Η βιομηχανική Ελλάδα που σχεδιάζεται έξω από την Αττική

Αν κάποιος ψάξει τη νέα παραγωγική Ελλάδα μόνο στα γραφεία της Αθήνας, θα χάσει ένα μεγάλο κομμάτι της. Κανένα από τα έντεκα σχέδια του νέου τελικού πίνακα των «Μεγάλων Επενδύσεων» δεν βρίσκεται στην Αττική. Βρίσκονται στη Βοιωτία, στη Θεσσαλονίκη, στην Καστοριά, στη Λάρισα, στην Ξάνθη.

Οι πίνακες δημοσιεύθηκαν από το Υπουργείο Ανάπτυξης τις τελευταίες ημέρες του Οκτωβρίου. Στις 24 Οκτωβρίου βγήκαν οι προσωρινοί πίνακες για τον τέταρτο κύκλο του καθεστώτος «Μεταποίηση – Εφοδιαστική αλυσίδα». Στις 29 Οκτωβρίου βγήκε ο τελικός πίνακας κατάταξης για τις «Μεγάλες Επενδύσεις».

Οι πίνακες αυτοί δεν είναι ακόμη αποφάσεις χρηματοδότησης. Ούτε καταγράφουν όλες τις επενδύσεις της χώρας, αφού πολλές γίνονται χωρίς κρατική ενίσχυση. Δείχνουν όμως κάτι χρήσιμο: πού θέλουν να επενδύσουν οι επιχειρήσεις που ζητούν στήριξη, και με τι σχέδια.

Έντεκα μεγάλα σχέδια, κανένα στην Αττική

Τα έντεκα σχέδια των «Μεγάλων Επενδύσεων» αντιστοιχούν μαζί σε ενισχυόμενο κόστος 246 εκατ. ευρώ, δηλαδή στις δαπάνες πάνω στις οποίες υπολογίζεται η κρατική ενίσχυση. Ζητούν ενισχύσεις περίπου 115 εκατ. ευρώ και δηλώνουν πάνω από 400 νέες θέσεις εργασίας.

Η Βοιωτία συγκεντρώνει περίπου το ένα τρίτο του ενισχυόμενου κόστους, με τρία σχέδια: της METLEN, της ΚΑΠΑΧΗΜ και της ΚΧΑ Χάρτινη Συσκευασία. Οι τρεις περιφέρειες της Κεντρικής Μακεδονίας, της Δυτικής Μακεδονίας και της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης μαζί φτάνουν σχεδόν το μισό. Τα υπόλοιπα μοιράζονται σε Θεσσαλία, Κρήτη και Δυτική Ελλάδα.

Το εύρημα αφορά τον πίνακα και δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι οι επιχειρήσεις προτιμούν την περιφέρεια. Οι κανόνες των κρατικών ενισχύσεων διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, και αυτό επηρεάζει πού κατατίθενται τα σχέδια. Δείχνει όμως πού συγκεντρώνεται σήμερα η μεγάλη επένδυση που ζητά στήριξη.

Η Βοιωτία δεν είναι έκπληξη. Είναι εδώ και δεκαετίες ο βιομηχανικός «πίσω χώρος» της Αθήνας: αρκετά κοντά στο λιμάνι και στην αγορά, αρκετά μακριά για να υπάρχει χώρος για βαριά παραγωγή. Η METLEN, που έχει στη Βοιωτία το μεταλλουργικό της συγκρότημα, βρίσκεται και σε αυτόν τον πίνακα. Το ίδιο και η ΚΑΠΑΧΗΜ, που φτιάχνει χημικές πρώτες ύλες για προϊόντα προσωπικής φροντίδας και καθαρισμού.

Πιο ενδιαφέρουσα είναι η Καστοριά. Δύο από τα έντεκα σχέδια βρίσκονται εκεί, ανάμεσά τους και αυτό με την υψηλότερη βαθμολογία σε όλο τον πίνακα. Για μια περιοχή που έχει χάσει το παλιό της στήριγμα, τη γούνα, και ανήκει σε μια Δυτική Μακεδονία που βγαίνει από τον λιγνίτη, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.

