Θεσσαλονίκη 2.0: Τα έργα και οι επενδύσεις που αλλάζουν τον οικονομικό χάρτη της πόλης

Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες περιόδους αλλαγών των τελευταίων δεκαετιών.

Όχι επειδή ένα μεγάλο έργο υπόσχεται να λύσει τα προβλήματα της πόλης, αλλά επειδή μια σειρά διαφορετικών παρεμβάσεων αρχίζει να αλλάζει ταυτόχρονα τον τρόπο με τον οποίο μετακινείται, παράγει, εμπορεύεται, εκπαιδεύει και προσελκύει ανθρώπους και επιχειρήσεις.

Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές είναι ήδη ορατές, ενώ άλλες βρίσκονται σε κατασκευή και κάποιες παραμένουν ακόμη στη φάση του διαγωνισμού ή της ωρίμανσης.

Η ουσία όμως βρίσκεται στο πως όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους και παράγουν το τελικό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, ένα μεγαλύτερο λιμάνι αποκτά διαφορετική αξία όταν συνδέεται καλύτερα με το σιδηροδρομικό δίκτυο. Ένα τεχνολογικό κέντρο μπορεί να αναπτυχθεί ταχύτερα όταν γύρω του υπάρχουν πανεπιστήμια και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Μια μεγάλη αστική ανάπλαση αποδίδει περισσότερο όταν η πρόσβαση στο κέντρο γίνεται ευκολότερη.

Αυτή είναι ίσως και η πραγματική έννοια της «Θεσσαλονίκης 2.0».

Το Μετρό αλλάζει πλέον την ακτίνα της πόλης

Η πιο χειροπιαστή αλλαγή βρίσκεται στις μετακινήσεις, αφού, μετά τη βασική γραμμή, από τις 27 Αυγούστου λειτουργεί και η επέκταση του Μετρό προς την Καλαμαριά, προσθέτοντας πέντε σταθμούς και 4,78 χιλιόμετρα υπόγειας γραμμής. Σύμφωνα με την Ελληνικό Μετρό, η επέκταση μπορεί να εξυπηρετεί 63.000 επιβάτες ημερησίως, περιορίζοντας κατά περίπου 12.000 τα ΙΧ που κυκλοφορούν κάθε ημέρα, ενώ η διαδρομή από τη Μίκρα προς το κέντρο υπολογίζεται σε περίπου 15 λεπτά.

Το πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα ενός τέτοιου έργου δεν περιορίζεται στον χρόνο που κερδίζει ο επιβάτης. Διευρύνεται στην πράξη η περιοχή από την οποία μπορεί κάποιος να μετακινείται καθημερινά προς την εργασία του, ενισχύεται η εμπορική κίνηση γύρω από τους σταθμούς και αλλάζουν σταδιακά οι ισορροπίες στην αγορά ακινήτων και επαγγελματικής στέγης.

Η ανάπτυξη του δικτύου δεν σταματά στην Καλαμαριά, καθώς τον Αύγουστο υπεγράφη η έναρξη των πρόδρομων εργασιών για τις βορειοδυτικές επεκτάσεις, αν και η πλήρης κατασκευή τους αποτελεί σαφώς πιο μακροπρόθεσμο σχέδιο.

Την ίδια ώρα προχωρά άλλο ένα πολύ σημαντικό έργο που έρχεται να αλλάξει τον τρόπο που μετακινούνται οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης -και όχι μόνο αυτοί φυσικά- το Flyover. Στις αρχές Σεπτεμβρίου η πρόοδος του έργου είχε φθάσει στο 62%, με στόχο παράδοσης τον Μάιο του 2027, με την παρέμβαση στον Περιφερειακό να έρχεται να συμπληρώσει το Μετρό και τη σταδιακή αναμόρφωση του δικτύου λεωφορείων.

Η πρόκληση για τη Θεσσαλονίκη δεν είναι επομένως απλώς να αποκτήσει περισσότερα έργα μεταφορών, αλλά να αποκτήσει ένα δίκτυο στο οποίο τα διαφορετικά μέσα θα λειτουργούν συμπληρωματικά.

Το λιμάνι μεγαλώνει και τα δυτικά αποκτούν νέο ρόλο

Αν στα ανατολικά της πόλης το Μετρό έχει ήδη αλλάξει τις αποστάσεις, στα δυτικά διαμορφώνεται ένα διαφορετικό στοίχημα, με επίκεντρο το εμπόριο και τα logistics.

Η επέκταση του 6ου Προβλήτα του ΟΛΘ έχει πλέον περάσει από τα σχέδια στο εργοτάξιο, καθώς τον Ιούλιο τοποθετήθηκε το πρώτο από τα 21 μεγάλα προκατασκευασμένα στοιχεία που θα σχηματίσουν το νέο κρηπίδωμα.

