Από τα πωλητήρια στην επιστροφή: η μεγάλη διαδρομή των ελληνικών τραπεζών στα Βαλκάνια

Ως το 2008 οι ελληνικές τράπεζες είχαν απλωθεί σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Eurobank είχε τότε υπερδιπλάσια σημεία εξυπηρέτησης εκτός Ελλάδας απ' ό,τι μέσα στη χώρα. Η κρίση τις ανάγκασε να πουλήσουν μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων τους στο εξωτερικό. Η Eurobank κράτησε τη Βουλγαρία και τώρα, με τη συμφωνία για τη Fibank, διεκδικεί την πρώτη θέση στην αγορά.

Από τα πωλητήρια στην επιστροφή: η μεγάλη διαδρομή των ελληνικών τραπεζών στα Βαλκάνια

THE BULLET POINT "PREVIEW"

Ως το 2008, οι ελληνικές τράπεζες είχαν στήσει στα Βαλκάνια δίκτυα μεγαλύτερα, σε ορισμένες περιπτώσεις, από αυτά που είχαν στην Ελλάδα. Η κρίση και οι ανακεφαλαιοποιήσεις τις ανάγκασαν να πουλήσουν μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων τους στο εξωτερικό.

Στη Ρουμανία, τη Σερβία και την Αλβανία, τοπικοί όμιλοι απέκτησαν έτοιμα δίκτυα που οι ελληνικές τράπεζες είχαν χρειαστεί χρόνια για να χτίσουν.

Η Eurobank κράτησε τη Βουλγαρία όταν οι άλλες πουλούσαν. Με την εξαγορά της Fibank και τη σχεδιαζόμενη συγχώνευσή της με την Postbank, επιδιώκει να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας.

8 MIN READ

Τον Ιούνιο του 2014, μπροστά στα καταστήματα της First Investment Bank στη Σόφια σχηματίστηκαν ουρές. Μηνύματα στα κινητά και στο διαδίκτυο έλεγαν στους πελάτες να βγάλουν τα λεφτά τους. Η Fibank, τότε τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Βουλγαρίας, χρειάστηκε κρατική στήριξη ρευστότητας για να περάσει την κρίση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέδεσε αργότερα την ανάγκη στήριξης με την αιφνίδια απόσυρση καταθέσεων και την κρίση ρευστότητας, όχι με δομικό πρόβλημα της τράπεζας.

Δώδεκα χρόνια μετά, στις 18 Νοεμβρίου 2026, η Eurobank συμφώνησε να αγοράσει το 65% της ίδιας τράπεζας. Σχεδιάζει να την ενώσει με την Postbank, τη βουλγαρική θυγατρική της, για να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας. Για να καταλάβει κανείς τι σημαίνει αυτή η κίνηση, πρέπει να γυρίσει είκοσι χρόνια πίσω.

Η δεκαετία της επέκτασης

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, τα Βαλκάνια έβγαιναν από τον κομμουνισμό και τους πολέμους. Οι κρατικές τράπεζες ιδιωτικοποιούνταν, τα νοικοκυριά δεν είχαν σχεδόν καθόλου δάνεια, και η Βουλγαρία και η Ρουμανία ετοιμάζονταν να μπουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τις ελληνικές τράπεζες ήταν η πιο κοντινή αγορά ανάπτυξης, και την ήξεραν καλύτερα από τους μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους. Είχαν και έναν πρακτικό λόγο να πάνε εκεί: εκεί είχαν ήδη πάει οι Έλληνες πελάτες τους, βιομηχανίες, εμπορικές αλυσίδες και τηλεπικοινωνίες.

Η επέκταση έγινε γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα. Η Εθνική αγόρασε τη United Bulgarian Bank στη Βουλγαρία, τη Stopanska Banka στη Βόρεια Μακεδονία και τη Vojvodjanska στη Σερβία, και το 2006 έκανε τη μεγαλύτερη επένδυσή της εκτός Ελλάδας: την τουρκική Finansbank. Η Eurobank απέκτησε την Postbank στη Βουλγαρία και την Bancpost στη Ρουμανία, και έφτασε μέχρι την Πολωνία, την Ουκρανία και την Τουρκία. Η Alpha και η Πειραιώς άνοιξαν δίκτυα σε Ρουμανία, Σερβία, Βουλγαρία και Αλβανία.