Η δυτική Θεσσαλονίκη

Στη Μεταποίηση τα ονόματα είναι πολύ περισσότερα. Ο πίνακας του Υπουργείου Ανάπτυξης και ο χωριστός πίνακας του Τομέα Μακεδονίας-Θράκης έχουν μαζί 117 σχέδια που πληρούν τους όρους (92 και 25 αντίστοιχα), με ενισχυόμενο κόστος 395 εκατ. ευρώ. Αυτοί οι πίνακες δεν γράφουν περιοχή. Όπου όμως η τοποθεσία των επιχειρήσεων φαίνεται σε επίσημα έγγραφα, ένα σημείο ξεχωρίζει: η ζώνη Ωραιοκάστρου, Νεοχωρούδας και Σίνδου, δυτικά της Θεσσαλονίκης.

Εκεί λειτουργεί η μονάδα της ΖΕΩ Αρτοποιίας, που με σχέδιο 25 εκατ. ευρώ είναι από τις μεγαλύτερες του πίνακα των «Μεγάλων Επενδύσεων». Εκεί έχει την έδρα της η Ιωνική Σφολιάτα, που φτιάχνει κατεψυγμένα φύλλα και ζύμες, με δύο σχέδια συνολικά σχεδόν 19 εκατ. ευρώ. Εκεί λειτουργεί η μονάδα ανακύκλωσης των Αφών Κωνσταντινίδη, με σχέδιο πάνω από 15 εκατ. ευρώ. Και εκεί βρίσκεται το κέντρο αποθήκευσης και διανομής της Astra Cargo and Logistics.

Αρτοποιία, ζύμες, ανακύκλωση μετάλλων, αποθήκες: τέσσερις πολύ διαφορετικές δραστηριότητες σε λίγα χιλιόμετρα. Οι επιχειρήσεις αυτές δείχνουν πόσο ποικίλη είναι η παραγωγική βάση δυτικά της Θεσσαλονίκης. Το πού λειτουργούν σήμερα δεν λέει όμως με βεβαιότητα πού θα γίνει κάθε νέο σχέδιο.

Τι αγοράζουν τα ευρώ

Για να διαβαστούν σωστά οι πίνακες, χρειάζεται μία ακόμη διάκριση. Τα σχέδια δεν αφορούν κατ’ ανάγκη νέα εργοστάσια. Μπορούν να περιλαμβάνουν και επεκτάσεις ή εκσυγχρονισμό μιας παραγωγής που ήδη υπάρχει. Άρα το ύψος μιας επένδυσης δεν λέει από μόνο του ούτε πόση νέα παραγωγή ούτε πόσες νέες δουλειές θα φέρει.

Οι πίνακες δίνουν ένα πρώτο σημάδι. Δύο από τα έντεκα μεγάλα σχέδια δεν δηλώνουν ούτε μία νέα θέση εργασίας. Το ένα είναι του ΤΙΤΑΝ στη Θεσσαλονίκη, το μεγαλύτερο σε ενισχυόμενο κόστος μετά της METLEN. Το άλλο είναι των Πλαστικών Θράκης Pack στην Ξάνθη.

Δεν είναι κακές επενδύσεις. Ένα εργοστάσιο μπορεί να γίνει πιο σύγχρονο και να παράγει περισσότερα χωρίς να προσλάβει κανέναν. Το μηδέν στις νέες θέσεις δεν δείχνει επίσης πόσες υπάρχουσες δουλειές κρατά μια επένδυση, ούτε πόσο πιο ανταγωνιστική κάνει τη μονάδα. Ένα τέτοιο σχέδιο όμως δεν αφήνει στην περιοχή το ίδιο αποτύπωμα σε νέες δουλειές με ένα σχέδιο που φέρνει και νέα παραγωγή και νέους ανθρώπους.

