Ήξερες ότι το «Ψ» στην ΕΨΑ σημαίνει «Ψυγεία» και το πρώτο της αναψυκτικό γεννήθηκε από τα λεμόνια που περίσσευαν στο Πήλιο;

Το 1924, στην Αγριά του Βόλου, δύο αδέλφια από τη Ζαγορά στήνουν ένα εργοστάσιο πάγου. Ο Γεώργιος και ο Ιωάννης Κοσμαδόπουλος είναι τραπεζίτες και ποντάρουν σε μια υποδομή που η τοπική οικονομία χρειάζεται: την ψύξη.

Η νέα επιχείρηση ονομάζεται Εταιρεία Ψυγείων Αγριάς. Τα αρχικά της, ΕΨΑ, θα γίνουν αργότερα ένα από τα πιο γνώριμα σήματα στα ελληνικά ψυγεία, αυτή τη φορά όμως, ως μάρκα αναψυκτικών.

Ο πάγος της Μαγνησίας

Το πρώτο αντικείμενο της εταιρείας είναι η παραγωγή πάγου και η λειτουργία ψυκτικών εγκαταστάσεων. Στα ψυγεία της Αγριάς συντηρούνται φρούτα και λαχανικά, σε μια εποχή που το ψυγείο στο σπίτι παραμένει πολυτέλεια για τα περισσότερα νοικοκυριά.

Η εταιρεία προσφέρει στους παραγωγούς πάγο και χώρο συντήρησης για τη σοδειά τους. Η στροφή στα αναψυκτικά θα έρθει από μια ανάγκη της ίδιας της περιοχής.

Τα λεμόνια του Πηλίου

Το Πήλιο παράγει λεμόνια σε ποσότητες που η αγορά αδυνατεί να απορροφήσει. Οι Κοσμαδόπουλοι βλέπουν στο πλεόνασμα πρώτη ύλη και δημιουργούν δίπλα στα ψυγεία ένα εργοστάσιο αναψυκτικών. Η απόφαση στηρίζεται σε όσα η εταιρεία ήδη διαθέτει: ψυκτικές εγκαταστάσεις και φθηνή πρώτη ύλη λίγα χιλιόμετρα μακριά. Το αναψυκτικό μετατρέπει ένα αγροτικό πρόβλημα σε προϊόν με προστιθέμενη αξία.

Τη συνταγή της γκαζόζας και της λεμονάδας την αναλαμβάνει ένας Γερμανός χημικός μηχανικός. Σύμφωνα με την εταιρεία, η ίδια μυστική συνταγή χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα.

Η εποχή της Εθνικής Τράπεζας

Η επιτυχία της λεμονάδας δεν αρκεί για να προστατεύσει τους ιδρυτές. Όταν χρεοκοπεί η οικογενειακή Τράπεζα Κοσμαδόπουλου, την εταιρεία αναλαμβάνει η Εθνική Τράπεζα και η επιχείρηση λειτουργεί πλέον ως «Νέα Ψυγεία Αγριάς Α.Ε.».

Το σήμα αποδεικνύεται πιο ανθεκτικό από την ιδιοκτησία του. Το 1937 η λεμονάδα ΕΨΑ αποσπά το «Χρυσούν Βραβείον Ποιότητος» στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, την πρώτη μεγάλη διάκριση για ένα προϊόν που μέχρι τότε κυκλοφορούσε κυρίως στη Θεσσαλία.

Από το εσωτερικό της ίδιας της τράπεζας έρχεται και η εικόνα που θα συνοδεύσει τη μάρκα για δεκαετίες. Ο Αριστείδης Αλεξανδρίδης, υπάλληλος της Εθνικής, σχεδιάζει από προσωπικό μεράκι το ανάγλυφο γυάλινο μπουκάλι της ΕΨΑ, με έναν ρόμβο που παραπέμπει στη βράβευση. Το ιδιαίτερο σχήμα του γίνεται το σήμα κατατεθέν της εταιρείας.

Η πρώτη ελληνική cola

Με τα χρόνια η εταιρεία περνά στον έλεγχο της οικογένειας Τσαούτου και λειτουργεί ως οικογενειακή επιχείρηση. Η ΕΨΑ επιχειρεί να ανταγωνιστεί τις πολυεθνικές στο δικό τους γήπεδο. Το 1987, σύμφωνα με την εταιρεία, κυκλοφορεί την πρώτη ελληνική cola. Στη συνέχεια επενδύει σε αναψυκτικά με στέβια και σε βιολογικές σειρές, κατηγορίες όπου βρέθηκε ανάμεσα στις πρώτες ελληνικές εταιρείες.

