Οι δουλειές του αύριο δεν μοιάζουν με δουλειές!
Από τον «αγρότη» στον «ψηφιακό αστικό καλλιεργητή», από τον υπάλληλο marketing στον coolhunter, από τον τεχνικό IT στον «διαχειριστή ψηφιακής λήθης». Οι τίτλοι φουσκώνουν, οι ρόλοι απλώνονται, και κάπου εκεί, ανάμεσα σε πραγματική ανάγκη και ωραία συσκευασία, χτίζεται η νέα αγορά εργασίας. Το World Economic Forum το αποτυπώνει με ψυχρούς αριθμούς. Έως το 2027, περίπου το 23% των θέσεων εργασίας θα αλλάξει δομή, θα χαθεί ή θα δημιουργηθεί εκ νέου. Πίσω από αυτό το ποσοστό δεν υπάρχουν μόνο μηχανές και αλγόριθμοι. Υπάρχει μια πλήρης αναδιατύπωση του τι σημαίνει «δουλειά».
Το κυνήγι του cool και η βιομηχανία της πρόβλεψης
Ο coolhunter δεν είναι influencer, ούτε trend editor. Είναι επαγγελματίας που πληρώνεται για να εντοπίζει αυτό που ακόμη δεν φαίνεται. Παρατηρεί συμπεριφορές, μικρές μετατοπίσεις στη μόδα, στον τρόπο κατανάλωσης, στη γλώσσα. Μεταφράζει αυτά τα σήματα σε εμπορική κατεύθυνση. Σύμφωνα με τη Smart Solutions, οι εταιρείες που χρησιμοποιούν τέτοιου τύπου ανάλυση καταφέρνουν να προσαρμόζουν προϊόντα και καμπάνιες πιο γρήγορα, πριν η τάση γίνει μαζική. Με απλά λόγια, αγοράζουν χρόνο. Και ο χρόνος στην κατανάλωση σημαίνει χρήμα. Η ειρωνεία είναι προφανής. Το «cool» που κάποτε γεννιόταν στο περιθώριο, τώρα παρακολουθείται επαγγελματικά, με reports και dashboards. Η αυθόρμητη τάση γίνεται αντικείμενο παρατήρησης. Και συχνά, μέχρι να φτάσει στην αγορά, έχει ήδη χάσει την αυθεντικότητά της.
Οι τίτλοι μεγαλώνουν, οι δουλειές όχι πάντα
Οι «υπερασπιστές του κλίματος» ακούγονται σαν κάτι ανάμεσα σε ακτιβιστή και διεθνή διαπραγματευτή. Στην πράξη, πρόκειται για ειδικούς που μετρούν το ανθρακικό αποτύπωμα εταιρειών, ελέγχουν διαδικασίες, καταγράφουν εκπομπές. Η αλλαγή βρίσκεται στον τίτλο. Και ο τίτλος δεν είναι αθώος. Σύμφωνα με ειδικούς ανθρώπινου δυναμικού, τέτοιες ονομασίες ανεβάζουν το ηθικό των εργαζομένων και κάνουν τις θέσεις πιο ελκυστικές. Δίνουν αίσθηση αποστολής. Υπάρχει όμως και η άλλη ανάγνωση. Ότι πολλές φορές ένας εντυπωσιακός τίτλος καλύπτει μια δουλειά με περισσότερες ευθύνες από όσες πληρώνονται. Η αγορά εργασίας δεν αλλάζει μόνο προς το καλύτερο. Αλλάζει και προς το πιο σύνθετο. Τα ρομπότ αποκτούν διαχείριση και… χαρακτήρα. Στο Vrije Universiteit Brussel ήδη προετοιμάζουν φοιτητές για ρόλους που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα έμοιαζαν αστείο να περιγραφούν. Σύμβουλοι ρομπότ. Διαχειριστές απόδοσης μηχανών. Κάτι σαν HR για τεχνητή νοημοσύνη. Ο ρόλος περιλαμβάνει επιλογή κατάλληλων ρομπότ για συγκεκριμένες εργασίες, παρακολούθηση της απόδοσής τους, καθορισμό κανόνων λειτουργίας. Όχι μόνο τεχνική γνώση, αλλά και κατανόηση συμπεριφοράς, ηθικής, ορίων. Τα ρομπότ δεν έχουν ανάγκη ψυχολόγου. Οι άνθρωποι όμως που τα διαχειρίζονται, χρειάζονται έναν νέο τρόπο σκέψης για να τα εντάξουν στην εργασία. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δουλειά.
