Από γραμμές παραγωγής μέχρι γραφεία ανάπτυξης λογισμικού, η άμυνα εξελίσσεται σε έναν από τους κλάδους που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο επιχειρηματικό ενδιαφέρον.
Παραδοσιακές αμυντικές βιομηχανίες αυξάνουν τη δυναμικότητά τους, μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι επεκτείνουν τις επενδύσεις τους, εταιρείες πληροφορικής δημιουργούν νέα αντικείμενα και τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι εξετάζουν συστήματα επικοινωνιών, κυβερνοασφάλειας και διοίκησης.
Πίσω από την κινητικότητα βρίσκονται οι αυξανόμενες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων και η προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες.
Παράλληλα, ειδικά για τις εταιρείες πληροφορικής υπάρχει μία πρόσθετη παράμετρος της αύξησης του ενδιαφέροντος. Τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης βρίσκονται στην τελική φάση υλοποίησης και οι διοικήσεις αναζητούν τις δραστηριότητες που θα τροφοδοτήσουν την ανάπτυξή τους όταν περιοριστεί η σημερινή ροή μεγάλων δημόσιων συμβάσεων.
Η αγορά δείχνει να έχει πραγματικό βάθος, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε εταιρεία που στρέφεται σήμερα στο defence θα αποκτήσει μια σταθερή και κερδοφόρα δραστηριότητα.
Η ευρωπαϊκή αγορά των 454 δισ. ευρώ
Οι αμυντικές δαπάνες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκαν κατά 20% το 2025, φτάνοντας τα 418 δισ. ευρώ, και προβλέπεται να ανέλθουν στα 454 δισ. ευρώ το 2026. Οι προμήθειες εξοπλισμού έφτασαν τα 115 δισ. ευρώ, ενώ οι δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης αναμένεται να αυξηθούν από 17 σε 20 δισ. ευρώ.
Το SAFE προβλέπει δάνεια έως 150 δισ. ευρώ για κοινές προμήθειες και επενδύσεις σε ευρωπαϊκές παραγωγικές δυνατότητες. Παράλληλα, ο σχεδιασμός Readiness 2030 επιδιώκει να κινητοποιήσει έως 800 δισ. ευρώ, ενώ το νέο πολυετές πρόγραμμα EDIP διαθέτει 1,5 δισ. ευρώ για παραγωγικές επενδύσεις, κοινές προμήθειες και τεχνολογική ανάπτυξη.
Η κατεύθυνση αυτή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έκτακτα γεγονότα, όπως πχ τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς τα κράτη του ΝΑΤΟ έχουν αναλάβει δέσμευση να κατευθύνουν έως το 2035 το 5% του ΑΕΠ σε άμυνα, ασφάλεια και σχετικές υποδομές.
Εξάλλου, ακόμη και αν περιοριστούν οι σημερινές πολεμικές ανάγκες, παραμένει στο προσκήνιο η αντικατάσταση παλαιών συστημάτων, η συντήρηση, η αεράμυνα, τα drones και η προστασία κρίσιμων δικτύων.
Οι επενδύσεις περνούν στην παραγωγή
Στην Ελλάδα, η νέα περίοδος αποτυπώνεται ήδη σε επενδύσεις και εταιρικές συμφωνίες. Η METLEN αναπτύσσει στον Βόλο ένα σύμπλεγμα έξι παραγωγικών μονάδων, ικανών να εξυπηρετούν διαφορετικά αμυντικά προγράμματα. Η εξαγορά της μονάδας της NK Trailers συνοδεύεται από επενδύσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ για ανακαίνιση και νέο εξοπλισμό.
Η εταιρεία δεν εισέρχεται τώρα για πρώτη φορά στην άμυνα, αλλά διευρύνει σημαντικά μία δραστηριότητα στην οποία διαθέτει ήδη πολυετή παρουσία.
Η THEON ακολουθεί διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο. Σε αντίθεση με έναν πολυσχιδή όμιλο που επεκτείνει τη δραστηριότητά του στην άμυνα, η εταιρεία έχει αναπτυχθεί εξαρχής γύρω από αμυντικά προϊόντα δικής της τεχνολογίας, όπως τα συστήματα νυχτερινής όρασης και οι ηλεκτροοπτικές λύσεις, διαθέτοντας ισχυρό εξαγωγικό προσανατολισμό, και έχοντας επενδύσει σε διεθνείς συνεργασίες και κρίσιμες τεχνολογίες.
Στον χώρο των οχημάτων, η συνεργασία της ΕΛΒΟ με τον όμιλο Κοπελούζου στοχεύει στην ανάπτυξη στρατιωτικών και προηγμένων κατασκευών, αξιοποιώντας την παραγωγική βάση της βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη.
