THE BULLET POINT "PREVIEW"
Στην Ελλάδα το ντίζελ καλύπτει λιγότερο από το 58% των καυσίμων κίνησης, έναντι 70,5% στην ΕΕ, γιατί ο ιδιωτικός στόλος κινείται κυρίως με βενζίνη.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι παραδόσεις πετρελαίου θέρμανσης έπεσαν 17,2%, ενώ του ντίζελ κίνησης μόλις 1,6%, δείχνοντας πού υπάρχει πραγματικό περιθώριο επιλογής.
Από τον Νοέμβριο ο επαγγελματίας αγρότης γλιτώνει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης και τον ΦΠΑ του απευθείας στην αντλία, πληρώνοντας περίπου τα ίδια με πέρυσι.
Μέσα σε έναν χρόνο το πετρέλαιο κίνησης ακρίβυνε σχεδόν 40%, περισσότερο από τη βενζίνη και το πετρέλαιο θέρμανσης, με τη μέση τιμή στην αντλία να κινείται κοντά στα 2 με 2,1 ευρώ το λίτρο, παρά τις επιδοτήσεις που δίνονται. Η αγορά του, ωστόσο, δεν φρέναρε. Από τον Μάρτιο, που άρχισαν να ανεβαίνουν οι τιμές, μέχρι τον Ιούνιο, οι παραδόσεις του στην εγχώρια αγορά αυξήθηκαν ελαφρώς, κατά 0,9% σε σχέση με πέρυσι, σύμφωνα με την Eurostat.
Τα παραπάνω στοιχεία αποτελούν ισχυρή ένδειξη ανελαστικής ζήτησης, δηλαδή της ζήτησης που αντιδρά ελάχιστα στις μεταβολές της τιμής. Το ντίζελ κινεί φορτηγά, ταξί, τρακτέρ και αλιευτικά μεταξύ άλλων, άρα όποιος το αγοράζει δεν μπορεί εύκολα και ανώδυνα να περιορίσει την κατανάλωση. Το ζήτημα γίνεται πιο πιεστικό τώρα που ξεκινά ο χειμώνας, καθώς η ζήτηση για θέρμανση πιέζει το ίδιο προϊόν σε μια αγορά που ήδη στενεύει λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Όλο το χερσαίο εμπορευματικό έργο γίνεται με φορτηγό.
Το καύσιμο που κινεί τις ελληνικές επιχειρήσεις
Το πετρέλαιο κίνησης είναι το μεγαλύτερο καύσιμο της εγχώριας αγοράς, καθώς το 2025 κάλυψε περίπου το 42,5% των πωλήσεων πετρελαιοειδών, έναντι περίπου 32% της βενζίνης. Η σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, ωστόσο, έχει ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, στην Ελλάδα το ντίζελ αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 58% των καυσίμων κίνησης, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 70,5% και στις βαλκανικές Βουλγαρία και Ρουμανία ξεπερνά το 80%.
Η εξήγηση βρίσκεται στη μορφή του στόλου. Για πολλά χρόνια τα επιβατικά ντίζελ δεν επιτρέπονταν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, κάτι που άλλαξε μόλις στα τέλη του 2011 και μόνο για τα νεότερα αυτοκίνητα, προδιαγραφών Euro 5 και άνω. Έτσι, ο Έλληνας οδηγός κινείται κυρίως με βενζίνη, ενώ το ντίζελ μένει το καύσιμο των φορτηγών, των ταξί και εν γένει των μηχανημάτων.
Η διαφορά φαίνεται όταν δει κανείς τι συνέβη στο πετρέλαιο θέρμανσης, που είναι παρόμοιο προϊόν με διαφορετική χρήση. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι παραδόσεις του στην εγχώρια αγορά έπεσαν 17,2%, όταν του ντίζελ κίνησης υποχώρησαν μόλις 1,6%. Τα νοικοκυριά φέρεται να μείωσαν αισθητά τις αγορές τους. Ρόλο παίζουν ο καιρός και τα αποθέματα, όμως ένα σπίτι μπορεί επίσης να χαμηλώσει τη θέρμανση ή να στραφεί σε άλλη πηγή. Ένα φορτηγό όμως δεν μπορεί να κάνει λιγότερα δρομολόγια χωρίς να χάσει έσοδα.
Η εξάρτηση γίνεται πιο καθαρή στις μεταφορές. Το 2024 σχεδόν το 99% του χερσαίου εμπορευματικού έργου στην Ελλάδα, μετρημένου σε τονοχιλιόμετρα, έγινε με φορτηγό και μόλις 1,3% με τρένο. Στην Ευρώπη ο σιδηρόδρομος σηκώνει σχεδόν το ένα έκτο. Πρακτικά, σχεδόν κάθε προϊόν που φτάνει στο ελληνικό ράφι έχει μετακινηθεί κάνοντας χρήση ντίζελ, χωρίς να υπάρχει ουσιαστικά εναλλακτική διαδρομή.
