Η διαφορά ανάμεσα σε ένα «κοπάδι» με την παραδοσιακή έννοια του όρου και σε μια σύγχρονη μονάδα δεν βρίσκεται στον αριθμό των ζώων ή την ποιότητα του παγίου εξοπλισμού. Βρίσκεται στην παραγωγικότητα ανά κεφάλι. Στο πιο χαλαρό, εκτατικό μοντέλο, η παραγωγή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εμπειρία του κτηνοτρόφου, τον καιρό, τη διαθεσιμότητα νομής, την οικογενειακή εργασία και τα απόλυτα βιολογικά όρια του επαγγελματία. Στο νέο μοντέλο, η μονάδα οργανώνεται με όρους αστικής επιχείρησης.
Αυτή είναι η μεγάλη μετάβαση που έχει μπροστά της η ελληνική κτηνοτροφία. Η αγελαδοτροφία και η προβατοτροφία μπορούν και πρέπει να περάσουν σε μοντέλα μεγαλύτερης απόδοσης, υψηλότερης βιοασφάλειας και σταθερής ποιότητας πρώτης ύλης. Ας μην ξεχνάμε πως η εγχώρια παραγωγή σε πρόβειο και αγελαδινό μεταποιείται σε πληθώρα αγαθών. Από το φρέσκο γάλα και το UHT μέχρι το στραγγιστό γιαούρτι, και από τη Φέτα ΠΟΠ μέχρι τα πάσης φύσεως κίτρινα τυριά. Η πραγματική υπεραξία της κτηνοτροφίας δημιουργείται πρώτα και κύρια μέσα στη στάνη.
Από το αγελαδινό στο Greek yogurt και από το πρόβειο στη Φέτα
Σύγχρονη μονάδα σημαίνει καλύτερη απόδοση ανά ζώο, σταθερή ποιότητα γάλακτος, αυστηρό έλεγχο ζωοτροφών, λιγότερη φύρα, καλύτερη ιχνηλασιμότητα και γρήγορα αντανακλαστικά όταν κάτι πάει στραβά στην παραγωγική διαδικασία. Αρμεκτήρια, ταινίες τροφοδοσίας, αναμικτήρες, αισθητήρες, συστήματα παρακολούθησης υγείας και ποιότητας γαλακτοπαραγωγής δεν είναι πια εξοπλισμός «πολυτέλειας», αλλά η ουσιαστική βάση για να γίνει και να παραμείνει μια μονάδα ανταγωνιστική.
Στην αγελαδοτροφία, η τεχνολογία αλλάζει ήδη τον τρόπο λειτουργίας. Αισθητήρες και ψηφιακά συστήματα μπορούν να παρακολουθούν κατανάλωση τροφής, αναπαραγωγική συμπεριφορά, θερμικό στρες, υγεία μαστού και γαλακτοπαραγωγή. Η σημασία αυτής της μετάβασης δεν σταματά στο φρέσκο γάλα. Αγγίζει το γάλα UHT, το γάλα υψηλής διάρκειας και κυρίως το στραγγιστό γιαούρτι, που αποτελεί το next big thing της ελληνικής γαλακτοβιομηχανίας. Το Greek yogurt έχει αποκτήσει παγκόσμια αναγνωρισιμότητα και φέρνει καλά έσοδα στην εγχώρια αλυσίδα αξίας. Για να στηριχθεί όμως αυτή η δυναμική, δεν αρκεί το brand. Χρειάζεται ασφαλής και ποιοτική πρώτη ύλη καθώς επίσης και επάρκεια, η οποία προς το παρόν δεν υπάρχει.
Στην προβατοτροφία, η εξίσωση είναι διαφορετική αλλά εξίσου κρίσιμη. Η Ελλάδα έχει ένα εμβληματικό προϊόν, τη Φέτα ΠΟΠ, που στηρίζεται στο αιγοπρόβειο γάλα. Αυτό σημαίνει ότι το κοπάδι δεν είναι μόνο περιουσιακό στοιχείο του παραγωγού. Είναι η πρώτη ύλη πίσω από μια ολόκληρη αλυσίδα, από το τυροκομείο μέχρι το ράφι του εξωτερικού. Όσο αυξάνονται το κόστος ζωοτροφών, οι απαιτήσεις ποιότητας και οι κίνδυνοι ασθενειών, τόσο περισσότερο η προβατοτροφία χρειάζεται υψηλοπαραγωγικές μονάδες που αντέχουν σε ισχυρούς κραδασμούς, όχι απλώς μικρά κοπάδια που βγάζουν κυρίως τα έξοδά τους.
Η δραματική επέκταση των ζωονόσων προσθέτει ασύμμετρο ρίσκο
Το νέο μεγάλο δεδομένο είναι ότι οι ζωονόσοι και τα μεταδοτικά νοσήματα του ζωικού κεφαλαίου δεν μπορούν πια να αντιμετωπίζονται ως έκτακτα, δευτερεύουσας σημασίας, περιστατικά. Η κλιματική κρίση αλλάζει μέσες θερμοκρασίες, υγρασίες, μοντέλα βροχοπτώσεων και εποχικότητα προσβολών από νόσους. Έτσι αλλάζουν και οι ζώνες κινδύνου, μέσα στις οποίες μπορούν να επιβιώσουν ή να εξαπλωθούν έντομα, τσιμπούρια και άλλοι φορείς νοσημάτων. Η WOAH αναφέρει τον καταρροϊκό πυρετό ως παράδειγμα μίας θανατηφόρας νόσου μηρυκαστικών που μεταδίδεται από έντομα και έχει μετακινηθεί προς τη Μεσόγειο και τη Νότια Ευρώπη από τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Αυτή η εξέλιξη είναι στην πράξη μία από τις λιγότερο ορατές συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Για μια μονάδα, αυτό σημαίνει ότι η βιοασφάλεια γίνεται επένδυση και όχι γραφειοκρατική υποχρέωση. Έλεγχος εισόδου, καθαριότητα, απομόνωση νέων ή ύποπτων ζώων, καταγραφή μετακινήσεων για βοσκή ή σφαγή, ουσιαστική συνεργασία με κτηνιάτρους, σωστή διαχείριση ζωοτροφών και σχολαστική παρακολούθηση της υγείας του κοπαδιού πρέπει να είναι πλέον μέρος της καθημερινότητας.
Η επόμενη ημέρα λοιπόν της ελληνικής κτηνοτροφίας δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος έχει περισσότερα ζώα. Θα κριθεί από το ποιος έχει πιο οργανωμένη, πιο τεχνολογικά έτοιμη και πιο ασφαλή επαγγελματική μονάδα. Σε έναν κόσμο όπου το κόστος πιέζει τα περιθώρια και το κλίμα μεταβάλλει από τη μια σεζόν στην άλλη τις ζώνες κινδύνου, ο ρόλος της πρόληψης είναι καθοριστικός. Όχι μόνο στην παραγωγή περισσότερου γάλακτος ή κρέατος, αλλά στην ίδια την ικανότητα να επιβιώνει το ζωικό κεφάλαιο και να θωρακίζεται το εισόδημα από το επόμενο σοκ. Οι 2.000 και πλέον ελληνικές μονάδες που έχασαν πλήρως το ζωικό τους κεφάλαιο και ουσιαστικά τέθηκαν εκτός αγοράς λόγω ευλογιάς αιγοπροβάτων τα τελευταία δύο χρόνια δείχνουν πως ο κίνδυνος είναι μεγάλος και η ανάγκη προσαρμογής πρωταρχικό μέλημα.
