THE BULLET POINT "PREVIEW"
Στα σούπερ μάρκετ ριζώνουν οι καινοτομίες που συμπληρώνουν τις συνήθειες του πελάτη, όχι όσες του ζητούν να αλλάξει τον τρόπο που ψωνίζει.
Πίσω από το self-checkout και τις ηλεκτρονικές ετικέτες βρίσκεται κυρίως η ανάγκη των αλυσίδων να λειτουργούν με λιγότερο προσωπικό, όχι μόνο η εμπειρία του πελάτη.
Το QR code μπορεί να καθιερωθεί αθόρυβα στο ταμείο, όμως το πραγματικό στοίχημα είναι αν ο καταναλωτής θα πειστεί να το σκανάρει για επιπλέον ενημέρωση.
Κάθε λίγα χρόνια το σούπερ μάρκετ υπόσχεται να κάνει καλύτερο τον τρόπο που ψωνίζουμε και να περιορίσει τις τριβές. Loyalty cards, αυτόματα ταμεία, ηλεκτρονικές ετικέτες, ολόκληρα καταστήματα χωρίς ταμεία, καρότσια με οθόνη. Κάποιες από αυτές τις υποσχέσεις περνούν από το στάδιο της δοκιμής στην καθημερινότητα του καταναλωτή. Άλλες δεν τα καταφέρνουν και μένουν στο επίπεδο του πειράματος.
Η πιο πρόσφατη απόδειξη ήρθε πριν από λίγες μέρες, όταν η Instacart ανακοίνωσε ότι αποσύρει το έξυπνο καρότσι της, καθώς οι αμερικανικές αλυσίδες δεν το υιοθέτησαν μαζικά και στην Ευρώπη έμεινε σε λίγες δοκιμές. Η επόμενη καινοτομία όμως είναι ήδη στα σκαριά. Ο διεθνής οργανισμός GS1, που ορίζει τα πρότυπα του barcode, θέλει ως το τέλος του 2027 τα ταμεία να διαβάζουν και QR code. Μέσα από αυτό ο καταναλωτής θα βλέπει την προέλευση ενός προϊόντος, τα αλλεργιογόνα, τη διατροφική αξία, ακόμη και τα στάδια από τα οποία πέρασε μέχρι να φτάσει στο χέρι του. Ο νέος κωδικός χωράει εκατοντάδες φορές περισσότερη πληροφορία από το barcode.
Η αλλαγή μπορεί να φτάσει γρήγορα και στα ελληνικά ράφια, αφού η Lidl, μητρική της Lidl Ελλάς, είναι ήδη από τις αλυσίδες που έχουν δεσμευτεί για τη μετάβαση. Αξίζει λοιπόν να δει κανείς τι κράτησαν τριάντα χρόνια καινοτομιών στα ελληνικά σούπερ μάρκετ και ποια projects τελικά εγκαταλείφθηκαν.
Από τις κάρτες πόντων στο self-checkout
Η διαδρομή ξεκινά από μια πλαστική κάρτα. Το πρώτο loyalty card το έφερε η ΑΒ Βασιλόπουλος στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ο ανταγωνισμός ακολούθησε και σήμερα η κάρτα πόντων θεωρείται αυτονόητη.
Δεύτερο ήρθε το αυτόματο ταμείο, το self-checkout. Εξυπηρετεί όσους θέλουν τον έλεγχο της διαδικασίας, αλλά και τα καταστήματα σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν πολλά εργατικά χέρια. Η ΑΒ ήταν ξανά πρώτη το 2015 και σήμερα έχει self-checkout σε πάνω από 170 καταστήματα, όπου το 37% των πελατών τα χρησιμοποιεί, με στοιχεία του περασμένου Ιουνίου. Φυσικά προσαρμόζονται και οι υπόλοιποι. Ο Σκλαβενίτης τα βάζει πιο αργά, κυρίως στα μεγάλα καταστήματα. Τα My market κινούνται μεθοδικά, με στόχο 249 αυτόματα ταμεία σε 55 καταστήματα ως το τέλος του 2026. Στα καταστήματα που τα διαθέτουν, περνά ήδη από αυτά το 22% των συναλλαγών. Η Lidl το πάει ακόμη πιο μακριά. Ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2024 από τη Σίνδο Θεσσαλονίκης και έχει δεσμευτεί να φέρει αυτόματα ταμεία σε όλα τα καταστήματά της.
Τα τελευταία χρόνια ήρθαν και οι ηλεκτρονικές ετικέτες. Ο Σκλαβενίτης, για παράδειγμα, τις φέρνει σε όλο το δίκτυό του και η Μασούτης σε 28 καταστήματα, όμως ηλεκτρονικές ετικέτες έχουν βάλει και οι υπόλοιπες αλυσίδες. Η τιμή στο ράφι συμφωνεί πιο εύκολα με αυτή του ταμείου, όμως ο μεγάλος κερδισμένος είναι η επιχείρηση, που δεν χρειάζεται πια προσωπικό για να αλλάζει με το χέρι τα καρτελάκια σε κάθε νέα τιμή.
