Από τον ARIS στον Δαίδαλο, το άλμα στα 86 petaflops που χρήζει συνέχειας

Για περισσότερο από μια δεκαετία, ο εθνικός υπερυπολογιστής της Ελλάδας δούλευε σχεδόν αποκλειστικά για την ακαδημαϊκή έρευνα. Ο «Δαίδαλος», το πρώτο σύστημα αυτής της κλίμακας που ανοίγει και στην ιδιωτική αγορά, προσφέρει το αναγκαίο σημείο αναφοράς για τις επενδύσεις σε τέτοιου είδους συστήματα στην Ελλάδα, τη στιγμή που η διεθνής ζήτηση για υπολογιστική ισχύ, ενέργεια και κέντρα δεδομένων αυξάνεται ταχύτατα.

Το σύστημα, που εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου στο Λαύριο, κατέγραψε επίδοση 85,69 petaflops, με κάθε petaflop να αντιστοιχεί σε χίλια τρισεκατομμύρια πράξεις το δευτερόλεπτο. Είναι περίπου 500 φορές η ισχύς που είχε το 2015 ο ARIS, ο προηγούμενος εθνικός υπερυπολογιστής. Η επίδοση αυτή έδωσε στον Δαίδαλο τον περασμένο Ιούνιο την 31η θέση της παγκόσμιας κατάταξης TOP500. Όπως όμως ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη, έτσι και ο Δαίδαλος μπορεί να σηματοδοτεί την αρχή μιας εποχής, αλλά δεν τη χτίζει μόνος του.

Τι υπήρχε πριν τον Δαίδαλο

Η Ελλάδα δεν μαθαίνει σήμερα για πρώτη φορά τι εστί υπερυπολογιστής. Ήδη από το 1970, ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης παρουσίασε στην Αθήνα τον UNIVAC 1107, ένα από τα μόλις τρία τέτοια συστήματα στην Ευρώπη. Το 2004, στο πλαίσιο του HellasGrid, εγκαταστάθηκε στον «Δημόκριτο» υπολογιστικός κόμβος 64 επεξεργαστών για επιστημονική έρευνα.

Το 2015 ακολούθησε ο ARIS της ΕΔΥΤΕ (τότε ΕΔΕΤ) με επίδοση 0,17 petaflops, πετυχαίνοντας τότε την 468η θέση στο αντίστοιχο TOP500. Παράλληλα ανεπτύχθηκαν και πανεπιστημιακές συστοιχίες, όπως ο «Αριστοτέλης» του ΑΠΘ. Ο ορισμός του υπερυπολογιστή αλλάζει με την εποχή και μαζί του η κλίμακα των χρημάτων που απαιτεί.

Ποιος πληρώνει τον Δαίδαλο και ποιος θα τον αξιοποιήσει

Ο Δαίδαλος κόστισε 58,9 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ και χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και την ευρωπαϊκή EuroHPC. Η EuroHPC κάλυψε το 35% του κόστους του μηχανήματος και παίρνει ανάλογο μερίδιο του χρόνου χρήσης, ενώ το υπόλοιπο 65% πηγαίνει στην κοινοπραξία με επικεφαλής την Ελλάδα. Για τις επιχειρήσεις, κυρίως startups και μικρομεσαίες, βασική πύλη είναι το Pharos, ο ελληνικός κόμβος τεχνητής νοημοσύνης, με προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ έως τον Μάρτιο του 2028.

Σύμφωνα με το EuroCC Greece, ο ARIS πρακτικά δεν είχε χρήστες από τη βιομηχανία ή το δημόσιο. Στον Δαίδαλο, οι επιχειρήσεις θα υποβάλλουν προτάσεις έργων μέσω προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ, της EuroHPC και του Pharos. Η πρόσβαση θα ξεκινήσει σταδιακά τον Δεκέμβριο, ενώ οι υπηρεσίες του Pharos προς τις επιχειρήσεις θα ανοίξουν κανονικά τον Μάρτιο του 2027. Ανάμεσα στις εφαρμογές που προβάλλονται, προς το παρόν ως δυνατότητες, είναι ελληνικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, βιομηχανικές προσομοιώσεις, έρευνα για φάρμακα και σενάρια για τα ηλεκτρικά δίκτυα.

