Τα σχολεία βγάζουν τα κινητά από την τάξη. Αλλάζει κάτι;

Για χρόνια το σχολείο προσπαθούσε να βάλει περισσότερη τεχνολογία μέσα στην τάξη. Υπολογιστές, tablets, διαδραστικοί πίνακες, ψηφιακά βιβλία και εκπαιδευτικές πλατφόρμες παρουσιάστηκαν ως μέρος ενός πιο σύγχρονου τρόπου μάθησης. Σήμερα συμβαίνει κάτι που εκ πρώτης όψεως μοιάζει αντιφατικό: όλο και περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα προσπαθούν ταυτόχρονα να βγάλουν από την τάξη την πιο διαδεδομένη ψηφιακή συσκευή που διαθέτουν οι μαθητές -το κινητό τους τηλέφωνο.

Η αλλαγή είναι εντυπωσιακά γρήγορη. Σύμφωνα με την UNESCO, τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό, το 2023 λιγότερο από ένα στα τέσσερα εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως είχε εθνικό περιορισμό στη χρήση κινητών στο σχολείο. Μέχρι τον Μάρτιο του 2026, ο αριθμός είχε φτάσει τα 114 εκπαιδευτικά συστήματα, δηλαδή το 58% του συνόλου που παρακολουθεί ο οργανισμός.

Το κινητό έχει μετατραπεί έτσι από σύμβολο της ψηφιακής εποχής σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα αντικείμενα της σχολικής ζωής. Το ερώτημα όμως είναι αν η απαγόρευση λύνει πράγματι το πρόβλημα ή απλώς αφαιρεί από την τάξη το πιο ορατό σύμπτωμά του.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ένα κινητό στην τσάντα

Ένα smartphone δεν είναι απλώς τηλέφωνο. Είναι ταυτόχρονα κοινωνικό δίκτυο, παιχνίδι, φωτογραφική μηχανή, βίντεο, μουσική, εφαρμογές μηνυμάτων, ειδήσεις και μια συνεχής ακολουθία ειδοποιήσεων. Για έναν μαθητή που προσπαθεί να παρακολουθήσει μάθημα, η συσκευή δεν χρειάζεται καν να χρησιμοποιείται συνεχώς για να ανταγωνίζεται την προσοχή του.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2025, του διεθνούς προγράμματος αξιολόγησης 15χρονων μαθητών του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD) δείχνουν πόσο ορατό είναι το πρόβλημα μέσα στις τάξεις. Κατά μέσο όρο στις χώρες του OECD, το 28% των μαθητών δήλωσε ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται από τη χρήση ψηφιακών συσκευών στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών. Οι μαθητές που ανέφεραν περισσότερη χρήση ψηφιακών συσκευών στη διάρκεια του μαθήματος ήταν επίσης πιθανότερο να αναφέρουν μεγαλύτερη απόσπαση.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο. Το 33% των μαθητών δήλωσε ότι οι συμμαθητές τους αποσπώνται συχνά από ψηφιακές συσκευές στα μαθήματα φυσικών επιστημών, έναντι 28% στον OECD. Οι Έλληνες μαθητές ανέφεραν επίσης περίπου 1,2 ώρες ημερησίως χρήσης ψηφιακών συσκευών στο σχολείο για δραστηριότητες αναψυχής, ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο του OECD.

Αυτά τα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι κάθε λεπτό χρήσης κινητού καταστρέφει τη μάθηση. Δείχνουν όμως ότι η ψηφιακή απόσπαση δεν είναι θεωρητική ανησυχία. Υπάρχει ήδη μέσα στην τάξη.

Οι απαγορεύσεις εξαπλώνονται πολύ γρήγορα

Η αντίδραση των εκπαιδευτικών συστημάτων είναι όλο και περισσότερο περιοριστική. Η UNESCO καταγράφει τα τελευταία χρόνια μια συνεχή αύξηση χωρών που επιβάλλουν εθνικούς κανόνες για τα κινητά, με βασικά επιχειρήματα την προσοχή, το cyberbullying και γενικότερα την επίδραση του συνεχούς ψηφιακού περιβάλλοντος στην καθημερινότητα των παιδιών.

