Πίσω στο Θριάσιο: γιατί δεν φεύγουν οι μεταφορικές από τον Ελαιώνα

Μετά το ναυάγιο της Φυλής, η κυβέρνηση εξετάζει ξανά το Θριάσιο για τις μεταφορικές επιχειρήσεις του Ελαιώνα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πού θα πάνε, αλλά αν εκεί θα μπορούν να δουλέψουν καλύτερα.

Για να αλλάξει ο Ελαιώνας, πρέπει πρώτα να φύγουν τα φορτηγά. Από τις περίπου 400 μεταφορικές επιχειρήσεις της περιοχής, ενεργές είναι περίπου 250. Με τα δικά τους φορτηγά, και με εκείνα των πελατών που έρχονται να φορτώσουν ή να παραδώσουν, η κίνηση βαρέων οχημάτων μετριέται σε χιλιάδες την ημέρα. Είναι μια ολόκληρη αγορά που μεγάλωσε εκεί επειδή ήταν βολικό: κοντά στο κέντρο, πάνω στους μεγάλους δρόμους. Αυτό που κάποτε ήταν πλεονέκτημα, σήμερα είναι εμπόδιο.

Γιατί τώρα

Την ανάπλαση του Ελαιώνα συντονίζει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης. Ήδη τρέχει αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ιδεών για όλη την περιοχή, με προθεσμία έως τις 16 Νοεμβρίου. Το νέο σχέδιο καλείται να δέσει μαζί τη Διπλή Ανάπλαση με το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού, τον σταθμό του Μετρό, τον νέο κεντρικό σταθμό υπεραστικών λεωφορείων και το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Ακαδημία Πλάτωνος. Ο διαγωνισμός δεν προβλέπει να διωχτούν όλες οι παραγωγικές δραστηριότητες από την περιοχή. Η μαζική κίνηση των φορτηγών όμως δεν χωράει εύκολα δίπλα σε όλα αυτά.

Η Φυλή δεν απέτυχε στον χάρτη. Απέτυχε στα νούμερα.

Η ιδέα να πάνε τα πρακτορεία στο Θριάσιο είχε συζητηθεί ήδη από το 2021. Μετά το σχέδιο μετακόμισε στη Φυλή, σε δημοτική έκταση πάνω από 400 στρέμματα. Εκεί ένας ιδιώτης θα έφτιαχνε και θα λειτουργούσε οργανωμένο επιχειρηματικό πάρκο.

Ο διαγωνισμός του Εθνικού Αναπτυξιακού Ταμείου όμως έκλεισε χωρίς καμία δεσμευτική προσφορά. Βασικό σημείο τριβής ήταν οι οικονομικοί όροι για τη δημοτική γη: προκαταβολή, εγγυημένο ετήσιο μίσθωμα και ποσοστό επί των εσόδων. Ο Δήμος Φυλής υποστήριξε ότι οι όροι του αντανακλούσαν την πραγματική αξία της γης. Τα επενδυτικά σχήματα που είχαν φτάσει ως την τελική φάση δεν κατέθεσαν προσφορά. Και αυτό, παρότι είχαν αρχικά εξασφαλιστεί 21 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης ως κίνητρο για τη μετεγκατάσταση των επιχειρήσεων.

Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα της υπόθεσης. Το Δημόσιο μπορεί να αποφασίσει πού θέλει να πάνε οι μεταφορικές. Μπορεί ακόμη και να επιδοτήσει τη μετακόμιση. Αν όμως οι αριθμοί δεν βγαίνουν γι’ αυτούς που θα χτίσουν, θα λειτουργήσουν και θα πληρώνουν τον νέο χώρο, η μετακόμιση δεν γίνεται.

