Συντελεστές δόμησης: Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν από τη μάχη για περισσότερα τετραγωνικά

Η μεταφορά συντελεστή δόμησης ανοίγει τον δρόμο για εκατοντάδες χιλιάδες πρόσθετα τετραγωνικά στα βόρεια προάστια, προκαλώντας αντιδράσεις από τους δήμους. Ποιοι θα ωφεληθούν από τη νέα οικοδομική δραστηριότητα και γιατί περισσότερα σπίτια δεν σημαίνουν απαραίτητα πιο προσιτή κατοικία;

Συντελεστές δόμησης: Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν από τη μάχη για περισσότερα τετραγωνικά

THE BULLET POINT "PREVIEW"

Στον Βόρειο Τομέα της Αθήνας προτείνονται 25 ζώνες υποδοχής συντελεστή δόμησης, με δυνατότητα πρόσθετης οικοδόμησης περίπου 584.400 τετραγωνικών μέτρων.

Έξι δήμαρχοι αντιδρούν στον σχεδιασμό, επικαλούμενοι επιβάρυνση των υποδομών και αλλοίωση της φυσιογνωμίας των περιοχών, ενώ η περιορισμένη προσφορά ακινήτων συντηρεί και τις υψηλές αξίες.

Η πρόσθετη δόμηση μπορεί να ενισχύσει την προσφορά κατοικιών, αλλά χωρίς στοχευμένες πολιτικές δεν εξασφαλίζει χαμηλότερες τιμές ή πρόσβαση των νοικοκυριών σε προσιτή στέγη.

6 MIN READ

Σε μία από τις σημαντικότερες πολεοδομικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων ετών εξελίσσεται η σύγκρουση για τους συντελεστές δόμησης, με την κυβέρνηση, τους δήμους, τους ιδιοκτήτες ακινήτων και την κατασκευαστική αγορά να βρίσκονται μπροστά σε ένα δύσκολο σταυροδρόμι.

Πίσω, ωστόσο, από τις αντιδράσεις για την αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας αναδεικνύεται ένα ευρύτερο ερώτημα. Μπορούν τα περισσότερα τετραγωνικά να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης ή θα αποτελέσουν απλώς μια νέα ευκαιρία αξιοποίησης ακριβής γης, χωρίς ουσιαστικό όφελος για τα νοικοκυριά;

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, το 26,4% του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά που δαπανούν περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που καθιστά επιτακτική την αναζήτηση ουσιαστικών λύσεων.

Τι προβλέπει ο νέος σχεδιασμός

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, μέσω των οποίων προβλέπεται η μεταφορά οικοδομήσιμων δικαιωμάτων από ακίνητα με περιορισμούς δόμησης σε άλλες, κατάλληλες περιοχές.

Ο μηχανισμός συνδέεται με τη δυνατότητα αποζημίωσης ιδιοκτητών διατηρητέων κτιρίων ή δεσμευμένων ακινήτων, αλλά και με την ενεργοποίηση της Ψηφιακής Τράπεζας Γης. Δεν πρόκειται, συνεπώς, για μια απλή οριζόντια αύξηση των συντελεστών, αλλά για οργανωμένη μεταφορά δικαιωμάτων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετη δόμηση εκεί όπου θα καθοριστούν οι σχετικές ζώνες.

Στον Βόρειο Τομέα της Αθήνας, οι υπό διαβούλευση μελέτες προβλέπουν 25 ζώνες σε 11 δημοτικές ενότητες, με δυνατότητα πρόσθετης δόμησης περίπου 584.400 τετραγωνικών μέτρων.

Οι αλλαγές αφορούν, μεταξύ άλλων, περιοχές όπως η Κηφισιά, η Φιλοθέη, το Ψυχικό, το Χαλάνδρι, ο Παπάγος και ο Χολαργός, αλλά και τη Νέα Ιωνία, τη Μεταμόρφωση και τη Λυκόβρυση-Πεύκη.

Οι προτάσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, με την κυβέρνηση να έχει διευκρινίσει ότι δεν προτίθεται να επιτρέψει μεταφορά συντελεστή από δήμο σε δήμο, ενώ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τροποποιήσεων μετά τη διαβούλευση.

Γιατί αντιδρούν οι δήμοι

Έξι δήμαρχοι των βορείων προαστίων έχουν ζητήσει την απόσυρση της σχετικής μελέτης, εκφράζοντας ανησυχίες για τις επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και στη φυσιογνωμία των περιοχών τους.

Τα επιχειρήματά τους δεν στερούνται βάσης, καθώς η μεγαλύτερη οικοδομική πυκνότητα αυξάνει τις απαιτήσεις από το οδικό δίκτυο, τη στάθμευση, την αποχέτευση και τις υπόλοιπες δημόσιες υποδομές, ενώ σε περιοχές όπου οι ελεύθεροι χώροι είναι ήδη περιορισμένοι, η πρόσθετη δόμηση μπορεί να επιδεινώσει υφιστάμενα προβλήματα.