Αυτή είναι η διάκριση που λείπει από τη δημόσια συζήτηση. Όταν ακούμε «επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων», τις βάζουμε όλες στο ίδιο καλάθι. Στην πραγματικότητα, το ίδιο ποσό μπορεί να σημαίνει πολύ διαφορετικά πράγματα για την παραγωγικότητα, για τη δυναμικότητα και για την τοπική απασχόληση.

Περισσότερη ζήτηση από όσα χρήματα υπάρχουν

Η προκήρυξη του τέταρτου κύκλου της Μεταποίησης έχει προϋπολογισμό 150 εκατ. ευρώ. Για τα 117 σχέδια που πέρασαν τον έλεγχο, οι προβλεπόμενες ενισχύσεις φτάνουν τα 205,5 εκατ. ευρώ.

Με απλά λόγια, οι ενισχύσεις που ζητούνται ξεπερνούν τα διαθέσιμα χρήματα. Αυτό είναι ένδειξη ισχυρής ζήτησης για το συγκεκριμένο καθεστώς ενίσχυσης. Σημαίνει όμως και ότι το ποια σχέδια θα στηριχθούν τελικά έχει πραγματικό βάρος.

Περισσότερα ξένα επενδυτικά έργα, μικρό μερίδιο στη βιομηχανία

Αν βγει κανείς από τον Αναπτυξιακό Νόμο και κοιτάξει τις ξένες επενδύσεις, το ερώτημα γίνεται πιο καθαρό. Σύμφωνα με την EY, η Ελλάδα κατέγραψε 47 νέα έργα ξένων επενδύσεων το 2025, 34% περισσότερα από το 2024. Μόνο το 15% αυτών των έργων αφορούσε βιομηχανική παραγωγή. Πρώτη κατηγορία ήταν οι υπηρεσίες υποστήριξης, με 36%.

Τα ποσοστά αυτά μετρούν έργα, όχι χρήματα. Δείχνουν όμως την κατεύθυνση: η Ελλάδα προσελκύει περισσότερα ξένα επενδυτικά έργα, αλλά η βιομηχανία κρατά μικρό μερίδιο. Γι’ αυτό οι πίνακες του Αναπτυξιακού έχουν σημασία. Είναι το σημείο όπου κυρίως ελληνικές επιχειρήσεις ζητούν να βάλουν χρήματα σε εργοστάσια, μηχανήματα και γραμμές παραγωγής.

Η βιομηχανία, σύμφωνα με τον ΣΕΒ, αντιπροσωπεύει ήδη το 42% των επιχειρηματικών επενδύσεων στη χώρα. Το ερώτημα δεν είναι αν θα επενδύει. Είναι σε τι.

Τι μένει όταν επενδυθούν τα χρήματα

Θα ήταν εύκολο να γράψει κανείς ότι «η ελληνική βιομηχανία επιστρέφει». Τα στοιχεία δεν το αποδεικνύουν. Ο νέος πίνακας των «Μεγάλων Επενδύσεων» καταγράφει έντεκα σχέδια, όλα εκτός Αττικής. Δεν αρκεί για να πούμε ότι ο παραγωγικός χάρτης της χώρας έχει ήδη αλλάξει. Δείχνει όμως πού κατευθύνεται ένα μέρος των επόμενων βιομηχανικών σχεδίων που ζητούν κρατική στήριξη.

Για χρόνια η συζήτηση για τις επενδύσεις στην Ελλάδα γύριζε γύρω από το πόσα δισεκατομμύρια «έρχονται». Το επόμενο ερώτημα είναι δυσκολότερο: τι μένει όταν τα χρήματα επενδυθούν; Μια αποθήκη, ένας εκσυγχρονισμός και μια νέα γραμμή παραγωγής που εξάγει για δεκαετίες δεν αφήνουν το ίδιο αποτύπωμα. Ο νέος βιομηχανικός χάρτης της Ελλάδας δεν θα κριθεί από το πόσα κεφάλαια θα συγκεντρώσει, αλλά από το τι θα παράγει με αυτά.