THE BULLET POINT "PREVIEW"
Το πραγματικό ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 18% από το 2019 έως το 2024, η δεύτερη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ με διαθέσιμα στοιχεία. Η ανεργία ήταν 12,7% το β΄ τρίμηνο του 2026, έναντι 7,9% στη χώρα.
Στα παλιά ορυχεία μπαίνουν φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και ένα data center που σχεδιάζει η ΔΕΗ με την Amazon Web Services, μέσα σε ένα επενδυτικό σχέδιο περίπου 5,75 δισ. ευρώ.
Το ύψος μιας επένδυσης δεν δείχνει από μόνο του πόση τοπική οικονομία δημιουργεί. Το πραγματικό στοίχημα είναι οι δουλειές και οι επιχειρήσεις που θα μείνουν όταν τελειώσει η κατασκευή.
Για περισσότερα από εξήντα χρόνια, η Δυτική Μακεδονία έβγαζε το ρεύμα της Ελλάδας. Τα ορυχεία και οι μονάδες της ΔΕΗ δεν ήταν απλώς ένας κλάδος. Ήταν η ίδια η οικονομία της περιοχής: μισθοί, εργολάβοι, μεταφορές, συνεργεία, μαγαζιά.
Τα νέα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πόσο βαθιά είναι η αλλαγή. Από το 2019 έως το 2024, το πραγματικό ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας, δηλαδή η παραγωγή της χωρίς την επίδραση των τιμών, μειώθηκε κατά 18%. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πτώση ανάμεσα στις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με διαθέσιμα στοιχεία. Χειρότερα τα πήγε μόνο μία περιφέρεια της Βουλγαρίας.
Το ίδιο φαίνεται και στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η ανεργία στην περιοχή ήταν 12,7% το δεύτερο τρίμηνο του 2026, όταν ο μέσος όρος της χώρας ήταν 7,9%.
Τα χρήματα έρχονται
Η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική. Στη Δυτική Μακεδονία γίνονται σήμερα μερικές από τις μεγαλύτερες επενδύσεις της χώρας.
Ο βασικός επενδυτής παραμένει η ΔΕΗ. Πάνω στα παλιά ορυχεία έχει ολοκληρώσει φωτοβολταϊκά που, σύμφωνα με την εταιρεία, μπορούν να καλύψουν σχεδόν το 6% της ετήσιας κατανάλωσης ρεύματος της χώρας. Το μεγαλύτερο συγκρότημα, στο Αμύνταιο, το έφτιαξε μαζί με τη γερμανική RWE. Δίπλα στα πάνελ μπαίνουν μπαταρίες, δηλαδή σταθμοί που αποθηκεύουν ρεύμα για να χρησιμοποιηθεί όταν δεν έχει ήλιο. Δύο λειτουργούν ήδη, σε Πτολεμαΐδα και Μελίτη, και ένας τρίτος χτίζεται στο Αμύνταιο. Η τελευταία λιγνιτική μονάδα, η Πτολεμαΐδα 5, πρόκειται να μετατραπεί σε μονάδα φυσικού αερίου. Συνολικά, η ΔΕΗ μιλά για επενδυτικό σχέδιο περίπου 5,75 δισ. ευρώ στην περιοχή.
Το πιο συμβολικό έργο είναι το data center στον Άγιο Δημήτριο της Κοζάνης, εκεί όπου λειτουργούσε ένας από τους μεγαλύτερους λιγνιτικούς σταθμούς της χώρας. Η ΔΕΗ έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την Amazon Web Services. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ΔΕΗ δίνει την έκταση, τα κτίρια και την ενέργεια, και η AWS θα μισθώσει την υποδομή για 15 χρόνια μετά την ολοκλήρωσή της. Η πρώτη φάση στοχεύει να λειτουργεί στο τέλος του 2028.
Έξω από την ενέργεια, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Wonderplant. Η εταιρεία, που ήδη καλλιεργεί ντομάτα σε υδροπονικά θερμοκήπια στη Δράμα, θεμελίωσε τον Αύγουστο νέα μονάδα στην Πτολεμαΐδα. Η επένδυση είναι 130 εκατ. ευρώ, από τα οποία περισσότερα από 60 εκατ. προέρχονται από το πρόγραμμα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Το πρόγραμμα αυτό είναι το βασικό εργαλείο για τις λιγνιτικές περιοχές, με προϋπολογισμό περίπου 1,63 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027.
Δισεκατομμύρια, αλλά πόσες δουλειές;
Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνο πόσο κεφάλαιο επενδύεται στη Δυτική Μακεδονία. Είναι πόση μόνιμη οικονομική δραστηριότητα αφήνει πίσω του όταν τελειώσει η κατασκευή.
