Τι κάνει η Ελλάδα για να αντιμετωπίσει την επίμονη λειψυδρία;

Για τον ευρωπαϊκό Νότο, το νερό δεν είναι πια μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα υποδομών και κόστους για τον τουρισμό και τη γεωργία, που το χρειάζονται περισσότερο ακριβώς τους μήνες που λείπει.

Κοινή βάση σύγκρισης είναι ο δείκτης εκμετάλλευσης νερού του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Ο δείκτης μετρά την κατανάλωση ως ποσοστό των διαθέσιμων ανανεώσιμων πόρων γλυκού νερού, σε συγκεκριμένη περιοχή και περίοδο.

Στα πιο πρόσφατα στοιχεία, που αφορούν το 2023, την υψηλότερη πίεση στην ευρωζώνη, στο δυσκολότερο τρίμηνο της χρονιάς, είχε η Κύπρος. Ακολουθούσε η Μάλτα. Και στις δύο, ο δείκτης ξεπερνούσε το όριο του 40%, πάνω από το οποίο ο Οργανισμός χαρακτηρίζει την πίεση στους υδάτινους πόρους ως σοβαρή. Έπονταν η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ιταλία, που βρίσκονταν επίσης σε συνθήκες λειψυδρίας.

Οι πέντε χώρες μοιράζονται το πρόβλημα, όχι όμως και τη λύση. Και μέσα σε κάθε χώρα, τα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν περισσότερα μέσα να προστατευτούν από τις αγροτικές περιοχές και τα τουριστικά νησιά.

Η Αττική στο επίκεντρο, ύπαιθρος και νησιά στην πρώτη γραμμή

Στην Αττική, η απάντηση περιλαμβάνει μεγάλα έργα ενίσχυσης της υδροδότησης. Το συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα της ΕΥΔΑΠ έχει αυξηθεί στα 2,8 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει έργα ύδρευσης, αποχέτευσης και εκσυγχρονισμού των υποδομών.

Κεντρικό έργο για το νερό της πρωτεύουσας είναι ο Εύρυτος: η μερική εκτροπή δύο ποταμών της Ευρυτανίας, του Κρικελιώτη και του Καρπενησιώτη, προς τον ταμιευτήρα του Ευήνου. Ο προϋπολογισμός του αναθεωρήθηκε στα 750 εκατ. ευρώ, από περίπου 550 εκατ. αρχικά. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ολοκλήρωση το πρώτο εξάμηνο του 2029, ωστόσο νεότερες ενδείξεις αφήνουν ανοιχτό το τελικό χρονοδιάγραμμα.

Ο βροχερός χειμώνας άλλαξε προσωρινά την εικόνα. Τον Οκτώβριο του 2025, τα αποθέματα της Αττικής είχαν πέσει κάτω από τα 400 εκατ. κυβικά μέτρα. Στις 21 Οκτωβρίου 2026 ήταν περίπου 180 εκατ. κυβικά υψηλότερα από την ίδια ημέρα πέρυσι, αν και μέσα στον Οκτώβριο καταγράφηκε νέα μείωση. Η βελτίωση έδωσε χρόνο στον Εύρυτο. Παράλληλα, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ έχει θέσει ως στόχο να προκηρυχθεί ο διαγωνισμός για τους έξυπνους υδρομετρητές στο πρώτο εξάμηνο του 2027.

Το σχέδιο προβλέπει επίσης γεωτρήσεις στη Στερεά Ελλάδα, στη Μαυροσουβάλα, στους Ούγγρους και στον Βοιωτικό Κηφισό, που ενισχύουν το σύστημα όταν πιέζονται τα αποθέματα. Προβλέπει, ακόμη, την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και στην άρδευση.

Στην ύπαιθρο, το πρόβλημα είναι ήδη χρόνιο. Στην Αργολίδα, η εντατική άντληση έχει προκαλέσει υφαλμύρινση σε υπόγειους υδροφορείς, με επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή.