Όσα έμειναν στο πείραμα και όσα ακόμη δοκιμάζονται
Το 2003 η ΑΒ άνοιξε στο Χαλάνδρι το πρώτο κατάστημα με self-scanning στην Ελλάδα. Ο πελάτης σκάναρε τα προϊόντα την ώρα που γέμιζε το καρότσι ή τη δική του τσάντα και στο ταμείο απλώς πλήρωνε, μια υπηρεσία που δεν υπάρχει πια. Το 2022 η Carrefour σχεδίαζε για την Αθήνα το Flash 10/10, ένα κατάστημα χωρίς ταμεία που δεν άνοιξε ποτέ.
Πιο πρόσφατο είναι το SmartShop της Core Innovations, του ομίλου Motor Oil, στη Νέα Σμύρνη. Από τον Σεπτέμβριο του 2025 το μίνι μάρκετ λειτουργεί από τις 11 το βράδυ ως τις 7 το πρωί χωρίς υπαλλήλους. Κάμερες αναγνωρίζουν τα προϊόντα και η χρέωση γίνεται αυτόματα. Έναν χρόνο μετά, το μοντέλο ακόμη υπάρχει και δοκιμάζεται.
Αν δει κανείς τη μεγάλη εικόνα, όσες πρωτοβουλίες δεν ρίζωσαν ζητούσαν από τον πελάτη να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ψωνίζει. Στον αντίποδα, η κάρτα πόντων, το self-checkout και η ηλεκτρονική ετικέτα συμπλήρωναν συνήθειες που ήδη υπήρχαν. Ακόμη και στο self-checkout, το στοίχημα που δεν έχει κερδηθεί ακόμη είναι να μάθουν όλοι οι καταναλωτές να το χρησιμοποιούν χωρίς να χρειάζονται κάθε τριάντα δευτερόλεπτα τη βοήθεια ενός εργαζόμενου.
Το QR code, το επόμενο στοίχημα στο ράφι
Στα ελληνικά ράφια το QR code υπάρχει ήδη στο κρασί, όπου από τα τέλη του 2023 η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά διατροφική δήλωση και λίστα συστατικών, συχνά μέσα από κωδικό στην ετικέτα. Το barcode δεν καταργείται, αφού οι δύο κωδικοί θα συνυπάρχουν. Το QR code όμως μπορεί να κρατά και την παρτίδα και την ημερομηνία λήξης, ώστε ένα ταμείο που το υποστηρίζει να σταματά ένα προϊόν που έχει λήξει ή ανακληθεί. Αυτό θα γίνεται αθόρυβα, χωρίς να ζητά τίποτα από τον πελάτη.
Για την ενημέρωση του καταναλωτή όμως το QR code αποκτά αξία μόνο αν πειστεί να σηκώσει το κινητό του για να το σκανάρει. Αν τα τριάντα χρόνια που προηγήθηκαν δείχνουν κάτι, είναι ότι εκεί θα κριθεί αν η ενημέρωση μέσα από το QR code θα γίνει καθημερινότητα ή ένας δύσχρηστος πειραματισμός.
GOOD TO KNOW
Τι ήταν το έξυπνο καρότσι – Η Instacart εξαγόρασε το 2021 την Caper AI, την εταιρεία πίσω από το Caper Cart, έναντι περίπου 350 εκατομμυρίων δολαρίων. Το καρότσι είχε οθόνη αφής, κάμερες και ζυγαριά. Αναγνώριζε τα προϊόντα τη στιγμή που έμπαιναν μέσα, ζύγιζε φρούτα και λαχανικά και έδειχνε συνεχώς το σύνολο του λογαριασμού. Ο πελάτης πλήρωνε σε ειδική λωρίδα, χωρίς να ξαναβγάλει τα προϊόντα.
Η Ευρώπη δεν το υιοθέτησε – Στην Ευρώπη το έξυπνο καρότσι δεν πέρασε ποτέ σε ευρεία χρήση. Το 2024 εμφανίστηκε σε ένα κατάστημα της Hofer, του ομίλου Aldi Süd, στην Αυστρία. Τον Ιούλιο του 2026 η Morrisons το έφερε σε ένα σούπερ μάρκετ στο Πρέστον της Αγγλίας, ενώ η Carrefour Βελγίου ετοίμαζε να το βάλει σε δύο καταστήματα στο Waterloo.
Ποιοι υπέγραψαν για το QR code – Τον Ιούνιο του 2024 είκοσι δύο εταιρείες υπέγραψαν τη δήλωση στήριξης για τη μετάβαση στο QR code. Από τη λιανική συμμετέχουν οι Lidl, Carrefour, Metro, Migros και AS Watson, ενώ από τη βιομηχανία οι Nestlé, Procter & Gamble, Mondelēz, L’Oréal, Barilla και Dr. Oetker. Στόχος είναι η ευρεία υιοθέτηση ως το τέλος του 2027.
