«Να κανονίσουμε»: Ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο εύκολο να επικοινωνούμε και τόσο δύσκολο να συναντηθούμε

Μπορεί να ανταλλάξεις πενήντα μηνύματα με τους φίλους σου μέσα σε μία ημέρα. Να σχολιάσεις τις φωτογραφίες τους, να παρακολουθήσεις τι κάνουν, να στείλεις βίντεο, να συμμετέχεις σε τρεις ομαδικές συνομιλίες. Και στο τέλος της εβδομάδας να συνειδητοποιήσεις ότι δεν είδες κανέναν τους.

Δεν είναι απαραίτητα επειδή δεν ήθελες. Κάποιος δούλευε μέχρι αργά, κάποιος άλλος είχε υποχρεώσεις, ένας τρίτος έμενε μακριά. Η συνάντηση αναβλήθηκε για την επόμενη εβδομάδα. Ύστερα για την επόμενη.

Η επικοινωνία συνεχίζεται. Η συνάντηση, όμως, δεν πραγματοποιείται.

Αυτό που μοιάζει με μια συνηθισμένη λεπτομέρεια της καθημερινότητας αποτυπώνεται πλέον και στις διεθνείς στατιστικές. Οι άνθρωποι διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας, αλλά σε πολλές χώρες περνούν λιγότερο χρόνο μαζί. Και η μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφεται ακριβώς στις νεότερες ηλικίες.

Από το 53% στο 36%

Στις 16 Οκτωβρίου 2025, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) δημοσίευσε την έκθεση Social Connections and Loneliness in OECD Countries, εξετάζοντας πώς μεταβάλλονται οι κοινωνικές σχέσεις.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά τους νέους 16 έως 24 ετών. Σε 21 ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ, το 53% συναντούσε καθημερινά φίλους το 2006. Το ποσοστό μειώθηκε στο 44% το 2015 και στο 36% το 2022.

Το φαινόμενο είχε ήδη αρχίσει πριν από την πανδημία, ενώ τα περιοριστικά μέτρα επιτάχυναν την υποχώρηση. Τα στοιχεία του 2022, επομένως, δεν αρκούν για να γνωρίζουμε πόσο έχει ανακάμψει έκτοτε η φυσική κοινωνικοποίηση. Η μακροχρόνια κατεύθυνση, ωστόσο, είναι σαφής.

Υπάρχει και μία λιγότερο αναμενόμενη διαπίστωση. Στους νέους της ίδιας ηλικίας, η καθημερινή επικοινωνία μέσω μηνυμάτων και κοινωνικών δικτύων παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη μεταξύ 2015 και 2022, από 64,5% σε 63,4%.

Η ψηφιακή επικοινωνία, δηλαδή, δεν αυξήθηκε ώστε να αντισταθμίσει τη μείωση των συναντήσεων. Οι νέοι δεν αντικατέστησαν απλώς την παρέα με περισσότερα μηνύματα.

Η μοναξιά δεν είναι υπόθεση των ηλικιωμένων

Για πολλά χρόνια η κοινωνική απομόνωση συνδεόταν κυρίως με την τρίτη ηλικία. Οι νεότεροι θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητα κοινωνικοί, με φίλους, σπουδές, εργασία και ευκαιρίες γνωριμιών. Η εικόνα αυτή χρειάζεται πλέον αναθεώρηση.

Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής Κοινωνικής Σύνδεσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2025, περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά. Μεταξύ εφήβων και νεαρών ενηλίκων, η αναλογία προσεγγίζει τον έναν στους πέντε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος βγαίνει σπάνια αισθάνεται μοναξιά. Ούτε ότι κάποιος με εκατοντάδες ψηφιακές επαφές δεν μπορεί να έχει ουσιαστικές φιλίες. Η μοναξιά αφορά την απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που επιθυμούμε και σε εκείνες που αισθανόμαστε ότι έχουμε. Η κοινωνική απομόνωση αφορά περισσότερο την πραγματική συχνότητα και έκταση των επαφών μας.

Οι δύο καταστάσεις συνδέονται, αλλά δεν ταυτίζονται.

Πότε η παρέα έγινε τόσο δύσκολη υπόθεση;

Θα ήταν εύκολο να αποδώσουμε τα πάντα στα κινητά τηλέφωνα. Μια τέτοια ερμηνεία, όμως, θα αγνοούσε τις συνθήκες μέσα στις οποίες οργανώνεται σήμερα η κοινωνική ζωή. Για να συναντηθούν τέσσερις φίλοι, πρέπει να συμπέσουν τέσσερα προγράμματα. Να υπάρχει ελεύθερος χρόνος, τρόπος μετακίνησης και, συχνά, διαθέσιμο εισόδημα.

Η ελαστική εργασία, οι βάρδιες και τα διαφορετικά ωράρια μπορούν να δυσκολέψουν αυτή τη συνεννόηση. Το ίδιο και η απόσταση ανάμεσα στην κατοικία, στην εργασία και στους χώρους διασκέδασης.

Έπειτα υπάρχει το οικονομικό ζήτημα. Η έξοδος μπορεί να συνεπάγεται καφέ, φαγητό, ποτό, εισιτήριο ή μεταφορά. Όταν το διαθέσιμο εισόδημα πιέζεται, η κοινωνικοποίηση που βασίζεται στην κατανάλωση γίνεται δυσκολότερη.

Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι οι άνεργοι και τα άτομα στο χαμηλότερο εισοδηματικό πεμπτημόριο έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα να αναφέρουν μοναξιά σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι το κόστος των εξόδων προκαλεί τη μοναξιά, αναδεικνύει όμως τη σημασία των οικονομικών συνθηκών.

Η παρέα δεν χρειάζεται υποχρεωτικά χρήματα. Χρειάζεται, όμως, χρόνο, πρόσβαση και έναν χώρο όπου οι άνθρωποι μπορούν να βρεθούν.

Οι πόλεις που χρειάζονται χώρους χωρίς λογαριασμό

Εδώ αρχίζει μια συζήτηση που αφορά άμεσα τις πόλεις και τις επιχειρήσεις. Τα καφέ, τα εστιατόρια και τα μπαρ αποτελούν παραδοσιακούς χώρους κοινωνικοποίησης. Δεν είναι, όμως, οι μόνοι. Πάρκα, βιβλιοθήκες, πλατείες, αθλητικοί χώροι και πολιτιστικά κέντρα επιτρέπουν στους ανθρώπους να συναντιούνται χωρίς κάθε επαφή να προϋποθέτει αγορά.

Η διαθεσιμότητα τέτοιων χώρων αποτελεί επομένως και οικονομικό ζήτημα. Όσο περισσότερες δραστηριότητες μεταφέρονται σε εμπορικά περιβάλλοντα, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα πληρωμής.

Για τις επιχειρήσεις φιλοξενίας αναδεικνύεται μια ενδιαφέρουσα πρόκληση: να προσφέρουν όχι απλώς προϊόντα, αλλά χώρους στους οποίους οι άνθρωποι επιθυμούν να παραμείνουν και να συναντηθούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μείωση των κοινωνικών επαφών έχει αποδεδειγμένα περιορίσει τον τζίρο της εστίασης. Οι σχετικές καταναλωτικές τάσεις χρειάζονται ξεχωριστή μέτρηση. Σημαίνει ότι ο τρόπος κοινωνικοποίησης είναι παράγοντας που αξίζει να εξετάζει και η αγορά.

Οι Αμερικανοί έχασαν έξι λεπτά κοινωνικής ζωής

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα τελευταία στοιχεία της American Time Use Survey, που δημοσίευσε το Bureau of Labor Statistics τον Ιούνιο του 2026, δείχνουν ότι το 2025 μόλις το 30% του πληθυσμού ηλικίας 15 ετών και άνω συμμετείχε σε δραστηριότητες κοινωνικοποίησης και επικοινωνίας κατά τη διάρκεια μιας μέσης ημέρας, έναντι 38% το 2015.

Ο μέσος ημερήσιος χρόνος αυτών των δραστηριοτήτων μειώθηκε από 41 σε 35 λεπτά. Πρόκειται για ευρύτερη στατιστική κατηγορία, που δεν μετρά αποκλειστικά συναντήσεις με φίλους, αλλά επιβεβαιώνει τη μείωση του χρόνου κοινωνικοποίησης.

Έξι λεπτά την ημέρα δεν ακούγονται πολλά. Σε επίπεδο κοινωνίας, όμως, η μείωση είναι σημαντική, ιδίως όταν συνοδεύεται από μικρότερο ποσοστό ανθρώπων που αφιερώνουν χρόνο σε αυτές τις δραστηριότητες.

Η επικοινωνία δεν είναι το ίδιο με τη συνάντηση

Το κινητό μάς επιτρέπει να διατηρούμε επαφή με ανθρώπους που διαφορετικά θα χάναμε. Οι ψηφιακές κοινότητες προσφέρουν ευκαιρίες σύνδεσης, ιδιαίτερα σε όσους αντιμετωπίζουν γεωγραφικούς ή κοινωνικούς περιορισμούς.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι επικοινωνούμε ψηφιακά. Είναι ότι η ευκολία αυτής της επικοινωνίας μπορεί να δημιουργεί την αίσθηση πως έχουμε ήδη καλύψει την ανάγκη για επαφή, ακόμη κι όταν επιθυμούμε κάτι περισσότερο.

Ένα μήνυμα μπορεί να κρατήσει μια φιλία ζωντανή. Δεν προσφέρει, όμως, απαραιτήτως την ίδια εμπειρία με μια κοινή δραστηριότητα ή μια συζήτηση χωρίς χρονικό περιορισμό.

Η κοινωνική ζωή δεν εξαφανίζεται. Αλλάζει μορφή, συχνότητα και, ενδεχομένως, ποιότητα. Και αυτή η αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο τις προσωπικές σχέσεις. Αγγίζει την υγεία, την εργασία, την οικονομία και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις.

Για δεκαετίες, η τεχνολογία προσπαθούσε να λύσει το πρόβλημα της απόστασης. Σήμερα μπορούμε να επικοινωνήσουμε σχεδόν με οποιονδήποτε, από οπουδήποτε. Το ερώτημα που αναδεικνύουν τα στοιχεία είναι διαφορετικό: αφού η επικοινωνία έγινε τόσο εύκολη, γιατί η συνάντηση εξακολουθεί να γίνεται δυσκολότερη;