Η διατήρηση της φυσιογνωμίας μιας περιοχής αποτελεί επίσης θεμιτό πολεοδομικό στόχο. Άλλωστε, οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας για τα οικοδομικά μπόνους του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού έχουν αναδείξει τη σημασία του ειδικού σχεδιασμού, αντί της οριζόντιας εφαρμογής κινήτρων.

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση. Η περιορισμένη δυνατότητα νέας δόμησης συμβάλλει στη διατήρηση της σπανιότητας των διαθέσιμων ακινήτων, ιδιαίτερα στις ακριβότερες περιοχές. Και η σπανιότητα αποτελεί παράγοντα που στηρίζει τις υψηλές αξίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δημοτικές αρχές αντιδρούν υποχρεωτικά για να προστατεύσουν τις τιμές των ακινήτων, σημαίνει, ωστόσο, ότι οι επιπτώσεις των περιορισμών στη δόμηση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικές, αλλά και οικονομικές.

Η προστασία της ποιότητας ζωής μπορεί να συνυπάρχει με τη διατήρηση της υψηλής αξίας της υφιστάμενης ακίνητης περιουσίας.

Περισσότερα σπίτια, αλλά για ποιους;

Από την άλλη πλευρά, η αύξηση της προσφοράς κατοικιών αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς για τον περιορισμό των πιέσεων στις τιμές. Όταν η ζήτηση ενισχύεται και το διαθέσιμο απόθεμα δεν επαρκεί, η αγορά οδηγείται σε υψηλότερα ενοίκια και τιμές πώλησης.

Ωστόσο, η σχέση μεταξύ περισσότερης δόμησης και προσιτής κατοικίας δεν είναι αυτόματη.

Σε περιοχές όπως η Φιλοθέη, το Ψυχικό ή η Κηφισιά, όπου η αξία της γης και οι τιμές των ακινήτων βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, η πρόσθετη οικοδομική δυνατότητα είναι πιθανό να αξιοποιηθεί κυρίως για κατοικίες που απευθύνονται σε αγοραστές υψηλότερων εισοδημάτων.

Μια νέα πολυτελής κατοικία μπορεί να αυξάνει το συνολικό στεγαστικό απόθεμα, αλλά δεν αποτελεί άμεση λύση για ένα νέο ζευγάρι που δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιο ή για μια οικογένεια που αδυνατεί να αποκτήσει πρώτη κατοικία.

Βεβαίως, ακόμη και η κατασκευή ακριβών κατοικιών μπορεί να έχει έμμεσες επιδράσεις στην υπόλοιπη αγορά, καθώς περιορίζει μέρος της ζήτησης για υφιστάμενα ακίνητα. Το μέγεθος και η ταχύτητα αυτής της επίδρασης, όμως, εξαρτώνται από τις συνθήκες της αγοράς και δεν εγγυώνται άμεση ανακούφιση των χαμηλότερων εισοδημάτων.

Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς πόσα τετραγωνικά θα προστεθούν, αλλά πού θα προστεθούν, τι είδους κατοικίες θα κατασκευαστούν και σε ποιους θα απευθύνονται.

Το οικονομικό όφελος και η πραγματική αξία της γης

Η δυνατότητα πρόσθετης δόμησης αυξάνει τις προοπτικές αξιοποίησης ενός οικοπέδου και, υπό προϋποθέσεις, την εμπορική του αξία. Δημιουργεί συνεπώς οικονομικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες και τους επενδυτές που μπορούν να αξιοποιήσουν το νέο καθεστώς.

Δεν πρέπει, ωστόσο, να παραβλέπεται ότι η μεταφορά συντελεστή δόμησης δεν αποτελεί απλώς ένα πρόσθετο προνόμιο για τους κατασκευαστές. Πρόκειται για έναν μηχανισμό μέσω του οποίου ιδιοκτήτες ακινήτων, που έχουν υποστεί περιορισμούς στην αξιοποίηση της περιουσίας τους για λόγους δημοσίου συμφέροντος, μπορούν να αποζημιώνονται οικονομικά, μεταβιβάζοντας τα αντίστοιχα δικαιώματα δόμησης.

Από την άλλη πλευρά, οι ιδιοκτήτες ακινήτων στις περιοχές υποδοχής αποκτούν τη δυνατότητα πρόσθετης οικοδόμησης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έναντι οικονομικού ανταλλάγματος.

Το ζήτημα είναι εάν το συνολικό όφελος για την κοινωνία θα είναι ανάλογο της πολεοδομικής επιβάρυνσης.

