THE BULLET POINT "PREVIEW"
Οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν από σχολεία των φτωχότερων προαστίων του Παρισιού εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη Γαλλία, με βασικά αιτήματα περισσότερους καθηγητές, μικρότερες τάξεις και αξιοπρεπείς σχολικές υποδομές.
Πίσω από τις διαδηλώσεις βρίσκεται ένα βαθύτερο πρόβλημα: το γαλλικό δημόσιο σχολείο δυσκολεύεται να διατηρήσει το επίπεδο υπηρεσιών του σε μια περίοδο έντονης πίεσης στα δημόσια οικονομικά.
Η συζήτηση ξεπερνά πλέον την εκπαίδευση. Αφορά το τι συμβαίνει όταν μια νέα γενιά αρχίζει να αμφιβάλλει αν οι δημόσιοι θεσμοί μπορούν ακόμη να της προσφέρουν όσα θεωρούσε αυτονόητα.
Για εβδομάδες, έξω από γαλλικά λύκεια εμφανίζεται η ίδια εικόνα. Κάδοι που κλείνουν τις εισόδους, μαθητές με πανό, καθηγητές και γονείς δίπλα τους και ένα αίτημα που ακούγεται πολύ λιγότερο επαναστατικό από την ένταση των κινητοποιήσεων: να υπάρχουν αρκετοί καθηγητές για να γίνονται κανονικά τα μαθήματα και σχολικά κτίρια που να μπορούν να λειτουργούν αξιοπρεπώς.
Το κύμα διαμαρτυριών ξεκίνησε κυρίως από υποβαθμισμένα προάστια του Παρισιού και μέσα σε λίγες εβδομάδες επεκτάθηκε σε περισσότερα από 1.200 σχολεία σε ολόκληρη τη Γαλλία. Στις 8 Οκτωβρίου χιλιάδες μαθητές βγήκαν ξανά στους δρόμους, με τις αρχές να καταγράφουν δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές σε εθνικό επίπεδο.
Το Γαλλικό παράδοξο
Το παράδοξο είναι ότι η Γαλλία δεν είναι μια χώρα που ιστορικά αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως δευτερεύουσα δημόσια υπηρεσία. Το αντίθετο. Το δημόσιο σχολείο αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία του γαλλικού κοινωνικού μοντέλου και για δεκαετίες λειτουργούσε ως υπόσχεση ότι η καταγωγή ενός παιδιού δεν θα καθόριζε απολύτως τις ευκαιρίες του. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τις σημερινές κινητοποιήσεις σημαντικότερες από μια ακόμη σύγκρουση γύρω από τον προϋπολογισμό. Οι μαθητές δεν διαμαρτύρονται μόνο επειδή ένα μάθημα ακυρώθηκε. Διαμαρτύρονται επειδή θεωρούν ότι η απόσταση ανάμεσα σε ένα σχολείο σε εύπορη περιοχή και σε ένα σχολείο σε μια φτωχότερη συνοικία μεγαλώνει.
Τα στοιχεία βοηθούν να καταλάβει κανείς την ένταση
Σχεδόν μία στις δέκα ώρες διδασκαλίας στη δημόσια εκπαίδευση έμεινε χωρίς κάλυψη το σχολικό έτος 2024/25, κυρίως επειδή απουσιάζοντες εκπαιδευτικοί δεν αντικαταστάθηκαν. Εκτιμήσεις τοποθετούν το ποσοστό των σχολικών κτιρίων που βρίσκονται σε κακή κατάσταση μεταξύ 10% και 20%, ενώ οι επιδόσεις των Γάλλων δεκαπεντάχρονων σε μαθηματικά και ανάγνωση έχουν υποχωρήσει σημαντικά σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στα σχολεία των πιο ευάλωτων περιοχών. Εκεί η έλλειψη ενός καθηγητή δεν αντιμετωπίζεται εύκολα με ιδιαίτερα μαθήματα, ούτε μια οικογένεια έχει πάντα την οικονομική δυνατότητα να αναζητήσει εναλλακτική λύση. Γι’ αυτό και αρκετοί μαθητές περιγράφουν τις ελλείψεις όχι απλώς ως διοικητική δυσλειτουργία αλλά ως ζήτημα ισότητας. Αν δύο παιδιά δίνουν τις ίδιες εξετάσεις αλλά το ένα έχει περάσει μήνες χωρίς καθηγητή σε ένα βασικό μάθημα, τότε η ισότητα υπάρχει μόνο στο χαρτί.
