THE BULLET POINT "PREVIEW"
Οι επιχειρήσεις πραγματοποιούν πλέον το 54,8% της ερευνητικής δαπάνης στην Ελλάδα, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους του R&D.
Από το εργαστήριο μέχρι το πρώτο τιμολόγιο, οι εταιρείες χρειάζονται κεφάλαια, δικαιώματα αξιοποίησης και πελάτες πρόθυμους να αγοράσουν.
Παρά την αύξηση των δαπανών, η επιχειρηματική έρευνα στην Ελλάδα παραμένει χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ακόμη και από την Πορτογαλία και τη Σλοβενία.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον περισσότερους πόρους για έρευνα και ανάπτυξη (R&D), όμως η μετατροπή της νέας γνώσης σε εμπορεύσιμα προϊόντα, επαναλαμβανόμενες πωλήσεις και εξαγωγές απαιτεί επενδύσεις πέρα από το εργαστήριο. Οι εταιρείες χρειάζονται δικαιώματα αξιοποίησης τεχνολογιών, κεφάλαια για δοκιμές και παραγωγή και, κυρίως, πελάτες πρόθυμους να αγοράσουν. Εκεί συνήθως κολλάει η προσπάθεια, καθώς συναντώνται η περιορισμένη επιχειρηματική ερευνητική δαπάνη, η μικρή βάση τεχνολογικής μεταποίησης και οι δυσκολίες χρηματοδότησης της εμπορικής ανάπτυξης.
Μελέτη της διαΝΕΟσις, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, επαναφέρει το ερώτημα πώς η ερευνητική πρόοδος μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο οικονομικό αντίκρισμα. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, το ζητούμενο είναι να καλύψουν την απόσταση από την Ευρώπη και να εξασφαλίσουν πόρους ώστε μια νέα τεχνολογία να στηρίξει βιώσιμη δραστηριότητα και μετά την πρώτη παραγγελία.
Συνολικά, οι δαπάνες αυξήθηκαν από 2,34 δισ. ευρώ το 2019 σε 3,62 δισ. το 2024, ενώ η συμμετοχή τους στο ΑΕΠ ανέβηκε από 1,26% σε 1,53%. Η μελέτη στηρίχθηκε στα προκαταρκτικά στοιχεία του ΕΚΤ, που έδιναν 3,66 δισ. και 1,54%, ενώ τα οριστικά είχαν δημοσιευτεί λίγες ημέρες νωρίτερα. Η αύξηση έναντι του 2023 ήταν 7,6% σε ονομαστικές τιμές και, επομένως, δεν απομονώνει την επίδραση του πληθωρισμού.
Πού πραγματοποιήθηκε το R&D και ποιος το πλήρωσε το 2024
Από τη συνολική δαπάνη του 2024, τα 1,99 δισ. ευρώ αφορούσαν έρευνα μέσα στις επιχειρήσεις. Το μερίδιό τους έφτασε στο 54,8%, από 46,1% το 2019. Πρόκειται για μετατόπιση του μεριδίου προς τις εταιρείες, η οποία δεν σημαίνει από μόνη της ότι αφαιρέθηκαν πόροι από τα πανεπιστήμια.
Το υπόλοιπο 45,2% πραγματοποιήθηκε στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με 911 εκατ. ευρώ και μερίδιο 25,2%, στον κρατικό τομέα, με 707 εκατ. και 19,5%, και σε ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, με 0,5%. Στον κρατικό τομέα περιλαμβάνονται δημόσια ερευνητικά κέντρα και φορείς, όχι τα πανεπιστήμια.
Το πού γίνεται η έρευνα διαφέρει από το ποιος την πληρώνει. Μια εταιρεία μπορεί να αναπτύσσει τεχνολογία με δημόσια συγχρηματοδότηση ή να χρηματοδοτεί πανεπιστημιακή έρευνα. Οι εγχώριες επιχειρήσεις διέθεσαν 1,68 δισ. ευρώ, το κράτος 1,21 δισ. και πηγές του εξωτερικού 637 εκατ., από τα οποία 477 εκατ. προήλθαν από ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα. Το υπόλοιπο καλύφθηκε από άλλες εγχώριες πηγές.
Παρά την πρόοδο, η δαπάνη για έρευνα μέσα στις επιχειρήσεις αντιστοιχούσε το 2024 στο 0,84% του ελληνικού ΑΕΠ, έναντι 1,50% στην ΕΕ, 1,09% στην Πορτογαλία και 1,47% στη Σλοβενία. Το χάσμα συνδέεται και με την παραγωγική δομή. Οι κλάδοι μέσης και υψηλής τεχνολογίας συγκέντρωναν το 15,6% της ελληνικής μεταποιητικής απασχόλησης, έναντι 38,6% στην ΕΕ, κατά μέσο όρο το 2023–2025, περιορίζοντας τη βάση που μπορεί να αξιοποιήσει την έρευνα στην παραγωγή.