Τα νούμερα του 2008, της χρονιάς της κορύφωσης, το δείχνουν καθαρά. Η Eurobank είχε 1.244 καταστήματα και σημεία εξυπηρέτησης σε αυτό που ονόμαζε «Νέα Ευρώπη» και μόλις 494 στην Ελλάδα. Η Πειραιώς είχε 537 καταστήματα εκτός Ελλάδας και περισσότερους εργαζόμενους στο εξωτερικό απ’ ό,τι στην ίδια τη χώρα. Το δίκτυο της Alpha στη Νοτιοανατολική Ευρώπη έφτανε τα 610 καταστήματα με πάνω από 7.000 εργαζόμενους.

Η γέφυρα με την Κύπρο

Παράλληλα λειτουργούσε και μια δεύτερη γέφυρα, με την Κύπρο. Οι ελληνικές τράπεζες είχαν θυγατρικές στη Λευκωσία, ενώ οι κυπριακές τράπεζες απλώθηκαν στην Ελλάδα. Η Τράπεζα Κύπρου, η Λαϊκή και η Ελληνική Τράπεζα είχαν δίκτυα καταστημάτων στην Ελλάδα. Η κρίση έκοψε και αυτή τη γέφυρα, με τον πιο απότομο τρόπο. Τον Μάρτιο του 2013, όταν η Κύπρος μπήκε σε πρόγραμμα με κούρεμα καταθέσεων, όλα τα ελληνικά καταστήματα των τριών κυπριακών τραπεζών πέρασαν μέσα σε λίγες ημέρες στην Πειραιώς.

Από ιδιοκτήτες σε πωλητές

Το μοντέλο της επέκτασης είχε μια αδυναμία που φάνηκε μόνο όταν άλλαξε ο καιρός. Οι θυγατρικές μεγάλωναν με χρήματα και εγγυήσεις από τη μητρική στην Αθήνα. Όσο η μητρική ήταν δυνατή, το σχήμα δούλευε. Όταν η μητρική έγινε ο αδύναμος κρίκος, το σχήμα αντιστράφηκε.

Πρώτα ήρθε η παγκόσμια κρίση του 2008. Μέσω της «Πρωτοβουλίας της Βιέννης», οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες, και οι ελληνικές μαζί τους, δεσμεύτηκαν να μην αποσύρουν κεφάλαια από την περιοχή και να στηρίξουν τις θυγατρικές τους. Λίγα χρόνια αργότερα, η ελληνική κρίση γύρισε το πρόβλημα ανάποδα: οι κεντρικές τράπεζες της περιοχής φοβόντουσαν πια μήπως η κρίση μεταδοθεί από την Αθήνα στις δικές τους αγορές.

Το τελικό χτύπημα ήρθε με τις ανακεφαλαιοποιήσεις. Οι ελληνικές τράπεζες πήραν κρατική στήριξη, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε σε αντάλλαγμα σχέδια αναδιάρθρωσης. Ένα από τα βασικά τους σημεία ήταν να πουληθούν οι δραστηριότητες στο εξωτερικό. Τις αυστηρότερες δεσμεύσεις ανέλαβαν όσες είχαν πάρει τη μεγαλύτερη στήριξη.

Ακολούθησαν οι πωλήσεις. Η Εθνική πούλησε τη Finansbank στην Εθνική Τράπεζα του Κατάρ το 2016, την UBB στη βελγική KBC και τη Vojvodjanska στην ουγγρική OTP το 2017. Η Πειραιώς πούλησε τη ρουμανική της θυγατρική στο αμερικανικό fund J.C. Flowers το 2018, την Tirana Bank σε αλβανικό όμιλο και τη βουλγαρική της τράπεζα στην Eurobank το 2019. Η Eurobank πούλησε την Bancpost στη ρουμανική Banca Transilvania το 2018 και τη σερβική της θυγατρική στη σερβική AIK Banka το 2023. Η Alpha πούλησε τη σερβική της τράπεζα στον όμιλο που ελέγχει την AIK, και το 2024 μετέφερε τη θυγατρική της στη Ρουμανία στην ιταλική UniCredit.

Ό,τι είχε χτιστεί μέσα σε μία δεκαετία, πουλήθηκε σε λιγότερο από μία, συχνά υπό την πίεση των ανακεφαλαιοποιήσεων και με περιορισμένη δυνατότητα να επιλέξει κανείς τον χρόνο εξόδου. Οι πωλήσεις όμως δεν ήταν απλώς υποχώρηση. Έφεραν κεφάλαια και περιόρισαν κινδύνους σε μια περίοδο που προτεραιότητα ήταν η επιβίωση των μητρικών τραπεζών.