Τα δύσκολα δημόσια οικονομικά
Η γαλλική κυβέρνηση βρίσκεται ταυτόχρονα μπροστά σε ένα πολύ διαφορετικό πρόβλημα: τα δημόσια οικονομικά. Οι ανάγκες για περισσότερους εκπαιδευτικούς, καλύτερα κτίρια και μεγαλύτερες επενδύσεις έρχονται σε μια περίοδο όπου η χώρα προσπαθεί να συγκρατήσει τις δαπάνες και να διαχειριστεί υψηλό δημόσιο χρέος και αυξημένο κόστος συντάξεων. Το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027 προέβλεπε αύξηση των κονδυλίων για την εκπαίδευση μικρότερη από τον πληθωρισμό, γεγονός που ενίσχυσε την αίσθηση των μαθητών και των συνδικάτων ότι το σύστημα οδηγείται σε πραγματική μείωση πόρων.
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας. Για δεκαετίες, πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες συνήθισαν σε μια συγκεκριμένη υπόσχεση: ακόμη και όταν η οικονομία περνά κρίσεις, κάποιες βασικές δημόσιες υπηρεσίες θα παραμένουν προστατευμένες. Το σχολείο, το νοσοκομείο, οι μεταφορές, η κοινωνική ασφάλιση αποτελούσαν τον σκληρό πυρήνα αυτής της συμφωνίας. Όταν όμως οι κοινωνίες γερνούν, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες μεγαλώνουν, το κόστος δανεισμού αυξάνεται και οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να αυξήσουν φόρους, τα διαφορετικά κομμάτια του κοινωνικού κράτους αρχίζουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τους ίδιους πόρους.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την Γαλλία
Οι μαθητές της Γαλλίας βρίσκονται στην πιο παράξενη θέση αυτής της σύγκρουσης. Δεν ζητούν αύξηση μισθού ούτε φορολογική ελάφρυνση. Ζητούν επένδυση σε μια υπηρεσία της οποίας οι ίδιοι είναι προσωρινοί χρήστες αλλά το αποτέλεσμα θα φανεί πολύ αργότερα. Ένα σχολείο μπορεί να αναβάλει μια ανακαίνιση για έναν χρόνο. Μπορεί να μην αντικαταστήσει έναν καθηγητή για μερικούς μήνες. Η εξοικονόμηση εμφανίζεται αμέσως στον προϋπολογισμό. Το κόστος όμως εμφανίζεται χρόνια αργότερα, στις δεξιότητες των εργαζομένων, στην παραγωγικότητα και στην κοινωνική κινητικότητα.
Αυτός είναι και ο λόγος που η συζήτηση αφορά πολύ περισσότερες χώρες από τη Γαλλία. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα γήρανση πληθυσμού, αυξημένες ανάγκες υγείας και συντάξεων, νέες αμυντικές δαπάνες και ανάγκη επενδύσεων στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Η ερώτηση δεν είναι πλέον μόνο πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το κράτος. Είναι ποιον προστατεύει πρώτο όταν οι πόροι δεν φτάνουν για όλα.
Στη Γαλλία αυτή η θεωρητική ερώτηση βγήκε ήδη στον δρόμο. Και ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο να είναι η ηλικία εκείνων που την θέτουν.
Μια γενιά που μεγάλωσε ακούγοντας ότι η εκπαίδευση αποτελεί το βασικό εισιτήριο προς μια καλύτερη ζωή αρχίζει να ρωτά τι αξία έχει αυτό το εισιτήριο όταν το ίδιο το σχολείο δεν μπορεί πάντοτε να κάνει μάθημα.
GOOD TO KNOW
Η πίεση στο δημόσιο σχολείο δημιουργεί ήδη μια δεύτερη μετατόπιση στη Γαλλία: ολοένα περισσότερες οικογένειες με οικονομική δυνατότητα στρέφονται στην ιδιωτική εκπαίδευση. Σε ορισμένες πόλεις το ποσοστό έχει γίνει ιδιαίτερα υψηλό — στη Νάντη, για παράδειγμα, περίπου 38% των παιδιών φοιτούν πλέον σε ιδιωτικά σχολεία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι μεγάλο μέρος αυτών των ιδιωτικών σχολείων λειτουργεί με κρατική σύμβαση και οι εκπαιδευτικοί τους πληρώνονται από το Δημόσιο, δημιουργώντας μια ακόμη πιο σύνθετη συζήτηση γύρω από το ποιος τελικά έχει πρόσβαση στην πιο σταθερή εκπαιδευτική εμπειρία.
