THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η πραγματική ευελιξία δεν κρίνεται από τις αλλαγές στο ωράριο, αλλά από το αν ο εργαζόμενος έχει λόγο στον προγραμματισμό του.
Στην Ελλάδα η ζήτηση για ευέλικτη εργασία αυξάνεται, ενώ υποχωρεί το ποσοστό όσων μπορούν να καθορίζουν οι ίδιοι τις ώρες εργασίας τους.
Η επικοινωνία εκτός ωραρίου συνδέεται ευθέως με ψυχική επιβάρυνση, ενώ η ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αποκτά στρατηγική σημασία για τη διατήρηση προσωπικού.
Η «ευελιξία» στο ωράριο παρουσιάζεται κατά κανόνα ως προνόμιο. Για εκείνον, ωστόσο, που μαθαίνει την τελευταία στιγμή τι ώρα δουλεύει, μπορεί να συνεπάγεται μια αφόρητη καθημερινότητα. Από την άλλη, ένα αυστηρό πρόγραμμα δυσκολεύει όποιον χρειάζεται να προσαρμόζει τις ώρες εργασίας του στις προσωπικές και οικογενειακές υποχρεώσεις που μεταβάλλονται στις διαφορετικές φάσεις της ζωής. Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, για εργαζομένους, στελέχη και επιχειρήσεις δεν είναι μόνο πόσο σταθερό ή ευέλικτο είναι το ωράριο, αλλά ποιος πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο στη διαμόρφωσή του.
Σχετική έκθεση του Eurofound ρίχνει φως σε αυτή τη διάκριση. Η αυτονομία στο ωράριο συνδέεται με καλύτερη ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και χαμηλότερο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Αντίθετα, τα έντονα μεταβαλλόμενα ωράρια χωρίς έλεγχο από τον εργαζόμενο συνδέονται με χειρότερη ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και μεγαλύτερη επιβάρυνση της υγείας του. Κάπου ενδιάμεσα βρίσκονται τα σταθερά ωράρια, που προσφέρουν προβλεψιμότητα, χωρίς απαραίτητα να εξασφαλίζουν αντίστοιχη αυτονομία.
Στην Ελλάδα, η επιθυμία για ευέλικτη εργασία αυξάνεται, την ώρα που η δυνατότητα των εργαζομένων να καθορίζουν το ωράριό τους φαίνεται ελαφρώς να περιορίζεται. Αυτή την τάση καταγράφει η έκθεση Workmonitor 2026 της Randstad, βάσει έρευνας σε δείγμα 750 εργαζομένων. Το 54% δηλώνει ότι επιθυμεί ευέλικτη εργασία, σε σύγκριση με το 50% το 2025. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι μπορούν να καθορίζουν τις ώρες εργασίας τους υποχώρησε από 54% σε 47%.
Δεν αναζητούν όλοι την ίδια μορφή ευελιξίας
Για έναν υπάλληλο γραφείου, ευελιξία μπορεί να σημαίνει επιλογή ώρας προσέλευσης ή τρόπου εργασίας (τηλεργασία ή διά ζώσης). Ένας εργαζόμενος σε κατάστημα, αποθήκη ή νοσοκομείο, αντίθετα, πρέπει να βρίσκεται στον χώρο εργασίας του. Μεγαλύτερη αξία μπορεί να έχει η έγκαιρη ανακοίνωση των βαρδιών και η δυνατότητα ανταλλαγής τους με συνάδελφο.
Αυτή τη διαφοροποίηση αποτυπώνει η διεθνής έρευνα της πολυεθνικής JLL, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν το 2026, καλύπτοντας 3.411 εργαζομένους σε 26 αγορές. Το 47% επιθυμούσε πιο ευέλικτο προγραμματισμό, όμως μόνο το 37% είχε πράγματι αυτή τη δυνατότητα. Στον κλάδο της υγείας η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς το 52% τον επιθυμεί και μόλις το 29% τον έχει. Ορισμένα επαγγέλματα, επομένως, είναι από τη φύση τους πιο απαιτητικά ως προς τη φυσική παρουσία, τη διαθεσιμότητα και, ουσιαστικά, την αφοσίωση του εργαζομένου.