Ποιος πήρε τη θέση τους

Η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά αυτής της ιστορίας είναι ποιοι αγόρασαν. Ένα μέρος πήγε σε μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους, όπως η OTP, η KBC και η UniCredit. Ένα άλλο, πολύ σημαντικό μέρος, πήγε σε τράπεζες και ομίλους της ίδιας της περιοχής. Η ρουμανική Banca Transilvania αγόρασε την Bancpost. Η σερβική AIK απορρόφησε ελληνικές θυγατρικές. Αλβανικά κεφάλαια αγόρασαν την Tirana Bank.

Στη Ρουμανία, τη Σερβία και την Αλβανία, τοπικοί όμιλοι απέκτησαν έτοιμα δίκτυα που οι ελληνικές τράπεζες είχαν χρειαστεί χρόνια για να χτίσουν.

Τι κράτησαν

Δεν έφυγαν όλοι από παντού. Η Eurobank κράτησε τη Βουλγαρία όταν οι άλλες ελληνικές τράπεζες πουλούσαν, και αξιοποίησε τις αποχωρήσεις τους για να μεγαλώσει. Η συμφωνία για τις δραστηριότητες της Alpha στη χώρα υπογράφηκε το 2015 και η εξαγορά ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2016. Το 2019 ακολούθησε η Piraeus Bank Bulgaria. Η Εθνική κράτησε τη Stopanska Banka στα Σκόπια και τη θυγατρική της στην Κύπρο. Η Alpha κράτησε την Κύπρο και ένα μικρό μερίδιο στη νέα UniCredit Ρουμανίας.

Τι άλλαξε σήμερα

Η επιστροφή του 2026 δεν μοιάζει με την επέκταση του 2006, γιατί έχουν αλλάξει σχεδόν όλα γύρω της.

Πρώτα, οι ίδιες οι ελληνικές τράπεζες. Είναι κερδοφόρες, με καθαρότερους ισολογισμούς, και εποπτεύονται απευθείας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα όπως κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή τράπεζα.

Μετά, η αγορά. Το λέβα ήταν ήδη για πολλά χρόνια κλειδωμένο σε σταθερή ισοτιμία με το ευρώ. Την 1η Ιανουαρίου 2026 η Βουλγαρία μπήκε και επίσημα στην ευρωζώνη. Για μια ελληνική τράπεζα, αυτό εξαλείφει τον συναλλαγματικό κίνδυνο ανάμεσα σε λέβα και ευρώ, εντάσσει πλήρως τη βουλγαρική αγορά στο Ευρωσύστημα και διευκολύνει τη χρηματοδότηση και τις συναλλαγές ανάμεσα στις δύο χώρες.

Τέλος, η στρατηγική. Πριν από το 2008, οι ελληνικές τράπεζες απλώνονταν σε πολλές χώρες ταυτόχρονα. Σήμερα η Eurobank κάνει το αντίθετο: συγκεντρώνεται σε λίγες αγορές και πάει για την πρώτη θέση σε καθεμία. Η ίδια περιγράφει πλέον τρεις βασικές αγορές, την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Βουλγαρία. Στην Κύπρο, από τον Ιούνιο του 2025, κατέχει το 100% της Ελληνικής Τράπεζας. Είναι η ίδια κυπριακή τράπεζα που το 2013 είχε αναγκαστεί να πουλήσει τα ελληνικά της καταστήματα.

Η συμφωνία για τη Fibank

Η Eurobank θα πληρώσει περίπου 650 εκατ. ευρώ για το 65% της Fibank, ποσό που αποτιμά όλη την τράπεζα σε περίπου 1 δισ. ευρώ. Μετά θα κάνει υποχρεωτική δημόσια πρόταση για τις υπόλοιπες μετοχές. Η Fibank είναι σήμερα η πέμπτη τράπεζα της Βουλγαρίας και η Postbank η τέταρτη. Αν ολοκληρωθεί η συγχώνευσή τους, η Eurobank θα ελέγχει τη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας, με μερίδιο περίπου 20% σε ενεργητικό και καταθέσεις. Για να χρηματοδοτήσει την αγορά, σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει μέρος των πλεοναζόντων κεφαλαίων της και να αντλήσει 750 εκατ. ευρώ με αύξηση κεφαλαίου. Η απόκτηση του 65% αναμένεται να ολοκληρωθεί το πρώτο εξάμηνο του 2027, εφόσον δοθούν οι εποπτικές εγκρίσεις.