Αν το αποτέλεσμα περιοριστεί σε ακριβότερα οικόπεδα, μεγαλύτερα κτίρια και πρόσθετες επενδυτικές ευκαιρίες, χωρίς ενίσχυση των υποδομών ή βελτίωση της πρόσβασης στη στέγη, τότε η συμβολή του μέτρου στη στεγαστική κρίση θα είναι περιορισμένη.

Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα

Μια περισσότερο στοχευμένη προσέγγιση θα μπορούσε να συνδέσει τη δυνατότητα πρόσθετης δόμησης με μετρήσιμα κοινωνικά και πολεοδομικά ανταλλάγματα.

Σε περιοχές όπου υπάρχει πραγματική στεγαστική ανάγκη και επαρκής δυνατότητα υποδοχής νέων κατοικιών, θα μπορούσαν να εξεταστούν συμπληρωματικά κίνητρα για την κατασκευή διαμερισμάτων προσιτής αγοράς ή μακροχρόνιας μίσθωσης, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και ελέγχους.

Αντίστοιχα, η πρόσθετη οικονομική αξία που δημιουργούν οι πολεοδομικές παρεμβάσεις θα μπορούσε, μέσα από κατάλληλους θεσμικούς μηχανισμούς, να συνδέεται με χρηματοδότηση κοινόχρηστων χώρων, σχολείων, συγκοινωνιών και υποδομών.

Χρειάζεται επίσης διαφοροποίηση μεταξύ περιοχών, καθώς η δυνατότητα πρόσθετης δόμησης σε μια ακριβή, χαμηλής πυκνότητας συνοικία δεν έχει τις ίδιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις με μια αντίστοιχη παρέμβαση κοντά σε σταθμούς μετρό, χώρους εργασίας και περιοχές όπου η ζήτηση για προσιτή κατοικία είναι ισχυρότερη.

Αυτές οι επιλογές θα απαιτούσαν πρόσθετες πολιτικές αποφάσεις και κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και δεν αποτελούν αυτομάτως μέρος του σημερινού μηχανισμού μεταφοράς συντελεστή.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι να αντιμετωπιστεί η στέγαση ως ζήτημα δημόσιας πολιτικής και όχι αποκλειστικά ως αποτέλεσμα της δραστηριότητας της αγοράς ακινήτων.

Η πραγματική μάχη πίσω από τους συντελεστές

Η αντιπαράθεση για τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης αποκαλύπτει τελικά μια ευρύτερη σύγκρουση συμφερόντων και προτεραιοτήτων.

Οι ιδιοκτήτες επιδιώκουν την αξιοποίηση της περιουσίας τους, οι κατασκευαστές αναζητούν νέες επενδυτικές δυνατότητες, οι δήμοι προσπαθούν να προστατεύσουν τις περιοχές τους και τα νοικοκυριά αναζητούν κατοικίες που μπορούν να αντέξουν οικονομικά.

Καμία από αυτές τις επιδιώξεις δεν είναι από μόνη της αθέμιτη, όμως το ζητούμενο είναι να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στην αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας, την προστασία του αστικού περιβάλλοντος και την ανάγκη ενίσχυσης της προσφοράς κατοικιών, ώστε οι νέες δυνατότητες δόμησης να δημιουργήσουν ευρύτερα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη.

Διότι το πραγματικό μέτρο επιτυχίας δεν θα είναι πόσα επιπλέον τετραγωνικά θα χτιστούν, αλλά πόσοι περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούν τελικά να στεγαστούν αξιοπρεπώς.

GOOD TO KNOW

Η στεγαστική επιβάρυνση στην Ελλάδα παραμένει δυσανάλογα υψηλή, ακόμη και μετά τη βελτίωση των τελευταίων ετών. Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό του πληθυσμού που δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση μειώθηκε από 28,9% το 2024 σε 26,4% το 2025, έναντι μόλις 7,7% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα: στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 26,9% στις πόλεις, το 25,7% στις κωμοπόλεις και τα προάστια και το 26,4% στις αγροτικές περιοχές. Η στεγαστική κρίση δεν είναι, συνεπώς, αποκλειστικά πρόβλημα πυκνότητας ή διαθέσιμης οικοδομήσιμης γης.

Συνδεθείτε εδώ
ή αποκτήστε ετήσια συνδρομή εδώ.
THETOTALBUSINESS
Επισκόπηση απορρήτου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να σας παρέχουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία χρήστη. Οι πληροφορίες των cookies αποθηκεύονται στο πρόγραμμα περιήγησής σας και εκτελούν λειτουργίες όπως η αναγνώρισή σας όταν επιστρέφετε στον ιστότοπό μας και βοηθώντας την ομάδα μας να καταλάβει ποια τμήματα του ιστότοπου μας θεωρείτε πιο ενδιαφέροντα και χρήσιμα.