Η ταυτότητα και η σύνθεση των προϊόντων γίνονται το βασικό της επιχείρημα απέναντι στους μεγάλους παίκτες της κατηγορίας. Σήμερα τα αναψυκτικά της εξάγονται σε περισσότερες από 30 χώρες.

Η είσοδος του SMERC

Στα μέσα του 2023 η ιδιοκτησία αλλάζει ξανά. Το επενδυτικό ταμείο SMERemediumCap (SMERC), με εκτελεστικό πρόεδρο τον Νίκο Καραμούζη, μπαίνει μέσω της Αγριά Εμπορική, κοινού σχήματος με την οικογένεια Τσαούτου, και αποκτά περίπου το 67%.

Ακολουθεί η εξαγορά του 25% που κατείχε μια ακόμη οικογένεια μετόχων και η Αγριά Εμπορική αποκτά τον πλήρη έλεγχο. Το ταμείο αναλαμβάνει ένα ιστορικό brand με περιορισμένα μεγέθη και μεγάλες ανάγκες επενδύσεων.

Οι ζημιές του 2024

Η πρώτη ολόκληρη χρονιά της νέας εποχής αποδεικνύεται αρκετά δύσκολη. Ο κύκλος εργασιών υποχώρησε οριακά στα 12,88 εκατ. ευρώ, αλλά οι ζημιές μετά από φόρους εκτινάχθηκαν στα 4,44 εκατ. ευρώ, από 1,04 εκατ. ευρώ την προηγούμενη χρονιά. Το EBITDA διαμορφώθηκε στα -3,01 εκατ. ευρώ.

Η εταιρεία απέδωσε την επιδείνωση στο κόστος πρώτων υλών και στα έξοδα για την ανανέωση του brand, τη διαφημιστική καμπάνια και τα νέα προϊόντα. Στο τέλος της χρονιάς τα ίδια κεφάλαια είχαν πέσει κάτω από το μισό του μετοχικού κεφαλαίου.

Οι μέτοχοι κάλυψαν το κενό με 12,8 εκατ. ευρώ, μέσα από τρεις αυξήσεις κεφαλαίου σε δύο χρόνια. Ένα ποσό σχεδόν ίσο με τις ετήσιες πωλήσεις της εταιρείας.

Η ανάκαμψη του 2025

Η στροφή φάνηκε πρώτα στο κόστος. Το 2025 οι πωλήσεις έκλεισαν στα 12,6 εκατ. ευρώ, όμως οι ζημιές σε επίπεδο EBITDA περιορίστηκαν κοντά στο 1 εκατ. ευρώ. Με τον τζίρο σχεδόν στάσιμο, η βελτίωση ήρθε από τον εξορθολογισμό.

Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 οι πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 7% και οι ζημιές EBITDA σχεδόν μηδενίστηκαν. Η εταιρεία δηλώνει συνολικό μερίδιο αγοράς άνω του 11%, ενώ στα σούπερ μάρκετ ξεπερνά το 14,6% και κατατάσσεται δεύτερη ανάμεσα στις ελληνικές εταιρείες αναψυκτικών.

Η διαδρομή ενός αιώνα

Η ΕΨΑ ξεκίνησε ως εργοστάσιο πάγου δύο τραπεζιτών από τη Ζαγορά και βρήκε τον δρόμο της στα αναψυκτικά χάρη στα λεμόνια που περίσσευαν στο Πήλιο. Άντεξε τη χρεοκοπία των ιδρυτών της, πέρασε στην Εθνική Τράπεζα, όπου απέκτησε το ανάγλυφο μπουκάλι της, και αργότερα σε χέρια οικογενειακών επιχειρήσεων.

Σήμερα, υπό τον έλεγχο του SMERC, αφήνει πίσω της τη δυσκολότερη χρονιά των τελευταίων δεκαετιών, με σχεδόν μηδενικές λειτουργικές ζημιές και στόχο την επιστροφή στην κερδοφορία.

Μετά από έναν αιώνα αλλαγών στην ιδιοκτησία, στις συσκευασίες και στα ράφια, η συνταγή της λεμονάδας είναι το μόνο στοιχείο που δεν μπήκε ποτέ στο τραπέζι. Παραμένει η ίδια από την πρώτη μέρα και δύσκολα θα αλλάξει στο μέλλον.