Οι μορφές της απαγόρευσης διαφέρουν. Σε ορισμένες χώρες το κινητό πρέπει να μένει απενεργοποιημένο στην τσάντα. Σε άλλες απαγορεύεται η χρήση του σε ολόκληρο τον σχολικό χώρο. Αλλού υπάρχουν ειδικές θήκες ή χώροι φύλαξης. Και σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπεται μόνο όταν ο εκπαιδευτικός το εντάσσει συγκεκριμένα στο μάθημα.

Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη πολύ ψηλά ως προς την εφαρμογή περιορισμών. Σύμφωνα με το PISA 2025, το 98% των Ελλήνων μαθητών φοιτούσε σε σχολεία όπου δεν επιτρεπόταν η χρήση κινητού στους σχολικούς χώρους, έναντι 49% κατά μέσο όρο στις χώρες του OECD. Το 2022 το αντίστοιχο ελληνικό ποσοστό ήταν ήδη 95%.

Η Ελλάδα επομένως δεν βρίσκεται στην αρχή αυτής της συζήτησης. Βρίσκεται σχεδόν στο άλλο άκρο: η απαγόρευση υπάρχει σε πολύ μεγάλη κλίμακα. Αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον το επόμενο ερώτημα. Τι αλλάζει όταν το κινητό απαγορεύεται;

Λιγότερη απόσπαση, αλλά όχι αυτομάτως καλύτεροι βαθμοί

Τα νεότερα στοιχεία δίνουν μια πρώτη απάντηση. Οι μαθητές που φοιτούν σε σχολεία όπου απαγορεύονται τα κινητά είναι κατά μέσο όρο λιγότερο πιθανό να αναφέρουν ψηφιακή απόσπαση μέσα στην τάξη. Στο PISA 2025, το ποσοστό μαθητών που ανέφεραν ότι οι συμμαθητές τους αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές ήταν 27% στα σχολεία με απαγόρευση κινητών, έναντι 32% στα σχολεία χωρίς αντίστοιχη πολιτική ή ειδικές οδηγίες.

Αυτό είναι σημαντικό. Δεν είναι όμως το ίδιο με το να πούμε ότι η απαγόρευση βελτιώνει αυτομάτως την επίδοση.

Ο OECD είναι προσεκτικός σε αυτό το σημείο. Οι μεταβολές στις απαγορεύσεις κινητών μεταξύ 2022 και 2025 δεν συνδέθηκαν με αντίστοιχη μεταβολή στις μέσες επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες ή στην ανάγνωση σε επίπεδο εκπαιδευτικού συστήματος. Τα δεδομένα του PISA επίσης δεν μπορούν να αποδείξουν αιτιώδη σχέση. Ένα σχολείο με απαγόρευση μπορεί να έχει χαμηλότερες επιδόσεις για πολλούς άλλους λόγους ή να έχει επιβάλει τον περιορισμό ακριβώς επειδή αντιμετώπιζε ήδη προβλήματα.

Το ίδιο επιφυλακτική είναι και η συνολικότερη επιστημονική εικόνα. Ανασκόπηση που παραθέτει ο OECD το 2025 καταγράφει μελέτες στις οποίες οι περιορισμοί στα smartphones συνδέθηκαν με καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, ιδιαίτερα για μαθητές που ήδη δυσκολεύονταν. Άλλες μελέτες όμως δεν βρήκαν όφελος ή κατέληξαν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Αντίστοιχα μεικτά είναι τα ευρήματα για την ψυχική ευημερία και το bullying.

Άρα το επιστημονικά ασφαλές συμπέρασμα είναι πιο περιορισμένο. Από τη μία η απαγόρευση φαίνεται να βοηθά στη μείωση της απόσπασης, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη αν αρκεί από μόνη της για να κάνει τα παιδιά να μαθαίνουν καλύτερα ή να αισθάνονται καλύτερα.

Το παράδοξο της Ελλάδας

Η ελληνική περίπτωση δείχνει πολύ καθαρά γιατί ο κανόνας από μόνος του δεν λύνει τα πάντα.

Σχεδόν όλοι οι μαθητές βρίσκονται σε σχολεία με περιορισμό κινητών. Κι όμως το 33% εξακολουθεί να αναφέρει συχνή ψηφιακή απόσπαση στην τάξη. Επιπλέον, οι μαθητές στην Ελλάδα που ανέφεραν ψηφιακή απόσπαση στα μαθήματα φυσικών επιστημών είχαν κατά μέσο όρο 30 μονάδες χαμηλότερη επίδοση από εκείνους που δεν ανέφεραν τέτοια απόσπαση, ακόμη και αφού ληφθούν υπόψη κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες. Ο μέσος όρος της αντίστοιχης διαφοράς στον OECD ήταν 11 μονάδες.

