THE BULLET POINT "PREVIEW"
Ο ηλίανθος αντέχει στην ξηρασία και κοστίζει λιγότερο, γι’ αυτό πολλοί αγρότες τον προτιμούν στα πιο δύσκολα, ξηρικά χωράφια.
Η συνολική ποσότητα βιοντίζελ αλλάζει με την κατανάλωση ντίζελ, όμως τα μερίδια των εταιρειών μένουν κλειδωμένα στο 2021.
Σύμφωνα με τη Eurostat, η έκταση του ηλίανθου έπεσε από περίπου ένα εκατομμύριο στρέμματα το 2019 κοντά στα 720.000 το 2026.
Στους κύκλους των οδηγών φορτηγών κυκλοφορεί ένα παλιό αστείο. Αν μείνεις από καύσιμο στη μέση του πουθενά, έχε μαζί σου ένα πεντάλιτρο ηλιέλαιο από το σούπερ μάρκετ. Εμείς συνιστούμε να μην το δοκιμάσετε. Το αστείο όμως αυτό δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα.
Το πετρέλαιο κίνησης (diesel) που πουλιέται στα εγχώρια πρατήρια περιέχει ως 7% βιοντίζελ, ένα καύσιμο που παράγεται με χημική επεξεργασία φυτικών λαδιών. Μέρος του προέρχεται από ελληνικά χωράφια. Η κύρια εγχώρια πρώτη ύλη είναι ο ηλίανθος, ενώ ακολουθεί σε μικρότερες ποσότητες η ελαιοκράμβη. Τα τελευταία χρόνια δοκιμάζεται και η καμελίνα.
Ο ηλίανθος είναι η βασική ενεργειακή καλλιέργεια της χώρας, με εκτάσεις που απλώνονται από τον Έβρο και τις Σέρρες μέχρι τη Λάρισα και τη Βοιωτία. Χάνει όμως έδαφος. Σύμφωνα με τη Eurostat, από περίπου ένα εκατομμύριο στρέμματα το 2019 έπεσε κοντά στα 720.000 το 2026. Η αγορά που τον απορροφά λειτουργεί ακόμη με κανόνες του 2021. Έτσι μια καλλιέργεια με σημαντικό ρόλο για την ύπαιθρο κάθε χρόνο μένει να περιμένει «την… παράταση της παράτασης».
Από το χωράφι του Έβρου στην αντλία της Συγγρού
Ενεργειακές ονομάζονται οι καλλιέργειες που δεν προορίζονται για τροφή, αλλά για καύσιμο. Ο ηλίανθος που κατά κανόνα σπέρνεται στη χώρα δεν καταλήγει στο ράφι ως κλασικό ηλιέλαιο, το οποίο συνήθως εισάγεται. Ο σπόρος φορτώνεται από το χωράφι κατευθείαν για τα εργοστάσια βιοκαυσίμων. Εκεί συνθλίβεται και το λάδι του μετατρέπεται σε βιοντίζελ. Το υπόλειμμα της σύνθλιψης πουλιέται ως ζωοτροφή. Το βιοντίζελ το αγοράζουν τα διυλιστήρια, που το αναμειγνύουν με το πετρέλαιο κίνησης.
Ο αγρότης ξέρει από την αρχή της σεζόν σε ποιον θα πουλήσει. Στον ηλίανθο το συμβόλαιο με το εργοστάσιο πριν από τη σπορά είναι ο κανόνας. Το φυτό αντέχει στην ξηρασία και θέλει λίγες επεμβάσεις. Γι’ αυτό πολλοί παραγωγοί το προτιμούν σε πιο δύσκολα, ξηρικά χωράφια, όπου άλλες καλλιέργειες δύσκολα αποδίδουν. Κοστίζει επίσης λιγότερο από τις άλλες μεγάλες εκτατικές καλλιέργειες (βαμβάκι, στάρι, καλαμπόκι). Με καλές αποδόσεις, ακόμη και τα 40 λεπτά το κιλό μπορούν να καλύψουν το κόστος και να αφήσουν ένα εισόδημα. Λιγότερα έξοδα και σίγουρος αγοραστής σημαίνουν μικρότερο ρίσκο.
