THE BULLET POINT "PREVIEW"
Σχεδόν 39 εκατ. ευρώ επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες: 23,4 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε δήμους και 15,6 εκατ. ευρώ σε δικαιούχους οικιακούς καταναλωτές, με περισσότερα από 29 εκατ. ευρώ του συνολικού ποσού να προέρχονται από αιολικά πάρκα.
Η Κάρυστος βρίσκεται στην κορυφή των οικονομικών επιστροφών: Περίπου 7 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν συνολικά στον δήμο και στους δικαιούχους καταναλωτές, ενώ σημαντικά ποσά κατευθύνονται επίσης σε Θήβα, Κοζάνη και Τανάγρα.
Το οικονομικό όφελος δεν λύνει τη συζήτηση για τη χωροθέτηση: Τα αιολικά δημιουργούν έσοδα και μειώσεις λογαριασμών στις περιοχές εγκατάστασης, αλλά οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, στο τοπίο και οι σωρευτικές πιέσεις παραμένουν κρίσιμα ζητήματα για κάθε νέο έργο.
Μπορεί μια ανεμογεννήτρια να αποτελέσει πηγή εσόδων για έναν μικρό δήμο; Μπορεί η εγκατάσταση ενός αιολικού πάρκου να μειώσει τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος ενός νοικοκυριού και ταυτόχρονα να προκαλέσει αντιδράσεις για την αλλοίωση του φυσικού τοπίου; Η απάντηση είναι καταφατική και στα τρία ερωτήματα.
Η ανάπτυξη των αιολικών πάρκων στην Ελλάδα συνοδεύεται εδώ και χρόνια από μια έντονη αντιπαράθεση, καθώς από τη μία πλευρά βρίσκονται οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και τα οικονομικά οφέλη για τις περιοχές εγκατάστασης, ενώ στην άλλη συναντάμε τις πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον, τις παρεμβάσεις σε ορεινές περιοχές και την αμφισβήτηση του τρόπου με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Σχεδόν 39 εκατ. ευρώ για δήμους και νοικοκυριά
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας, με βάση την απόφαση επιμερισμού του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το ειδικό τέλος από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας των ανανεώσιμων πηγών για το 2025 ανέρχεται σε περίπου 38,96 εκατ. ευρώ.
Από αυτά, 23,4 εκατ. ευρώ προορίζονται για την οικονομική ενίσχυση των δήμων και 15,6 εκατ. ευρώ για τη μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας των δικαιούχων οικιακών καταναλωτών.
Περισσότερα από 29 εκατ. ευρώ, δηλαδή περίπου τα τρία τέταρτα του συνολικού ποσού, προέρχονται από αιολικά πάρκα, ενώ το υπόλοιπο συνδέεται με άλλες τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας.
Πρόκειται για υποχρεωτική οικονομική επιστροφή που προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο, αντιστοιχεί στο 3% του τζίρου των έργων και συνδέεται με τα έσοδά τους. Δεν αποτελεί δηλαδή μια προαιρετική χορηγία των επενδυτών, αλλά έναν μηχανισμό μέσω του οποίου μέρος της οικονομικής δραστηριότητας κατευθύνεται στις περιοχές που φιλοξενούν τις εγκαταστάσεις.
Σημειώνεται ότι τα ποσά αφορούν την παραγωγή του 2025 και τον επιμερισμό των σχετικών εσόδων, δηλαδή δεν σημαίνει ότι όλα τα χρήματα έχουν ήδη καταβληθεί στους δήμους ή εμφανιστεί ως εκπτώσεις στους λογαριασμούς των κατοίκων. Ειδικότερα, η διανομή των 15,6 εκατ. ευρώ στους οικιακούς καταναλωτές θα ξεκινήσει μετά την οριστικοποίηση του σχετικού καταλόγου από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η Κάρυστος και οι περιοχές με τα μεγαλύτερα οφέλη
Η γεωγραφική κατανομή δείχνει ότι για ορισμένες περιοχές τα ποσά δεν είναι καθόλου αμελητέα, με τον Δήμο Καρύστου να βρίσκεται στην πρώτη θέση, με περίπου 7 εκατ. ευρώ να αντιστοιχούν συνολικά στον δήμο και στους δικαιούχους καταναλωτές.
Ακολουθούν ο Δήμος Θηβαίων με 2,8 εκατ. ευρώ, ο Δήμος Κοζάνης με 1,6 εκατ. ευρώ και ο Δήμος Τανάγρας με 1,5 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, σημαντικά ποσά αντιστοιχούν επίσης στους Δήμους Αρριανών, Κύμης-Αλιβερίου, Αλεξανδρούπολης και Εορδαίας.
Η Στερεά Ελλάδα συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη οικονομική επιστροφή μεταξύ των ηπειρωτικών περιφερειών, με 15,4 εκατ. ευρώ, ενώ στην Κρήτη αντιστοιχούν περίπου 1,8 εκατ. ευρώ.