Το νέο σχέδιο

Η κυβέρνηση αναζητά τώρα μια λύση που θα μπορούσε να προχωρήσει πιο γρήγορα: αντί να χτίσει κάτι από το μηδέν, εξετάζει να αξιοποιήσει κτίρια και εκτάσεις του σιδηροδρόμου στο Θριάσιο, δίπλα στο εμπορευματικό κέντρο που αναπτύσσεται στην περιοχή. Ο Χατζηδάκης έχει δώσει εντολή στο Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο να εξετάσει αν το σχέδιο στέκει λειτουργικά και οικονομικά: πόσος χώρος υπάρχει, τι εργασίες χρειάζονται, πόσο θα κοστίσει και σε πόσο χρόνο.

Ως πρώτο βήμα εξετάζεται να φιλοξενηθούν προσωρινά λίγες επιχειρήσεις στο πρώην αμαξοστάσιο της ΓΑΙΑΟΣΕ στον Ασπρόπυργο. Πρόκειται κυρίως για όσες επηρεάζονται άμεσα από τη Διπλή Ανάπλαση και άρα πρέπει να φύγουν πρώτες. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ένωσης Επιχειρήσεων Διαμεταφοράς, Δημήτρη Κιούση, είναι περίπου 30. Ο ίδιος βλέπει θετικά το Θριάσιο, επειδή έχει ήδη δρόμους και υποδομές. Θυμίζει όμως ότι στην Ελλάδα «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού»: η δική του οικογενειακή επιχείρηση πήγε στον Βοτανικό το 1976 για «δυο-τρία χρόνια» και έμεινε μισό αιώνα.

Τα αγκάθια

Οι έτοιμες υποδομές μπορούν να μειώσουν τον χρόνο υλοποίησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι διαθέσιμες χωρίς περιορισμούς. Στο Θριάσιο τρέχουν παράλληλα διαφορετικά σχέδια για τις σιδηροδρομικές και εμπορευματικές υποδομές. Οι αποθήκες Κ1 και Κ2, για παράδειγμα, που εξετάζονται για τη νέα λύση, συνδέονται με τη Hellenic Train, και η διαθεσιμότητά τους πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσει. Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν είναι ποιοι χώροι μπορούν όντως να δοθούν στις μεταφορικές, με ποιους όρους και πόσο γρήγορα.

Υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα: ένα πρακτορείο μεταφορών δεν είναι ίδιο με ένα σύγχρονο κέντρο logistics. Χρειάζεται χώρο για φόρτωση και εκφόρτωση, στάθμευση για βαριά οχήματα και εύκολη πρόσβαση για χιλιάδες μικρούς πελάτες. Οι παλιές αποθήκες πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτή τη δουλειά.

Η οπτική μας

Μετά από χρόνια αδιεξόδου, η αναζήτηση μιας πιο γρήγορης και πρακτικής λύσης είναι κατανοητή. Η Φυλή όμως έδειξε ότι η θέση και η επιδότηση δεν αρκούν. Για τις ίδιες τις εταιρείες, το ζήτημα δεν είναι μόνο το εφάπαξ κόστος της μετακόμισης. Είναι κυρίως πόσο θα κοστίζει η καθημερινή λειτουργία τους στη νέα θέση: το μίσθωμα, οι μεγαλύτερες αποστάσεις για τις παραδόσεις μέσα στην Αθήνα, η πρόσβαση για πελάτες και εργαζόμενους. Αυτά θα κρίνουν αν θα θελήσουν, και αν θα μπορέσουν, να μείνουν εκεί.

Η επιτυχία του σχεδίου θα φανεί σε τρία απλά ερωτήματα. Πόσες επιχειρήσεις θα έχουν φύγει πραγματικά από τον Ελαιώνα σε δύο χρόνια; Ποιος πληρώνει: το Δημόσιο, οι επιχειρήσεις ή ένας ιδιώτης που θα δει κέρδος; Και ποιες χρήσεις προβλέπονται για τη γη που απελευθερώνεται, και πώς εξασφαλίζεται εκεί ο δημόσιος χώρος;

Χωρίς ουσιαστική απομάκρυνση των μεταφορικών, τα νέα έργα του Ελαιώνα θα συνυπάρχουν με τις ίδιες πιέσεις που η ανάπλαση έρχεται να περιορίσει.