Με την ολοκλήρωση του έργου, το μήκος του κρηπιδώματος προβλέπεται να αυξηθεί από 568 σε 1.081 μέτρα και το λειτουργικό βάθος από 12,6 σε 16,8 μέτρα, επιτρέποντας την εξυπηρέτηση μεγαλύτερων πλοίων κύριων γραμμών.

Η σημασία του έργου όμως εξαρτάται και από το τι συμβαίνει έξω από τις πύλες του λιμανιού. Στα τέλη Αυγούστου κατατέθηκαν δύο δεσμευτικές προσφορές για το έργο που συνδυάζει τον Δυτικό Προαστιακό Σιδηρόδρομο με τη σιδηροδρομική σύνδεση του 6ου Προβλήτα, συνολικής εκτιμώμενης αξίας περίπου 53,5 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ.

Στην ίδια γεωγραφική εξίσωση μπαίνει και το πρώην στρατόπεδο Γκόνου, έκτασης περίπου 672 στρεμμάτων, το οποίο προορίζεται για χρήσεις logistics, μεταποίησης και ελεύθερου εμπορίου. Η διαγωνιστική διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, με το σχέδιο της σύμβασης παραχώρησης να έχει αποσταλεί στις δύο υποψήφιες επενδυτικές ομάδες στις αρχές Σεπτεμβρίου.

Εφόσον τα έργα αυτά ολοκληρωθούν και συνδεθούν λειτουργικά, η δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό οικονομικό βάρος. Λιμάνι, σιδηρόδρομος, βιομηχανικές περιοχές και οργανωμένα logistics μπορούν να δημιουργήσουν έναν διάδρομο εμπορίου με προσανατολισμό όχι μόνο στην ελληνική αγορά αλλά και στα Βαλκάνια και στην Κεντρική Ευρώπη.

Από τη βιομηχανία στην οικονομία της γνώσης

Παράλληλα με τις υποδομές, η Θεσσαλονίκη επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να δημιουργήσει έναν δεύτερο αναπτυξιακό πυλώνα γύρω από την τεχνολογία και τις υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η παρουσία της Pfizer αποτέλεσε μία από τις πρώτες μεγάλες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Το Global Business Services Hub της εταιρείας έχει ενταχθεί στις στρατηγικές επενδύσεις με προϋπολογισμό σχεδόν 125 εκατ. ευρώ.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η Deloitte. Μόλις στις 16 Σεπτεμβρίου εγκαινιάστηκαν οι νέες εγκαταστάσεις του Alexander Competence Center στο ιστορικό κτίριο της ΠΑΕΓΑ στο λιμάνι. Το κέντρο απασχολεί πλέον περισσότερα από 1.400 στελέχη, ενώ στις ίδιες εγκαταστάσεις λειτουργεί και hub εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η διαφορά για την τοπική οικονομία είναι ουσιαστική. Θέσεις εργασίας σε πληροφορική, τεχνητή νοημοσύνη, φαρμακευτική έρευνα και επιχειρηματικές υπηρεσίες δημιουργούν ζήτηση για εργαζομένους διαφορετικού προφίλ και μεγαλύτερης εξειδίκευσης, οι οποίοι με τη σειρά τους τροφοδοτούν την αγορά κατοικίας, την κατανάλωση και ένα ευρύτερο οικοσύστημα υπηρεσιών.

Σε αυτό το κομμάτι εντάσσεται και το Thess INTEC, το σχεδιαζόμενο τεχνολογικό πάρκο 4ης γενιάς σε έκταση περίπου 760 στρεμμάτων κοντά στο αεροδρόμιο. Η φιλοδοξία είναι η συνύπαρξη ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων ώστε η έρευνα να συνδέεται περισσότερο με την παραγωγή.

Θα πρέπει να σημειωθεί βέβαια ότι το έργο έχει αντιμετωπίσει σημαντικές καθυστερήσεις και παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα της απόστασης που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον σχεδιασμό και στην πραγματική υλοποίηση.

Πάντως, στις αρχές Σεπτεμβρίου ολοκληρώθηκε ένα ακόμη βήμα στο ιδιοκτησιακό σκέλος της έκτασης, γεγονός που επιτρέπει στο project να κινηθεί στην επόμενη φάση.

Η εκπαίδευση γίνεται μέρος του επενδυτικού παζλ

Νέα δεδομένα δημιουργούνται και στον πανεπιστημιακό χάρτη. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί μία από τις πόλεις στις οποίες συγκεντρώνεται η δραστηριότητα των πρώτων μη κρατικών πανεπιστημιακών σχημάτων.

Το University of York Europe Campus έχει ως κύρια έδρα του στην Ελλάδα τη Θεσσαλονίκη και στις αρχές Σεπτεμβρίου έλαβε εκ νέου άδεια λειτουργίας μετά τις διαδικασίες που ακολούθησαν τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ενώ λίγες ημέρες αργότερα επαναδειοδοτήθηκε και το Anatolia American University.