Ποιος πληρώνει μέχρι να εμφανιστούν οι πρώτοι πελάτες
Για να φτάσει μια τεχνολογία στο πρώτο τιμολόγιο, η εταιρεία πρέπει να γνωρίζει τους όρους αξιοποίησής της, το κόστος ανάπτυξης και πώς θα μοιραστεί τα οφέλη με τον ερευνητικό φορέα. Τα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας συνδέουν ερευνητές και επιχειρήσεις. Όμως οι ελλείψεις προσωπικού, εξειδίκευσης και σταθερής χρηματοδότησης που καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίζουν τη δυνατότητά τους να υποστηρίξουν τις διαπραγματεύσεις.
Ακόμη κι όταν οι υπογραφές πέσουν, τα έξοδα προηγούνται των εισπράξεων. Ένα πρωτότυπο χρειάζεται δοκιμές, ενδεχομένως πιστοποίηση και πελάτη. Το Δημόσιο θα μπορούσε να δώσει πρώτες παραγγελίες, αγοράζοντας νέες λύσεις για δικές του ανάγκες. Η περιορισμένη αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας, που επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στενεύει τις εμπορικές ευκαιρίες.
Η πρώτη πώληση δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Οι επόμενες παραγγελίες απαιτούν προσωπικό, υποδομές, δίκτυο πωλήσεων και, για υλικά προϊόντα, μεγαλύτερη παραγωγή. Εκεί, η δυσκολία εξεύρεσης κεφαλαίων μπορεί να φρενάρει μια εταιρεία, ακόμη κι αν η τεχνολογία της λειτουργεί.
Παράδειγμα αποτελεί η BIOPIX-T, η οποία ιδρύθηκε το 2019 από ομάδα που προερχόταν από το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ. Η εταιρεία αξιοποιεί τεχνολογία φορητής μοριακής ανίχνευσης στη διαγνωστική πλατφόρμα Pebble. Η ανάπτυξή της στηρίχθηκε σε ενίσχυση από το Επιστημονικό Πάρκο Πατρών και σε γύρο χρηματοδότησης 1,4 εκατ. ευρώ από ελληνικά και ευρωπαϊκά επενδυτικά κεφάλαια, ενώ η εταιρεία συμμετέχει και σε ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα. Με τα κατάλληλα τεστ, η συσκευή ανιχνεύει γενετικό υλικό παθογόνων, όπως ο SARS-CoV-2, που προκαλεί την COVID-19, επιτρέποντας γρήγορες μοριακές εξετάσεις κοντά στον ασθενή.
Το πάντρεμα έρευνας και επιχειρηματικής ανάπτυξης απέκτησε εμπορικό αποτέλεσμα. Τον Δεκέμβριο του 2024, η εταιρεία ανακοίνωσε πέντε προϊόντα στην αγορά και πωλήσεις σε 15 χώρες, χωρίς να προσδιορίζει έσοδα ή αποδόσεις προς ερευνητικούς φορείς και ερευνητές.
Υπάρχει, πάντως, μια ένδειξη ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να μετατρέπουν την καινοτομία σε εμπορικό αποτέλεσμα. Σύμφωνα με την έρευνα καινοτομίας του ΕΚΤ για την περίοδο 2020–2022, τα καινοτόμα προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 17,4% του τζίρου των ελληνικών επιχειρήσεων. Ο δείκτης περιλαμβάνει και προϊόντα νέα μόνο για την ίδια την επιχείρηση, ωστόσο δείχνει ότι υπάρχει ήδη μια βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί μεγαλύτερη εμπορική αξιοποίηση της έρευνας.
Το στοίχημα είναι τέτοιες διαδρομές να πληθύνουν. Η μετατόπιση του R&D προς τις επιχειρήσεις θα αποκτήσει βαθύτερο οικονομικό αποτύπωμα εφόσον συνοδευτεί από περισσότερες συμφωνίες που φέρνουν έσοδα, σταθερούς πελάτες και επαναλαμβανόμενες εξαγωγές. Αυτό απαιτεί πολυετή δέσμευση και, πάνω απ’ όλα, όραμα.
GOOD TO KNOW
Ποιος ερευνά και ποιος πληρώνει είναι διαφορετικά πράγματα. Μια εταιρεία μπορεί να πραγματοποιεί έρευνα με δημόσια συγχρηματοδότηση ή να χρηματοδοτεί ένα πανεπιστημιακό εργαστήριο.