Εδώ οι επενδύσεις διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Ένα φωτοβολταϊκό πάρκο χρειάζεται πολλά χέρια όσο χτίζεται και ελάχιστα όταν λειτουργεί. Και στο data center, οι θέσεις της κατασκευής είναι πολύ περισσότερες από εκείνες της μόνιμης λειτουργίας. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε η ΔΕΗ στο Περιφερειακό Συμβούλιο Δυτικής Μακεδονίας στις 29 Οκτωβρίου, η κατασκευή της πρώτης φάσης θα απασχολήσει έως 2.500 άτομα στην αιχμή της, ενώ η λειτουργία θα χρειάζεται 400 έως 500 εργαζόμενους. Πόσοι από αυτούς θα είναι κάτοικοι της περιοχής, δεν έχει διευκρινιστεί.
Η Wonderplant δείχνει την άλλη πλευρά. Μια επένδυση πολύ μικρότερη σε κεφάλαια προβλέπει τουλάχιστον 300 μόνιμες θέσεις εργασίας, γιατί ένα θερμοκήπιο χρειάζεται ανθρώπους κάθε μέρα. Με άλλα λόγια, το ύψος μιας επένδυσης δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αντίστοιχη μόνιμη απασχόληση.
Ο λιγνίτης λειτουργούσε αλλιώς. Δεν έδινε δουλειά μόνο μέσα στη ΔΕΗ. Γύρω του ζούσαν εκατοντάδες μικρές επιχειρήσεις, από τις συντηρήσεις και τις μεταφορές μέχρι τις προμήθειες και την εστίαση. Αυτό το δίκτυο δεν ξαναστήνεται αυτόματα επειδή μπαίνουν πάνελ στα παλιά ορυχεία.
Γι’ αυτό το πραγματικό στοίχημα δεν είναι το ίδιο το data center. Είναι όσα μπορούν να φυτρώσουν γύρω του: επιχειρήσεις που θέλουν φθηνό και πράσινο ρεύμα, τεχνικές εταιρείες, μεταποίηση, εκπαίδευση. Η ΔΕΗ λέει ότι θέλει να χτίσει εκεί ένα ολόκληρο τεχνολογικό οικοσύστημα. Για να γίνει αυτό, η περιοχή χρειάζεται κάτι που δεν αγοράζεται με μία επένδυση: ανθρώπους με τις σωστές δεξιότητες, που θα επιλέξουν να μείνουν.
Τι κρατάμε
Η Δυτική Μακεδονία είναι σήμερα το πιο καθαρό ελληνικό παράδειγμα για το τι σημαίνει να αλλάζει μια περιοχή βιομηχανία μέσα σε λίγα χρόνια. Τα κεφάλαια ήρθαν και τα έργα φαίνονται. Αλλά η οικονομία μιας περιοχής δεν μετριέται σε μεγαβάτ. Μετριέται σε δουλειές, σε μισθούς και σε επιχειρήσεις που μένουν.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που παρουσίασε η ΔΕΗ, η κύρια κατασκευή του data center ξεκινά τον Ιούνιο του 2027. Η πραγματική απάντηση όμως θα έρθει αργότερα, όταν τα έργα θα λειτουργούν: πόσοι μόνιμοι εργαζόμενοι θα είναι ντόπιοι, πόσοι τοπικοί προμηθευτές θα δουλεύουν μαζί τους και πόσες νέες επιχειρήσεις θα έχουν ανοίξει γύρω τους.
GOOD TO KNOW
Γιατί ένα data center σε πρώην λιγνιτικό σταθμό: Ένα κέντρο δεδομένων χρειάζεται τρία πράγματα σε μεγάλη ποσότητα: γη, σύνδεση με το δίκτυο και πολύ ηλεκτρικό ρεύμα. Οι πρώην λιγνιτικές περιοχές έχουν πλεονέκτημα, γιατί εκεί υπάρχουν ήδη μεγάλες γραμμές μεταφοράς ρεύματος. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει διαθέσιμη η ισχύς που χρειάζεται ένα τόσο μεγάλο έργο.
Η Ελλάδα «άνοιξε» το ευρωπαϊκό Ταμείο: Το ελληνικό πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης εγκρίθηκε το 2022 και ήταν το πρώτο τέτοιο πρόγραμμα που εγκρίθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Ταμείο δημιουργήθηκε για τις περιοχές της ΕΕ που αφήνουν τον άνθρακα και τον λιγνίτη.
Το γερμανικό προηγούμενο: Στη γερμανική περιοχή του Ρουρ, το τελευταίο ανθρακωρυχείο έκλεισε το 2018, ύστερα από μια μετάβαση που κράτησε περισσότερες από έξι δεκαετίες και στηρίχτηκε σε υποδομές, πανεπιστήμια, έρευνα και υπηρεσίες. Χωριστά από τα ορυχεία, η Γερμανία έχει νομοθετήσει να σταματήσει την παραγωγή ρεύματος από άνθρακα και λιγνίτη το αργότερο έως το 2038.
