THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η ολοκλήρωση ενός βιβλίου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε κατανοήσει ή συγκρατήσει τις βασικές ιδέες του. Η ουσιαστική ανάγνωση απαιτεί επεξεργασία και σύνδεση των πληροφοριών.
Μετα-ανάλυση 54 μελετών με περισσότερους από 171.000 συμμετέχοντες διαπίστωσε μικρό αλλά στατιστικά σημαντικό πλεονέκτημα του χαρτιού έναντι της οθόνης στην κατανόηση ορισμένων τύπων κειμένων.
Οι επιλεκτικές σημειώσεις, η επιστροφή σε απαιτητικά αποσπάσματα και η προσπάθεια να εξηγήσουμε με δικά μας λόγια όσα διαβάσαμε μπορούν να κάνουν την ανάγνωση πιο ουσιαστική.
Η ανάγνωση έχει αποκτήσει και αυτή τους δικούς της δείκτες παραγωγικότητας, την δική της μορφή επίδειξης: αριθμό βιβλίων, σελίδων και ετήσιους στόχους. Όμως η ποσότητα δεν εξασφαλίζει κατανόηση. Επιστημονική έρευνα δείχνει ότι το μέσο, οι συνθήκες και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο επεξεργαζόμαστε ένα κείμενο επηρεάζουν όσα τελικά συγκρατούμε.
Άνθρωποι ανακοινώνουν ότι διάβασαν 30, 50 ή ακόμη και 100 βιβλία μέσα σε έναν χρόνο, σαν ο αριθμός να αποτελεί από μόνος του απόδειξη γνώσης ή πνευματικής καλλιέργειας. Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να διαβάζει κανείς πολλά βιβλία, αλλά η ποσότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα και ουσιαστικό όφελος.
Κάποιος που διάβασε δύο βιβλία μέσα σε έναν χρόνο, τα κατανόησε, αμφισβήτησε όσα γνώριζε και αξιοποίησε τις ιδέες τους στην καθημερινότητά του, μπορεί να έχει αποκομίσει περισσότερα από κάποιον που διάβασε πενήντα χωρίς να συγκρατήσει σχεδόν τίποτα. Τα βιβλία δεν είναι τρόπαια που συλλέγουμε. Η αξία τους βρίσκεται σε όσα μας αφήνουν.
Τι γνωρίζουμε για την κατανόηση
Το 2018, τέσσερις ερευνητές, οι Pablo Delgado, Cristina Vargas, Rakefet Ackerman και Ladislao Salmerón, δημοσίευσαν στο Educational Research Review μια μετα-ανάλυση 54 μελετών, με συνολικά 171.055 συμμετέχοντες, εξετάζοντας την επίδραση της ανάγνωσης σε χαρτί και σε ψηφιακές οθόνες.
Το γενικό συμπέρασμα ήταν ότι η ανάγνωση σε χαρτί συνδεόταν με ένα μικρό αλλά στατιστικά σημαντικό πλεονέκτημα στην κατανόηση. Η διαφορά εμφανιζόταν περισσότερο όταν υπήρχε χρονικός περιορισμός και αφορούσε κυρίως πληροφοριακά κείμενα ή συνδυασμούς πληροφοριακών και αφηγηματικών κειμένων. Δεν προέκυπτε αντίστοιχο σαφές πλεονέκτημα στις μελέτες που εξέταζαν αποκλειστικά αφηγηματικά κείμενα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα έντυπα βιβλία είναι πάντοτε καλύτερα ούτε ότι οι ψηφιακές συσκευές εμποδίζουν τη μάθηση. Σημαίνει ότι οι συνθήκες ανάγνωσης έχουν σημασία και ότι η ευκολία πρόσβασης σε ένα κείμενο δεν εξασφαλίζει αυτομάτως την ουσιαστική κατανόησή του.
Η διαφορά ανάμεσα στην πληροφορία και τη γνώση
Όταν διαβάζουμε γρήγορα για να εντοπίσουμε μια ημερομηνία, ένα όνομα ή μια συγκεκριμένη απάντηση, η επιφανειακή ανάγνωση μπορεί να είναι απολύτως αποτελεσματική. Δεν απαιτούν όλες οι πληροφορίες την ίδια επεξεργασία.
Ένα σύνθετο δοκίμιο, όμως, ένα βιβλίο ιστορίας ή μια επιστημονική ανάλυση έχουν διαφορετικές απαιτήσεις. Ο αναγνώστης χρειάζεται να παρακολουθεί τη συλλογιστική του συγγραφέα, να ξεχωρίζει τις διαπιστώσεις από τις ερμηνείες και να αναγνωρίζει πώς συνδέονται τα επιχειρήματα μεταξύ τους.
Η ουσιαστική ανάγνωση επομένως δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την αργή ανάγνωση. Σημαίνει προσαρμογή της ταχύτητας στη δυσκολία του περιεχομένου, επιστροφή σε απαιτητικά αποσπάσματα και ενεργή προσπάθεια κατανόησης.
Τρεις πρακτικές που έχουν νόημα
Μια απλή πρακτική είναι να σταματάμε στο τέλος ενός κεφαλαίου και να προσπαθούμε να αποδώσουμε με δικά μας λόγια το βασικό του επιχείρημα, χωρίς να κοιτάζουμε αμέσως τις σελίδες. Έτσι διαπιστώνουμε αν συγκρατήσαμε πραγματικά την κεντρική ιδέα ή μόνο μεμονωμένες φράσεις.
Μια δεύτερη είναι να κρατάμε λίγες, επιλεκτικές σημειώσεις. Η μηχανική αντιγραφή αποσπασμάτων δεν ισοδυναμεί με επεξεργασία τους. Μια σύντομη προσωπική παρατήρηση ή μια ερώτηση μπορεί να αποδειχθεί πιο χρήσιμη από πολλές σελίδες υπογραμμίσεων.
Τέλος, αξίζει να επιλέγουμε διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης ανάλογα με τον σκοπό. Άλλο πράγμα είναι να διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα για απόλαυση και άλλο να μελετούμε ένα απαιτητικό βιβλίο για να κατανοήσουμε ένα άγνωστο αντικείμενο.
Η ανάγνωση δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε ακόμη μία υποχρέωση αυτοβελτίωσης. Ένας ετήσιος αριθμητικός στόχος μπορεί να λειτουργεί ως κίνητρο, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με την αξία της δραστηριότητας.
Το σημαντικό δεν είναι πόσα βιβλία προσθέσαμε στη λίστα μας, αλλά αν έστω και μερικά από αυτά άλλαξαν ή εμπλούτισαν τον τρόπο που κατανοούμε ένα θέμα.
GOOD TO KNOW
Το 2006, οι ψυχολόγοι Henry Roediger και Jeffrey Karpicke δημοσίευσαν στο Psychological Science μια έρευνα που ανέδειξε το λεγόμενο testing effect. Οι συμμετέχοντες που, αφού διάβασαν ένα κείμενο, προσπάθησαν να ανακαλέσουν το περιεχόμενό του χωρίς να το βλέπουν, συγκράτησαν περισσότερες πληροφορίες σε μεταγενέστερες δοκιμασίες από εκείνους που αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στην επανάληψη της ανάγνωσης.
Το εύρημα αναδεικνύει την αξία της ενεργητικής ανάκλησης για τη μακροπρόθεσμη μνήμη. Μια πρακτική εφαρμογή είναι να κλείνουμε για λίγο το βιβλίο και να προσπαθούμε να θυμηθούμε τα σημαντικότερα σημεία, προτού επιστρέψουμε στις σελίδες του.