Το οικονομικό ενδιαφέρον αυτής της εξέλιξης δεν βρίσκεται μόνο στα ίδια τα πανεπιστήμια. Μια πόλη με ισχυρότερο διεθνή εκπαιδευτικό χαρακτήρα μπορεί να προσελκύσει περισσότερους φοιτητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αυξάνοντας τη ζήτηση για κατοικία και υπηρεσίες.

Κυρίως όμως μπορεί να ενισχύσει τη δεξαμενή ανθρώπινου δυναμικού από την οποία αντλούν εταιρείες τεχνολογίας, συμβουλευτικών υπηρεσιών και έρευνας.

Έτσι αρχίζει να διαμορφώνεται μια πιθανή αλυσίδα στην οποία πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις δεν λειτουργούν ως ξεχωριστά κομμάτια, αλλά ως τμήματα της ίδιας οικονομίας γνώσης.

Οι αναπλάσεις αλλάζουν το ίδιο το προϊόν της πόλης

Η μετάβαση δεν περιορίζεται στις δουλειές και τις μετακινήσεις, αλλά φορά και στο ίδιο το αστικό περιβάλλον.

Ένα από τα μεγαλύτερα επόμενα έργα είναι η ανάπλαση της ΔΕΘ. Η δημόσια χρηματοδότηση έχει προσδιοριστεί στα 204,6 εκατ. ευρώ, ενώ ο διαγωνισμός βρίσκεται σε εξέλιξη με προθεσμία υποβολής προσφορών στις 21 Σεπτεμβρίου.

Το σχέδιο περιλαμβάνει δύο νέα βιοκλιματικά εκθεσιακά κτίρια, αναβάθμιση του Βελλίδειου, περίπου 1.000 υπόγειες θέσεις στάθμευσης και Μητροπολιτικό Πάρκο περίπου 120 στρεμμάτων.

Στη δυτική είσοδο, η ανάπλαση του ιστορικού συγκροτήματος ΦΙΞ από τη Dimand αποτελεί μια διαφορετικού τύπου παρέμβαση.

Σε μια συνολική επιφάνεια σχεδόν 69.000 τετραγωνικών μέτρων σχεδιάζονται κατοικίες, ξενοδοχεία, πολιτιστικές και εμπορικές χρήσεις και χώροι εστίασης, με το masterplan να φέρει την υπογραφή των Foster + Partners. Τον Ιούλιο ανακοινώθηκε και συμφωνία με τη Hilton για την ανάπτυξη ξενοδοχείου στο συγκρότημα.

Στο ευρύτερο παζλ προστίθεται και το νέο Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Νοσοκομείο στο Φίλυρο, το οποίο προγραμματίζεται να παραδοθεί στις αρχές του 2027 και θα αποτελέσει το πρώτο αποκλειστικά παιδιατρικό νοσοκομείο εκτός Αθήνας.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η σύνδεση των κομματιών

Κανένα από αυτά τα έργα από μόνο του δεν αρκεί για να αλλάξει οικονομική κατηγορία μια πόλη, ενώ κάποια από αυτά εξακολουθούν να απέχουν από την ολοκλήρωσή τους.

Τα χρονοδιαγράμματα μπορούν να μετακινηθούν, οι διαγωνισμοί να καθυστερήσουν και τα έργα που σήμερα βρίσκονται στα χαρτιά να αποδειχθούν δυσκολότερα στην υλοποίησή τους.

Η διαφορετική εικόνα της Θεσσαλονίκης αρχίζει όμως να προκύπτει από τη δυνατότητα σύνδεσης αυτών των επενδύσεων.

Το σημαντικό είναι η «συνεργασία» όλων των έργων

Το Μετρό και ο Προαστιακός αυξάνουν την κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού. Το Flyover επιχειρεί να αποσυμφορήσει έναν βασικό οδικό άξονα. Η επέκταση του λιμανιού και οι νέες υποδομές logistics αυξάνουν την ακτίνα της πόλης ως εμπορικού κόμβου. Τα τεχνολογικά κέντρα και τα πανεπιστήμια δημιουργούν προϋποθέσεις για περισσότερες θέσεις υψηλής εξειδίκευσης. Οι αναπλάσεις της ΔΕΘ και της δυτικής εισόδου επηρεάζουν την εικόνα, τον τουρισμό, τις επαγγελματικές χρήσεις και την ποιότητα του αστικού χώρου.

Τo project «Θεσσαλονίκη 2.0» δεν έχει επομένως ολοκληρωθεί, καθώς, σε μεγάλο βαθμό, βρίσκεται ακόμη υπό κατασκευή.

Για πρώτη φορά όμως αρκετά από τα κομμάτια που επί χρόνια εξελίσσονταν ανεξάρτητα αρχίζουν να μπορούν να διαβαστούν ως ένα κοινό αναπτυξιακό σχέδιο. Κι αυτό είναι που μπορεί να κάνει τη διαφορά, όταν όλα τα κομμάτια του παζλ καταφέρουν να μπουν στη θέση τους.