Στους καθιερωμένους παίκτες της ελληνικής αμυντικής τεχνολογίας πρωταγωνιστεί και η Intracom Defense, η οποία δραστηριοποιείται στις τακτικές επικοινωνίες, στα ηλεκτρονικά πυραυλικών συστημάτων, στα συστήματα διοίκησης και ελέγχου, στην επιτήρηση και στις εφαρμογές μη επανδρωμένων συστημάτων. Το 2025 οι πωλήσεις της αυξήθηκαν κατά 47%, στα 77,3 εκατ. ευρώ, ενώ το ανεκτέλεστο συμβάσεων έφτασε σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, πλησιάζοντας τα 300 εκατ. ευρώ.
Η εταιρεία έχει σταθερή θέση σε διεθνείς αλυσίδες παραγωγής, με νέες συμβάσεις άνω των 108 εκατ. δολαρίων για το σύστημα Patriot, ενώ συμμετέχει και σε ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα. Μεταξύ αυτών βρίσκεται το ACTUS, έργο ύψους 42 εκατ. ευρώ για τα τακτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στο οποίο η Intracom Defense έχει τον συντονισμό κοινοπραξίας 23 εταίρων.
Στο ναυπηγικό πεδίο, περισσότερες από 70 ελληνικές εταιρείες έχουν ενταχθεί στην εφοδιαστική αλυσίδα της Naval Group, με περισσότερες από 120 συμβάσεις να έχουν υπογραφεί με την ελληνική βιομηχανία. Η εξέλιξη δείχνει ότι υπάρχει δυνατότητα συμμετοχής σε μεγάλα διεθνή προγράμματα, χωρίς να είναι απαραίτητο μια επιχείρηση να κατασκευάζει ολόκληρο το τελικό σύστημα.
Η πληροφορική αναζητεί την επόμενη δεξαμενή έργων
Το defence δεν αφορά πλέον μόνο πυρομαχικά, οχήματα και μεταλλικές κατασκευές, καθώς το λογισμικό, η τεχνητή νοημοσύνη, οι ασφαλείς επικοινωνίες, οι αισθητήρες και η κυβερνοασφάλεια αντιπροσωπεύουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της αξίας των σύγχρονων αμυντικών συστημάτων.
Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με την ολοκλήρωση του κύκλου του Ταμείου Ανάκαμψης, που αποτέλεσε τα προηγούμενα χρόνια τη βασική πηγή μεγάλων έργων για την ελληνική πληροφορική. Αρκετές συμβάσεις εξακολουθούν να εκτελούνται και θα συνεχίσουν να αποφέρουν έσοδα μέσα στο 2026, όμως η περίοδος των διαδοχικών μεγάλων διαγωνισμών φτάνει στο τέλος της.
Οι εταιρείες γνωρίζουν ότι, καθώς θα ολοκληρώνονται τα σημερινά ανεκτέλεστα υπόλοιπα, θα πρέπει να έχουν ήδη δημιουργήσει τις επόμενες πηγές ανάπτυξης.
Η άμυνα εμφανίζεται ως μία από αυτές τις διεξόδους, μαζί με την κυβερνοασφάλεια, την τεχνητή νοημοσύνη και την περαιτέρω επέκταση στο εξωτερικό.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να αντικαταστήσει αυτομάτως το Ταμείο Ανάκαμψης, αφού τα έργα που αναλογούν στην πληροφορική είναι μικρότερα, απαιτούν περισσότερο χρόνο για να ωριμάσουν και συνοδεύονται από αυστηρές πιστοποιήσεις, ειδικές διαδικασίες ασφαλείας και ανάγκη συμμετοχής σε διεθνείς κοινοπραξίες.
Η στροφή προς το defence δεν αποτελεί, επομένως, μια απλή μετακίνηση από τη μία δεξαμενή δημόσιων συμβάσεων στην επόμενη. Για να προσφέρει σταθερά έσοδα μετά το τέλος του RRF, οι εταιρείες θα πρέπει να αποκτήσουν δικά τους προϊόντα, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και πρόσβαση σε αγορές πέρα από τις ελληνικές αμυντικές προμήθειες.
Η Uni Systems έχει τοποθετήσει την άμυνα στους βασικούς άξονες ανάπτυξης, διεκδικώντας ρόλο σε έργα του ΕΛΚΑΚ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, στον ψηφιακό μετασχηματισμό των Ενόπλων Δυνάμεων και στη διασύνδεση αμυντικών συστημάτων με λογισμικό, κυβερνοασφάλεια και τεχνητή νοημοσύνη.
Στις 20 Ιουλίου επιλέχθηκε σε πλαίσιο της υπηρεσίας επικοινωνιών και πληροφορικής του ΝΑΤΟ για πέντε κατηγορίες υπηρεσιών κυβερνοασφάλειας.
Η Space Hellas διαθέτει ήδη παρουσία σε έργα κυβερνοάμυνας και ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα. Η QnR εισήλθε πιο επιθετικά στον χώρο με την απόκτηση του 51% της MTIS, η οποία δραστηριοποιείται στη θαλάσσια επιτήρηση, στις εφαρμογές διττής χρήσης και στα συστήματα διαχείρισης επιχειρησιακών δεδομένων.