Πάνω από Τουρκία και Βουλγαρία, πίσω από Ιταλία και Γερμανία

Σε σύγκριση με το τι γίνεται στη γειτονιά μας, ο Δαίδαλος βρίσκεται ψηλά.

• Έναντι της Τουρκίας, έχει περίπου επταπλάσια ισχύ από τον ARF ACC (12,09 petaflops).
• Έναντι της Βουλγαρίας, έχει σχεδόν εικοσαπλάσια ισχύ από τον Discoverer (4,52 petaflops).

Αν όμως συγκριθεί με χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα, όπως η Ιταλία και η Γερμανία, ωχριά. Είναι λογικό, αφού εκεί επενδύονται πολλαπλάσια χρήματα, δημόσια και ιδιωτικά.

• Στην Ιταλία, ο HPC7 (571,5 petaflops), ιδιωτικό σύστημα της Eni, έχει σχεδόν επταπλάσια ισχύ από τον Δαίδαλο.
• Στη Γερμανία, ο Jupiter (1.000 petaflops) έχει σχεδόν δωδεκαπλάσια ισχύ και κοστίζει περίπου 500 εκατ. ευρώ, μαζί με έξοδα για έξι χρόνια λειτουργίας.
• Στην κορυφή της λίστας, ο κινεζικός LineShine (2.198,4 petaflops) είναι περίπου 26 φορές ισχυρότερος.

Όσο ξεπερνάμε, δηλαδή, την Τουρκία, άλλο τόσο μας ξεπερνά η Ιταλία.

Οι επόμενες κινήσεις εντός συνόρων

Για να μην αποδειχθεί ο Δαίδαλος μεμονωμένη επένδυση, θα πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η κατανάλωση ρεύματος των κέντρων δεδομένων εκτιμάται στις 485 τεραβατώρες το 2025 και αναμένεται να φτάσει περίπου τις 950 το 2030. Η McKinsey υπολογίζει ότι έως το 2030 θα χρειαστούν 5,2 τρισ. δολάρια για κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης. Τα κέντρα δεδομένων δεν ταυτίζονται με τους υπερυπολογιστές, διεκδικούν όμως τους ίδιους πόρους: ρεύμα, δίκτυα και εξειδικευμένο προσωπικό. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Greek Data Center Association, η συνολική ισχύς πληροφορικής των κέντρων δεδομένων εκτιμάται ότι θα πενταπλασιαστεί μέσα στην επόμενη διετία, από περίπου 30 MW σήμερα σε περίπου 150 MW.

Τον Σεπτέμβριο, το ΕΜΠ έθεσε σε λειτουργία τον «Ίκαρο», με ισχύ άνω των 2 petaflops. Κατά το ΕΜΠ, είναι ο ισχυρότερος υπερυπολογιστής σε ελληνικό πανεπιστήμιο. Στην Κοζάνη, η ΕΔΥΤΕ έχει θέσει σε διαβούλευση έως τις 31 Οκτωβρίου διαγωνισμό 21,57 εκατ. ευρώ για τον υπολογιστικό εξοπλισμό του «πράσινου» κέντρου δεδομένων και υπερυπολογιστή, με χρηματοδότηση από τη Δίκαιη Μετάβαση. Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών προμηθεύεται το σύστημα NOA-AEGIS, ύψους 3,4 εκατ. ευρώ.

Στον ιδιωτικό τομέα, οι επερχόμενες επενδύσεις αφορούν κυρίως κέντρα δεδομένων, όπως της Data4 στην Παιανία και της Microsoft. Η Kiefer ετοιμάζει μονάδα στη Μεγαλόπολη, με προοπτική έως 10 MW, για την εκπαίδευση δικών της μοντέλων.

Η αξία του Δαίδαλου θα κριθεί από το πόσες επιχειρήσεις και startups θα τον αξιοποιήσουν μέσω του Pharos έως το 2028. Το στρατηγικό στοίχημα είναι η χώρα να εξαρτάται λιγότερο από υποδομές του εξωτερικού. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι πόσους υπολογισμούς κάνει ο Δαίδαλος, αλλά πόσα προβλήματα θα βοηθήσει να λυθούν, από την πολιτική προστασία και τη δημόσια ασφάλεια έως τα επιχειρηματικά ζητήματα. Ο κούκος ήρθε. Η άνοιξη, όμως, θέλει κι άλλους να παίξουν το ρόλο τους.