Το θεσμικό πλαίσιο που ανακυκλώνεται σε ετήσια βάση
Στις ενεργειακές καλλιέργειες όμως τους κανόνες δεν τους βάζει η ελεύθερη αγορά. Τους βάζει μια κοινή υπουργική απόφαση, η κατανομή βιοντίζελ. Θεωρητικά πρέπει να εκδίδεται κάθε χρόνο, περίπου τον Μάρτιο, πριν από τις εαρινές σπορές. Η απόφαση αυτή καθορίζει πόσο βιοντίζελ πρέπει να μπει στο μείγμα του πετρελαίου κίνησης της επόμενης χρονιάς. Έπειτα το μοιράζει στις εταιρείες που το παράγουν, κυρίως με βάση το πόσο ελληνικό σπόρο έχει συμβολαιοποιήσει η καθεμία. Τα διυλιστήρια είναι υποχρεωμένα να παραλάβουν ό,τι αντιστοιχεί σε κάθε εταιρεία.
Το μερίδιο των ενεργειακών καλλιεργειών έχει ταβάνι, στο 57% της συνολικής ποσότητας. Το υπόλοιπο καλύπτεται από βαμβακέλαιο, ανακυκλωμένα μαγειρικά λάδια και εισαγόμενη πρώτη ύλη. Η κατανομή του 2021 δεν αντικαταστάθηκε ποτέ. Ισχύει με διαδοχικές παρατάσεις που προβλέφθηκαν με νόμο το 2023. Η συνολική ποσότητα προσαρμόζεται στην κατανάλωση ντίζελ. Τα μερίδια κάθε παραγωγού βιοντίζελ όμως έμειναν «παγωμένα» στα επίπεδα του 2021.
Την τελευταία διετία ο Έλληνας παραγωγός πληρώνεται περίπου 40 λεπτά το κιλό για τον ηλίανθο. Στη Βουλγαρία η τιμή κινείται κοντά στα 50 λεπτά. Μια πιθανή εξήγηση βρίσκεται στην παγωμένη κατανομή. Κανονικά, όποια εταιρεία συμβολαιοποιεί περισσότερο ελληνικό σπόρο παίρνει μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας. Αυτό τις σπρώχνει να δίνουν καλύτερες τιμές για τη σοδειά. Με τα μερίδια κλειδωμένα στο 2021, το κίνητρο αυτό αποδυναμώνεται. Με τιμή που δεν φτάνει τα επίπεδα των γειτονικών χωρών, το ενδιαφέρον των παραγωγών υποχωρεί.
Η καλλιέργεια χάνει έδαφος, τα μερίδια μένουν κλειδωμένα
Το ρίσκο φάνηκε και φέτος. Τον Ιούνιο, με τις σπορές ολοκληρωμένες και χωρίς νέα κατανομή, ορισμένα εργοστάσια ανακοίνωσαν 35 λεπτά το κιλό αντί για 40 για συμβόλαια που δεν είχαν ακόμη κλείσει. Παράλληλα το κόστος καλλιέργειας ανέβηκε, με ακριβότερα λιπάσματα και καύσιμα λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η καλλιέργεια που θα μείωνε το ρίσκο του παραγωγού καταλήγει να έχει η ίδια ρίσκο.
Τα δύο συναρμόδια υπουργεία έχουν αντίθετες στάσεις. Το υπουργείο Ενέργειας πρότεινε το 2020 τη σταδιακή απομάκρυνση των ελαιούχων φυτών από το βιοντίζελ και αργότερα τη μείωση του μεριδίου τους. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης διαφώνησε και τις δύο φορές, λόγω της οικονομικής σημασίας της καλλιέργειας για την περιφέρεια, ιδίως για τον Έβρο.
GOOD TO KNOW
Το βιοντίζελ δεν είναι το ίδιο με το HVO. Το δεύτερο παράγεται με υδρογόνωση φυτικών λαδιών ή αποβλήτων, μοιάζει χημικά με το ορυκτό ντίζελ και μπορεί να μπει σε μεγαλύτερα ποσοστά στο μείγμα. Γι’ αυτό κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη.
Το αστείο των φορτηγατζήδων έχει και πραγματική βάση. Στη Βρετανία οδηγοί έβαζαν αρχές της χιλιετίας μαγειρικό λάδι από το σούπερ μάρκετ στο ρεζερβουάρ για να γλιτώσουν τον φόρο καυσίμων, και η αστυνομία κατάσχεσε μάλιστα αυτοκίνητα. Οι κατασκευαστές προειδοποιούν ότι το σκέτο λάδι μπορεί να καταστρέψει τον κινητήρα.