Η Eurobank εκτιμά ότι έως το 2029 η ετήσια εξοικονόμηση κόστους θα ξεπερνά τα 70 εκατ. ευρώ μετά φόρων. Σε μια τραπεζική συγχώνευση, τέτοιες συνέργειες συνήθως αναζητούνται στην ενοποίηση συστημάτων, λειτουργιών και δικτύων. Οι αριθμοί στο χαρτί είναι το εύκολο κομμάτι. Η ενοποίηση δύο οργανισμών με διαφορετική ιστορία και κουλτούρα, σε μια ξένη χώρα, είναι το δύσκολο.

Τα ξένα κεφάλαια έρχονται και στην Ελλάδα

Υπάρχει και μια ακόμη αλλαγή, που δείχνει πόσο έχει μετακινηθεί ο χάρτης. Πριν από είκοσι χρόνια, οι ελληνικές τράπεζες αγόραζαν τράπεζες στα Βαλκάνια. Σήμερα και ξένοι όμιλοι αγοράζουν ελληνικές τράπεζες. Η ιταλική UniCredit, που πήρε τη ρουμανική θυγατρική της Alpha, κατέχει από τον Ιανουάριο του 2026 περίπου το 29,8% της ίδιας της Alpha. Η ελληνική τραπεζική αγορά δεν είναι πια μόνο αφετηρία επέκτασης. Είναι και προορισμός.

Η άλλη ανάγνωση

Η επιστροφή στα Βαλκάνια δεν είναι μονόδρομος, και δεν την ακολουθούν όλες οι ελληνικές τράπεζες. Η Εθνική και η Πειραιώς έχουν επιλέξει, προς το παρόν, να μεγαλώνουν κυρίως μέσα στην Ελλάδα. Και η επιλογή της Eurobank έχει το δικό της ρίσκο. Μια τράπεζα με το ένα πέμπτο της βουλγαρικής αγοράς δεν θα είναι πια μια επένδυση στο εξωτερικό. Θα είναι κομμάτι της βουλγαρικής οικονομίας, με όλες τις ευθύνες που αυτό φέρνει όταν τα πράγματα δυσκολέψουν. Η ίδια η ιστορία της Fibank, με τις ουρές του 2014, θυμίζει πόσο γρήγορα μπορεί να κλονιστεί η εμπιστοσύνη σε μια μικρή αγορά.

Το μάθημα

Η πρώτη βαλκανική εκστρατεία των ελληνικών τραπεζών δεν απέτυχε επειδή οι αγορές δεν αναπτύχθηκαν. Τα Βαλκάνια μεγάλωσαν, όπως εκείνες είχαν προβλέψει. Το μοντέλο όμως αποδείχθηκε ευάλωτο, επειδή η επέκταση εξαρτιόταν από τη χρηματοδοτική και κεφαλαιακή αντοχή των μητρικών τραπεζών. Όταν η κρίση χτύπησε την Ελλάδα, προτεραιότητα έγινε η διάσωση των ομίλων στην έδρα τους. Οι ξένες δραστηριότητες έπαψαν να είναι στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία και έγιναν πηγές κεφαλαίων.

Η Eurobank μοιάζει να έχει βρει τον δρόμο προς την πρώτη θέση στη Βουλγαρία. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό για όλο τον κλάδο είναι άλλο: αν οι ελληνικές τράπεζες έμαθαν να μένουν σε μια αγορά και όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.

GOOD TO KNOW

Η Fibank ιδρύθηκε στη Σόφια το 1993 από τους Ivailo Mutafchiev και Tzeko Minev. Είναι οι δύο βασικοί μέτοχοι που συμφώνησαν να πουλήσουν το 65% στην Eurobank.

Ο μεγαλύτερος μέτοχος της Eurobank είναι ο καναδικός όμιλος Fairfax, με περίπου 32,9% των δικαιωμάτων ψήφου.

Η δεύτερη ολομέλεια της «Πρωτοβουλίας της Βιέννης», που κράτησε τις ξένες τράπεζες στην Ανατολική Ευρώπη την περίοδο της κρίσης, έγινε στην Αθήνα στις 18-19 Μαρτίου 2010, λίγες εβδομάδες πριν η ίδια η Ελλάδα μπει στο πρώτο μνημόνιο.

Συνδεθείτε εδώ
ή αποκτήστε ετήσια συνδρομή εδώ.
THETOTALBUSINESS
Επισκόπηση απορρήτου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να σας παρέχουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία χρήστη. Οι πληροφορίες των cookies αποθηκεύονται στο πρόγραμμα περιήγησής σας και εκτελούν λειτουργίες όπως η αναγνώρισή σας όταν επιστρέφετε στον ιστότοπό μας και βοηθώντας την ομάδα μας να καταλάβει ποια τμήματα του ιστότοπου μας θεωρείτε πιο ενδιαφέροντα και χρήσιμα.