Ένα σταθερό περιβάλλον δεν απαιτεί ίδιες εβδομάδες. Ένα κυλιόμενο πρόγραμμα μπορεί να είναι προβλέψιμο, εφόσον ανακοινώνεται έγκαιρα. Αντίστροφα, μια επιχείρηση μπορεί να αποκαλεί η ίδια το ωράριο «ευέλικτο», ενώ αλλάζει τις βάρδιες μονομερώς. Η διαφορά για τον εργαζόμενο είναι αν μπορεί να προγραμματίσει την προσωπική του ζωή. Για την επιχείρηση είναι κρίσιμο να ισορροπεί μεταξύ επαρκούς στελέχωσης και συνέπειας απέναντι στο προσωπικό της.
Η ποιότητα ενός προγράμματος δεν κρίνεται μόνο από τις αλλαγές του. Σύμφωνα με έρευνα της Gallup το 2025 στις ΗΠΑ, το 41% δηλώνει ότι έχει ελάχιστο ή καθόλου έλεγχο στο ωράριό του. Μεταξύ όσων έχουν ωράρια χαμηλής ποιότητας, το 57% αναφέρει συγκρούσεις μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, έναντι 39% όσων διαθέτουν ποιοτικότερα ωράρια.
Η διαθεσιμότητα πρέπει να έχει σαφή όρια
Η ψυχική επιβάρυνση συνδέεται με την εισβολή της εργασίας στον προσωπικό χρόνο. Το Eurofound συνδέει τη συχνή επικοινωνία εκτός ωραρίου με αυξημένο στρες, ψυχική καταπόνηση και δυσκολία αποσύνδεσης. Ακόμη και η αυτονομία μπορεί να χάσει μέρος ή και ολόκληρη την αξία της, όταν συνοδεύεται από υπερβολική ενασχόληση με τη δουλειά ή από την προσδοκία του εργοδότη για διαρκή διαθεσιμότητα. Η ευελιξία από μόνη της, λοιπόν, δεν εγγυάται καλύτερη ψυχική υγεία για τον εργαζόμενο ή το στέλεχος.
Για τις επιχειρήσεις, το ζήτημα συνδέεται με την ικανότητά τους να διατηρούν το προσωπικό τους. Σύμφωνα με τη Randstad Workmonitor 2026, το 44% των εργαζομένων στην Ελλάδα θεωρεί την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής βασικό λόγο παραμονής στον εργοδότη του. Το εύρημα αναδεικνύει γιατί ο σχεδιασμός του ωραρίου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα καθημερινής οργάνωσης, αλλά αποκτά στρατηγική σημασία για τη διοίκηση μιας επιχείρησης.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην καθολική εφαρμογή ενός σταθερού ή ευέλικτου μοντέλου, αλλά στη διαμόρφωση κανόνων που εξυπηρετούν και τις δύο πλευρές. Για την επιχείρηση, προτεραιότητα παραμένει η επαρκής στελέχωση και η εύρυθμη λειτουργία της. Για τον εργαζόμενο, η προβλεψιμότητα και η δυνατότητα να επηρεάζει ουσιαστικά το πρόγραμμά του. Οι επιχειρήσεις χρειάζεται, πλέον, να αντιληφθούν ότι η παραχώρηση αυτής της δυνατότητας δεν αποτελεί υπαναχώρηση σε μια διαρκή σύγκρουση συμφερόντων. Αποτελεί μια πρακτική ανάγκη στον 21ο αιώνα.
GOOD TO KNOW
Πότε ένα ωράριο θεωρείται προβλέψιμο – Στην έρευνα της Gallup, ένα ωράριο θεωρείται προβλέψιμο όταν είναι γνωστό τουλάχιστον δύο εβδομάδες νωρίτερα, εκτός εάν ο εργαζόμενος ελέγχει ουσιαστικά πότε εργάζεται. Η ποιότητα αξιολογείται επίσης με βάση τη σταθερότητα των εβδομαδιαίων ωρών και τη συμμετοχή του εργαζομένου στον προγραμματισμό.
Το δικαίωμα στην αποσύνδεση – Το 2025, σύμφωνα με το Eurofound, 13 ευρωπαϊκές χώρες είχαν θεσπίσει εθνικές προβλέψεις για το δικαίωμα αποσύνδεσης από την εργασία. Στόχος τους είναι να προστατεύεται ο προσωπικός χρόνος των εργαζομένων, ιδιαίτερα όταν η ψηφιακή επικοινωνία δημιουργεί προσδοκία διαρκούς διαθεσιμότητας πέρα από το κανονικό ωράριο.