Η Performance Technologies διερευνά συνεργασίες για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της στην κυβερνοασφάλεια και στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ η Profile και η Netcompany έχουν επίσης τοποθετήσει την άμυνα στον στρατηγικό τους σχεδιασμό ή συμμετέχουν σε σχετικά έργα.
Αντίστοιχη κινητικότητα καταγράφεται στους τηλεπικοινωνιακούς ομίλους. Ο ΟΤΕ εξετάζει ευρωπαϊκές αμυντικές χρηματοδοτήσεις, η Nova ICT έχει εντάξει την άμυνα στον τριετή σχεδιασμό της και έχει εξετάσει τη δημιουργία αυτόνομης επιχειρηματικής μονάδας, ενώ η Vodafone έχει παρουσιάσει τον κλάδο ως ένα από τα πεδία της επόμενης ημέρας μετά το Ταμείο Ανάκαμψης.
Οι διαθέσιμοι πόροι δεν σημαίνουν αυτομάτως έσοδα
Παράλληλα, ένα πολύ σημαντικό κομμάτι είναι η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η οποία βελτιώνεται.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων υπέγραψε τον Ιανουάριο συμφωνία 100 εκατ. ευρώ με την Πειραιώς για επιχειρήσεις ασφάλειας και άμυνας, ενώ στις 20 Ιουλίου ακολούθησε συμφωνία έως 100 εκατ. ευρώ με την CrediaBank, καθιστώντας την Ελλάδα την πρώτη χώρα με δύο τραπεζικούς διαμεσολαβητές στο συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα.
Με τη μόχλευση, καθεμία από τις δύο γραμμές μπορεί να κινητοποιήσει χρηματοδοτήσεις έως 200 εκατ. ευρώ.
Βέβαια, το γεγονός ότι υπάρχουν κεφάλαια δεν αρκεί, αφού στις αμυντικές προμήθειες μεσολαβεί μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην ανακοίνωση ενός σχεδιασμού, στη συμμετοχή σε έναν ερευνητικό διαγωνισμό και στην υπογραφή μιας παραγωγικής σύμβασης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι βιομηχανίες χρειάζονται σταθερές, πολυετείς και δεσμευτικές παραγγελίες, προκειμένου να επενδύσουν σε νέες εγκαταστάσεις και ανθρώπινο δυναμικό. Χωρίς προβλεψιμότητα, παραμένει ο κίνδυνος η παραγωγική δυναμικότητα που δημιουργείται σε περίοδο υψηλής ζήτησης να μείνει αργότερα αναξιοποίητη.
Πού βρίσκεται το κρίσιμο στοιχείο
Η ευρωπαϊκή στροφή έχει πολυετή χαρακτηριστικά και δεν προκύπτει από τα στοιχεία ότι η άμυνα αποτελεί μια αγορά που θα εξαφανιστεί σύντομα. Δεν προκύπτει όμως ούτε ότι μπορεί να στηρίξει με τον ίδιο τρόπο όλες τις εταιρείες που κινούνται προς αυτή.
Μία βιομηχανία που κατασκευάζει ένα εξάρτημα για συγκεκριμένο πρόγραμμα εξαρτάται από τη διάρκεια της παραγγελίας και από τον κύριο κατασκευαστή. Μία εταιρεία πληροφορικής που εγκαθιστά εξοπλισμό ή λειτουργεί ως μεταπωλητής ξένων λύσεων μπορεί να εμφανίσει πρόσκαιρα έσοδα χωρίς να αποκτήσει δική της τεχνολογία.
Πολλές επιχειρήσεις διατηρούν ανοιχτές κι άλλες αγορές
Παράλληλα, οι αμυντικές συμβάσεις απαιτούν πιστοποιήσεις, διαχείριση διαβαθμισμένων πληροφοριών και μακρές διαδικασίες, με αποτέλεσμα η είσοδος στην αγορά να είναι δυσκολότερη από μια συνηθισμένη σύμβαση πληροφορικής.
Αυτό εξηγεί γιατί αρκετές επιχειρήσεις διατηρούν ανοιχτές και άλλες αγορές. Δεν αμφισβητούν τη δυναμική του defence, αλλά αποφεύγουν την εξάρτηση από λίγους κρατικούς πελάτες και από κύκλους προμηθειών που δεν εξελίσσονται ομαλά.
Η ασφαλέστερη θέση φαίνεται να ανήκει στις εταιρείες που διαθέτουν δικά τους προϊόντα, εξαγωγές, συμβάσεις συντήρησης και συμμετοχή σε διεθνείς αλυσίδες παραγωγής.
Τέλος, για τις εταιρείες πληροφορικής, το κρίσιμο δεν είναι να αντικαταστήσουν τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης με νέα δημόσια έργα άμυνας, αλλά να μετατρέψουν την τεχνογνωσία τους σε λύσεις που μπορούν να πωληθούν και εκτός Ελλάδας.
Εκεί θα κριθεί αν το defence θα δημιουργήσει έναν νέο σταθερό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας ή αν για μέρος της αγοράς θα αποδειχθεί απλώς η επόμενη μεγάλη κατηγορία διαγωνισμών.