Αφού η ποσότητα του καυσίμου δεν μειώνεται, η επιβάρυνση πρέπει να πάει κάπου. Οι μεγάλοι μεταφορείς έχουν περισσότερα περιθώρια να μετακυλίσουν το κόστος στον πελάτη, ενώ ο ιδιοκτήτης ενός φορτηγού, ο ταξιτζής ή ο εκάστοτε διανομέας πληρώνουν το επιπλέον κόστος από το δικό τους περιθώριο. Η επιδότηση στην αντλία συγκρατεί μικρό μέρος της ανόδου, δεν αλλάζει όμως τη μεγάλη εικόνα.
Το ντίζελ πάντως δεν κινεί μόνο οχήματα. Στα μη διασυνδεδεμένα νησιά του Αιγαίου, οι τοπικοί σταθμοί της ΔΕΗ παράγουν ρεύμα καίγοντας πετρέλαιο και μαζούτ, με το πρόσθετο κόστος να μοιράζεται σε όλους τους καταναλωτές της χώρας μέσω των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας. Με πετρέλαιο λειτουργούν επίσης τα μηχανήματα των εργοταξίων και οι εφεδρικές γεννήτριες σε ξενοδοχεία, νοσοκομεία και βιομηχανίες.
Στη χειρότερη θέση βρίσκεται μάλλον ο αγρότης
Αν το δει κανείς στεγνά, ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται στην πιο δύσκολη θέση. Το τρακτέρ, η πετρελαιοκίνητη αντλία της άρδευσης και το φορτηγό που μεταφέρει τη σοδειά δεν μπορούν να περιμένουν να πέσει η τιμή, ούτε βάζουν καύσιμο κάθε μέρα. Υποχρεούνται να γεμίσουν 3 και 5 και 10 φορές όταν υπάρχει η ανάγκη, γιατί κάνουν εργασία υψηλής έντασης σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ανάλογα με την εκάστοτε σοδειά και το χρονικό σημείο μέσα στη χρονιά.
Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που εδώ και χρόνια ο ειδικός φόρος κατανάλωσης επιστρέφεται στους αγρότες, αρχικά σε δόσεις και από τον Νοέμβριο ως απαλλαγή απευθείας στην αντλία μέσω ψηφιακής εφαρμογής, μαζί πλέον με τον ΦΠΑ που του αναλογεί. Στην πράξη, ο δικαιούχος επαγγελματίας αγρότης που γεμίζει δεν πληρώνει 2 με 2,1 ευρώ το λίτρο αλλά περίπου 1,5 με 1,6 ευρώ. Κατά μία ειρωνεία της τύχης, η εφαρμογή του νέου συστήματος συμπίπτει με την αύξηση της τιμής, οπότε αυτό που πληρώνει σήμερα στην αντλία είναι ουσιαστικά το ίδιο με πέρυσι.
Το ντίζελ είναι η γραμμή κόστους που δεν φαίνεται στο ράφι, αλλά βρίσκεται πίσω από σχεδόν κάθε προϊόν που φτάνει σε αυτό. Στην Ελλάδα είναι επιπλέον το καύσιμο της δουλειάς, οπότε όσο η κατανάλωσή του μένει σταθερή η αγορά δεν κάνει οικονομία, απλώς πληρώνει περισσότερα για να συνεχίσει να δουλεύει. Γι’ αυτό ο χειμώνας που ξεκινά έχει σημασία. Αν η κατανάλωση ντίζελ αρχίσει να υποχωρεί, δεν θα σημαίνει ότι οι επαγγελματίες βρήκαν εναλλακτική. Κατά πάσα πιθανότητα, θα σημαίνει ότι δουλεύουν λιγότερο.
GOOD TO KNOW
Η άλλη όψη του ντίζελ. Η Ελλάδα δεν είναι μόνο καταναλωτής ντίζελ. Τα ελληνικά διυλιστήρια εξάγουν μεγάλες ποσότητες καυσίμων, με τα πετρελαιοειδή να αντιστοιχούν περίπου στο ένα τέταρτο των εξαγωγών αγαθών στο ενδεκάμηνο του 2025. Η ίδια ακρίβεια που πιέζει τον καταναλωτή μπορεί να ενισχύει τα περιθώρια της διύλισης.
Ένα ευρωπαϊκό ράλι. Το ράλι δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Σύμφωνα με το εβδομαδιαίο δελτίο τιμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η μέση τιμή του ντίζελ στην ΕΕ ανέβηκε περίπου 34% από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τα μέσα Οκτωβρίου 2026, από 1,59 σε 2,14 ευρώ το λίτρο.
Πώς λειτουργεί η απαλλαγή. Η απαλλαγή των αγροτών γίνεται μέσω της εφαρμογής myDiesel της ΑΑΔΕ και αφορά τον ειδικό φόρο κατανάλωσης, 0,41 ευρώ το λίτρο, μαζί με τον ΦΠΑ που του αναλογεί. Έως το τέλος του 2026 ισχύει μόνο για τις ποσότητες που απομένουν από την ετήσια κατανομή κάθε δικαιούχου.