Ενδεικτικά, στους οικιακούς καταναλωτές της κοινότητας Κομίτου Ευβοίας αντιστοιχούν 840.000 ευρώ, στους κατοίκους της Ύδρας 336.000 ευρώ και στους καταναλωτές των Στουππαίων Ευβοίας 296.000 ευρώ. Τα ποσά αυτά δείχνουν ότι η οικονομική επιστροφή μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για μικρές κοινότητες, χωρίς όμως να αποτυπώνουν πόσα χρήματα θα λάβει κάθε νοικοκυριό.
Για έναν δήμο, τέτοιου μεγέθους έσοδα μπορούν να ενισχύσουν τη χρηματοδότηση τοπικών υποδομών και υπηρεσιών, με την πραγματική τους βαρύτητα να εξαρτάται, ωστόσο, από το ύψος του δημοτικού προϋπολογισμού, τις ανάγκες της περιοχής και τον τρόπο αξιοποίησής τους.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το συνολικό ποσό που αναφέρεται για κάθε δήμο περιλαμβάνει τόσο την ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και τις πιστώσεις προς τους κατοίκους. Επομένως, τα 7 εκατ. ευρώ της Καρύστου δεν αποτελούν στο σύνολό τους διαθέσιμα έσοδα του δημοτικού ταμείου.
Τα οφέλη που δεν αποτυπώνονται στο ειδικό τέλος
Η οικονομική συνεισφορά ενός αιολικού πάρκου δεν περιορίζεται στην υποχρεωτική επιστροφή εσόδων, καθώς κατά την κατασκευή απαιτούνται τεχνικά έργα, μεταφορές εξοπλισμού, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις και εργασίες σύνδεσης με το δίκτυο. Μέρος αυτών των δραστηριοτήτων μπορεί να δημιουργήσει δουλειές για τοπικές επιχειρήσεις, εργολάβους και επαγγελματίες.
Στη συνέχεια, η λειτουργία των εγκαταστάσεων δημιουργεί ανάγκες συντήρησης, επιθεωρήσεων και τεχνικής υποστήριξης, ενώ υπάρχουν επίσης μισθώματα ή άλλες συμβατικές πληρωμές προς ιδιοκτήτες γης, όπου προβλέπονται.
Ωστόσο, δεν πρέπει να υπερεκτιμάται το τοπικό αποτύπωμα, αφού ο εξοπλισμός συχνά προέρχεται από το εξωτερικό, οι εξειδικευμένες εργασίες μπορεί να αναλαμβάνονται από εταιρείες άλλων περιοχών και οι μόνιμες θέσεις εργασίας είναι περιορισμένες σε σχέση με εκείνες που απαιτούνται κατά την κατασκευή.
Σε εθνικό επίπεδο, η παραγωγή αιολικής ενέργειας έχει ευρύτερη οικονομική σημασία, καθώς υποκαθιστά μέρος της ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα και περιορίζει την έκθεση της χώρας στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νέα ανεμογεννήτρια οδηγεί αυτομάτως σε αντίστοιχη μείωση των λογαριασμών όλων των καταναλωτών, αφού οι τελικές τιμές εξαρτώνται επίσης από το κόστος του συστήματος, τις ανάγκες εφεδρείας, τα δίκτυα, την αποθήκευση και τον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Γιατί αντιδρούν οι τοπικές κοινωνίες
Εάν λοιπόν υπάρχουν οικονομικά οφέλη, γιατί εξακολουθούν να εκδηλώνονται έντονες αντιδράσεις; Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι τα οφέλη και οι επιβαρύνσεις δεν κατανέμονται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο.
Ένας δήμος μπορεί να αποκτά πρόσθετους πόρους, αλλά οι κάτοικοι μιας συγκεκριμένης κοινότητας να θεωρούν ότι επωμίζονται δυσανάλογο μέρος των παρεμβάσεων στο τοπίο. Η διάνοιξη δρόμων, οι εκσκαφές, οι βάσεις των ανεμογεννητριών και τα συνοδευτικά έργα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταβάλλουν τον χώρο εγκατάστασης.
Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το ζήτημα της βιοποικιλότητας, αφού οι κίνδυνοι πρόσκρουσης πτηνών, οι επιπτώσεις σε ευαίσθητα είδη και ο κατακερματισμός οικοτόπων αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις πραγματικά ζητήματα περιβαλλοντικής αξιολόγησης, όχι απλώς αισθητικές αντιρρήσεις.
Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία έχει επισημάνει προβλήματα χωροθέτησης σε περιοχές σημαντικές για αρπακτικά και άλλα προστατευόμενα πτηνά, ζητώντας αυστηρότερη προστασία κρίσιμων οικοτόπων.
Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση της Όθρυος, όπου τέσσερα σχεδιαζόμενα αιολικά έργα, συνολικής ισχύος 134,4 MW και με 21 ανεμογεννήτριες, αποσύρθηκαν από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης μετά από αντιδράσεις και έντονη δημόσια συζήτηση.