Πόλεις που καλλιεργούν και πόλεις που διορθώνουν
Η αστική γεωργία δεν είναι ρομαντική επιστροφή στη φύση. Είναι απάντηση σε πολύ συγκεκριμένα προβλήματα. Κόστος μεταφοράς, εκπομπές CO2, έλλειψη χώρων πρασίνου. Ταράτσες που γίνονται καλλιέργειες, κάθετα θερμοκήπια, κοινόχρηστοι κήποι. Οι «αστικοί αγρότες» δεν κρατούν απλώς εργαλεία. Διαχειρίζονται δεδομένα, σχεδιάζουν χώρους, συνεργάζονται με πολεοδόμους και μηχανικούς. Δίπλα τους εμφανίζεται μια άλλη ειδικότητα, λιγότερο ελκυστική στον τίτλο αλλά εξίσου απαραίτητη. Οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν να αποκαταστήσουν ζημιές που έχει προκαλέσει η ανθρώπινη δραστηριότητα σε δάση και ύπαιθρο. Κάτι σαν τεχνικοί επισκευής της φύσης.
Το δικαίωμα να εξαφανιστείς από το διαδίκτυο
Οι «διαχειριστές απορριμμάτων δεδομένων» ακούγονται σαν υπερβολή. Μέχρι να τεθεί το πρακτικό ερώτημα. Τι γίνεται με τα ψηφιακά ίχνη ενός ανθρώπου μετά τον θάνατό του. Δικαστικές αποφάσεις σε Ευρώπη και ΗΠΑ έχουν ήδη αναγνωρίσει το «δικαίωμα στη λήθη». Κάποιος πρέπει να αναλάβει τη διαγραφή, την οργάνωση, τη διαχείριση αυτών των δεδομένων. Εδώ δεν υπάρχει φαντασία. Υπάρχει ανάγκη. Και η ανάγκη δημιουργεί επάγγελμα.
Υλικά που αλλάζουν τις δουλειές πριν εμφανιστούν και το World Economic Forum
Το γραφένιο, 200 φορές πιο ανθεκτικό από τον χάλυβα και σχεδόν αβαρές, δεν είναι απλώς ένα νέο υλικό. Είναι αφορμή για νέες ειδικότητες σε κατασκευές, αεροδιαστημική, ενέργεια. Τα νανορομπότ ανοίγουν δρόμο για εφαρμογές στην ιατρική και στην περιβαλλοντική αποκατάσταση. Τα xenobots και τα mini-brains μετακινούν τα όρια ανάμεσα σε βιολογία και τεχνολογία. Κάθε νέα τεχνολογία δεν φέρνει μόνο προϊόντα. Φέρνει και δουλειές που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχαν λόγο ύπαρξης. Το World Economic Forum πριν λιγότερο από μια πενταετία, καταγράφει πως πάνω από το 75% των επιχειρήσεων σχεδιάζει να υιοθετήσει τεχνολογίες big data, cloud και τεχνητής νοημοσύνης μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Σήμερα, το 34% των εργασιών εκτελείται από μηχανές. Σε συγκεκριμένες διαδικασίες, όπως η επεξεργασία δεδομένων, το ποσοστό μπορεί να φτάσει το 65% μέχρι το 2027. Την ίδια στιγμή, αναμένονται απώλειες 26 εκατομμυρίων θέσεων σε διοικητικές και γραφειοκρατικές εργασίες. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες θέσεις σε εκπαίδευση, γεωργία και ψηφιακό εμπόριο, με αυξήσεις που αγγίζουν το 10% έως 30%. Η εικόνα αυτή είναι ακόμη μεταβατική.
Τι θα μείνει, όταν αλλάξουν όλα
Αναλυτική σκέψη, δημιουργικότητα, ανθεκτικότητα, προσαρμοστικότητα. Αυτά εμφανίζονται σταθερά στην κορυφή των δεξιοτήτων που ζητούνται. Ακολουθούν η ενσυναίσθηση, η ικανότητα συνεργασίας, η επιρροή. Η τεχνολογία αλλάζει τα εργαλεία. Δεν αντικαθιστά την ανάγκη για κρίση. Εκεί βρίσκεται η πραγματική αξία. Έξι στους δέκα εργαζόμενους θα χρειαστούν επανεκπαίδευση μέχρι το 2027. Και μόνο οι μισοί έχουν πρόσβαση σε αυτή. Αυτό δεν είναι απλώς στατιστικό. Είναι ένδειξη για το πού θα δημιουργηθούν ανισότητες.
Το μέλλον της δουλειάς μοιάζει συγκλονιστικό
Οι τίτλοι γίνονται πιο εντυπωσιακοί. Οι ρόλοι πιο σύνθετοι. Οι απαιτήσεις πιο μεγάλες. Η αγορά εργασίας δεν γίνεται απλώς πιο «μοντέρνα». Γίνεται πιο απαιτητική, πιο γρήγορη, πιο απρόβλεπτη. Ανάμεσα σε coolhunters, διαχειριστές ρομπότ, αστικούς αγρότες και ειδικούς ψηφιακής λήθης, υπάρχει μια κοινή γραμμή.
Καμία από αυτές τις δουλειές δεν υπήρχε πριν από λίγα χρόνια με αυτή τη μορφή. Και αυτό λέει περισσότερα από κάθε πρόβλεψη.