Δεν μπορούμε να πούμε ότι το κινητό προκάλεσε αυτή τη διαφορά. Μπορούμε όμως να πούμε ότι η απλή ύπαρξη ενός κανόνα δεν εξαφανίζει το πρόβλημα της προσοχής.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της συζήτησης. Ένα παιδί που περνά μεγάλο μέρος της ημέρας του ανάμεσα σε σύντομα βίντεο, ειδοποιήσεις, μηνύματα και συνεχείς εναλλαγές περιεχομένου δεν αλλάζει τρόπο συγκέντρωσης επειδή άφησε το κινητό του στην τσάντα για 45 λεπτά. Το σχολείο μπορεί να αφαιρέσει τη συσκευή από το θρανίο. Δεν μπορεί τόσο εύκολα να αφαιρέσει τις συνήθειες που έχουν δημιουργηθεί γύρω από αυτήν.

Το σχολείο βρίσκεται μπροστά σε μια μεγαλύτερη αντίφαση

Υπάρχει μάλιστα ένα δεύτερο παράδοξο. Τα ίδια σχολεία που περιορίζουν τα smartphones χρειάζονται ταυτόχρονα να διδάξουν στα παιδιά πώς να λειτουργούν σε έναν κόσμο που γίνεται περισσότερο ψηφιακός.

Το 34% των Ελλήνων μαθητών δήλωσε ότι χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για τη μάθησή του τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Το 29% τα χρησιμοποιεί για αρχική έρευνα σε ένα θέμα, το 24% για περίληψη κειμένων και το 25% για τη σύνταξη εργασιών. Στις χώρες του OECD η εβδομαδιαία χρήση AI για μάθηση φτάνει ήδη το 46%.

Άρα η απάντηση δεν μπορεί να είναι ότι η τεχνολογία πρέπει απλώς να εξαφανιστεί από το σχολείο. Το παιδί που σήμερα μαθαίνει να αφήνει το κινητό έξω από την τάξη θα χρειαστεί ταυτόχρονα να μάθει πώς να αξιολογεί πληροφορίες, να χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, να αναγνωρίζει παραπληροφόρηση και να λειτουργεί σε μια οικονομία όπου σχεδόν κάθε επάγγελμα θα έχει ψηφιακή διάσταση.

Η πρόκληση επομένως είναι πιο σύνθετη. Πώς χρησιμοποιούμε την τεχνολογία όταν είναι χρήσιμη και πώς μαθαίνουμε να την αφήνουμε στην άκρη όταν δεν είναι;

Ίσως το πραγματικό μάθημα να είναι η προσοχή

Για χρόνια η συζήτηση γύρω από την τεχνολογία στην εκπαίδευση επικεντρωνόταν στο αν τα σχολεία έχουν αρκετές συσκευές. Σήμερα η ερώτηση αλλάζει. Δεν αρκεί να έχουμε πρόσβαση στην τεχνολογία. Πρέπει να μάθουμε και πότε δεν χρειάζεται να τη χρησιμοποιούμε.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι απαγορεύσεις κινητών μπορεί να έχουν αξία ακόμη κι αν δεν αποδειχθεί ότι ανεβάζουν άμεσα τους βαθμούς. Δημιουργούν τουλάχιστον έναν χώρο στον οποίο η σχολική κοινότητα δηλώνει ότι η συνεχής διαθεσιμότητα δεν είναι αυτονόητη. Ότι υπάρχουν ώρες στις οποίες μια συζήτηση, ένα μάθημα, ένα διάλειμμα ή ένας άνθρωπος απέναντί μας μπορούν να έχουν προτεραιότητα απέναντι σε μια ειδοποίηση.

Αυτό όμως απαιτεί περισσότερα από έναν κανονισμό. Απαιτεί εφαρμογή, συνέπεια από τους εκπαιδευτικούς, συνεργασία με τους γονείς και -κυρίως- μια ευρύτερη συζήτηση με τα ίδια τα παιδιά για το τι κάνει η συνεχής ψηφιακή διέγερση στην προσοχή τους.

Τα σχολεία λοιπόν μπορούν να βγάλουν τα κινητά από την τάξη. Το δύσκολο είναι να ξαναβάλουν την προσοχή μέσα.