Η απόσυρση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι τα έργα ήταν περιβαλλοντικά ακατάλληλα, αναδεικνύει όμως τη σημασία της χωροθέτησης και της κοινωνικής αποδοχής για την εξέλιξη τέτοιων επενδύσεων.
Μπορούν τα χρήματα να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα της συζήτησης. Το ειδικό τέλος δημιουργεί ένα μετρήσιμο οικονομικό όφελος, δεν αποτελεί, όμως, απόδειξη ότι κάθε έργο είναι σωστά σχεδιασμένο ούτε μπορεί να υποκαταστήσει την περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Αντίστοιχα, η ύπαρξη τοπικών αντιδράσεων δεν σημαίνει ότι κάθε αιολική επένδυση είναι επιζήμια ή ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν πρέπει να αναπτύσσονται.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 2026, αποτελεί πλέον το βασικό θεσμικό εργαλείο για τη χωροθέτηση νέων έργων. Η εφαρμογή του θα αποτελέσει κρίσιμη δοκιμασία για την ισορροπία ανάμεσα στην ενεργειακή ανάπτυξη, στην προστασία του περιβάλλοντος και στις απαιτήσεις των τοπικών κοινωνιών.
Από την πλευρά του, ο κλάδος της αιολικής ενέργειας έχει εκφράσει επιφυλάξεις ότι υπερβολικοί περιορισμοί μπορεί να δυσκολέψουν την ανάπτυξη νέων έργων, ακόμη και σε περιοχές όπου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με αποδεκτές επιπτώσεις.
Η ουσία είναι ότι η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται ανά έργο, με αξιόπιστες μελέτες, ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων όταν στην ίδια περιοχή σχεδιάζονται πολλές εγκαταστάσεις.
Το πραγματικό ερώτημα για την επόμενη ημέρα
Τα σχεδόν 39 εκατ. ευρώ που αντιστοιχούν στις τοπικές κοινωνίες για την παραγωγή του 2025 αποδεικνύουν ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν δημιουργούν οικονομικά οφέλη αποκλειστικά για τους επενδυτές τους, δεν απαντούν, όμως, από μόνα τους στο εάν το αντάλλαγμα είναι επαρκές για κάθε περιοχή.
Για να αξιολογηθεί πραγματικά η συνεισφορά των αιολικών πάρκων χρειάζεται μεγαλύτερη διαφάνεια. Πόσα χρήματα πιστώνονται εγκαίρως στους δικαιούχους, ποια έργα χρηματοδοτούνται από τους δήμους, πόσες θέσεις εργασίας δημιουργούνται τοπικά και ποιο είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα κάθε εγκατάστασης.
Από την άλλη, οι αντιδράσεις δικαιολογούνται όταν στηρίζονται σε συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς κινδύνους, ανεπαρκή χωροθέτηση ή ελλιπή διαβούλευση, δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους τεκμήριο ότι κάθε αιολικό πάρκο πρέπει να απορρίπτεται.
Το ζητούμενο δεν είναι να επιλέξει η Ελλάδα ανάμεσα στην καθαρή ενέργεια και στην προστασία των τοπικών κοινωνιών, αλλά να αποδείξει, στην πράξη, ότι μπορεί να εξασφαλίσει και τα δύο.
GOOD TO KNOW
Δεν αρκεί να βρίσκεται το αιολικό στον ίδιο δήμο. Η επιστροφή προς τους οικιακούς καταναλωτές αφορά παροχές οικιακής χρήσης των συγκεκριμένων τοπικών κοινοτήτων όπου λειτουργούν σταθμοί ΑΠΕ και οι δικαιούχοι προσδιορίζονται μέσω σχετικών πινάκων. Ο ΔΕΔΔΗΕ διαθέτει μάλιστα ειδική εφαρμογή αναζήτησης δικαιούχων με βάση τον αριθμό παροχής.
Το «1%» έχει ήδη γίνει 1,2%. Στους νεότερους πίνακες δικαιούχων ο ΔΕΔΔΗΕ αναφέρεται σε «Ειδικό Τέλος ΑΠΕ 1,2%»: για το έτος επιμερισμού 2024 έχουν αναρτηθεί προσωρινοί και οριστικοί πίνακες δικαιούχων με το νέο ποσοστό.
Υπάρχει διαδικασία διόρθωσης των δικαιούχων. Αν μια επιλέξιμη οικιακή παροχή απουσιάζει από τον προσωρινό πίνακα, ο καταναλωτής μπορεί να απευθυνθεί στον οικείο δήμο, ώστε να ενημερωθεί η διοικητική υπαγωγή της παροχής στο σύστημα του ΔΕΔΔΗΕ.
Ποσά κάτω από ένα λεπτό δεν χάνονται. Στην προβλεπόμενη διαδικασία επιμερισμού, όταν το ποσό που προκύπτει για μια παροχή είναι μικρότερο από 0,01 ευρώ, δεν αποδίδεται εκείνη τη στιγμή αλλά παραμένει για επόμενο επιμερισμό.