Η πίεση κορυφώνεται στα νησιά, όπου ο τουρισμός δοκιμάζει υποδομές σχεδιασμένες για τους μόνιμους κατοίκους. Ήδη από τον Ιούλιο, περιοχές όπως η Τήνος, η Αστυπάλαια, η Πάτμος και ο Πόρος είχαν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας. Στη Μύκονο, με 10.700 μόνιμους κατοίκους, η ημερήσια κατανάλωση πολλαπλασιάζεται το καλοκαίρι.

Πώς αντιμετωπίζουν το φαινόμενο οι υπόλοιπες τέσσερις χώρες

Καθεμία από τις χώρες υπό πίεση ακολουθεί διαφορετικό δρόμο, ανάλογα με τη γεωγραφία της και με το πού εντοπίζεται το πρόβλημα.

Στην Κύπρο, η λειψυδρία δεν αντιμετωπίζεται πια ως έκτακτο γεγονός, αλλά ως μόνιμο έξοδο που μπαίνει κάθε χρόνο στον κρατικό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με την κυπριακή κυβέρνηση, η αφαλάτωση καλύπτει πλέον περίπου το 80% του πόσιμου νερού. Για το 2026, το υπουργείο Γεωργίας διαθέτει 196 εκατ. ευρώ σε μέτρα κατά της λειψυδρίας. Ο στόχος είναι, σε μεγάλο βαθμό, η ύδρευση να μην εξαρτάται πια από το αν θα βρέξει.

Η Μάλτα ακολουθεί την ίδια λογική. Η εταιρεία ύδρευσης της χώρας σχεδιάζει επενδύσεις άνω των 400 εκατ. ευρώ την επόμενη δεκαετία. Τον Αύγουστο προκήρυξε νέα μονάδα αφαλάτωσης 35 εκατ. ευρώ.

Η Πορτογαλία παρουσίασε το 2025 εθνική στρατηγική για το νερό ύψους 5 δισ. ευρώ έως το 2030. Στο τουριστικό Αλγκάρβε κατασκευάζεται μονάδα αφαλάτωσης 108 εκατ. ευρώ, που σχεδιάζεται να καλύπτει περίπου το 20% της αστικής κατανάλωσης της περιοχής.

Η Ιταλία έχει διαφορετικό πρόβλημα: το 2022, τα δίκτυα διανομής της έχασαν περίπου το 42% του νερού. Τον Οκτώβριο, το υπουργείο Υποδομών κατένειμε 1,55 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης σε 59 έργα υποδομών νερού, με περισσότερα από τα μισά χρήματα να πηγαίνουν στον Νότο. Πρόκειται όμως για κατανομή χρημάτων, όχι για ολοκληρωμένα έργα.

Τι χρειάζεται η Ελλάδα

Αν βάλει κανείς τις πέντε χώρες δίπλα δίπλα, βλέπει ότι δίνουν διαφορετικό βάρος στα εργαλεία αντιμετώπισης της λειψυδρίας. Κύπρος και Μάλτα μετατρέπουν θαλασσινό νερό σε πόσιμο. Η Πορτογαλία συνδυάζει νέες πηγές, μείωση απωλειών και επαναχρησιμοποίηση. Η Ιταλία δίνει βάρος στα δίκτυα, που χάνουν ένα μεγάλο μέρος του νερού. Στην ελληνική περίπτωση, ο σχεδιαζόμενος Εύρυτος βασίζεται στη μεταφορά νερού από άλλες λεκάνες απορροής προς την Αττική.

Αυτό μπορεί να θωρακίσει την Αττική. Δεν λύνει όμως από μόνο του το πρόβλημα μιας χώρας όπου η πίεση εμφανίζεται όλο και περισσότερο εκεί όπου συναντιούνται τουρισμός, γεωργία και περιορισμένοι τοπικοί υδάτινοι πόροι.

Στην πράξη, η Ελλάδα χρειάζεται να περάσει από τη διαχείριση της λειψυδρίας στη διαχείριση της ασφάλειας νερού. Αυτό σημαίνει λιγότερες απώλειες στα δίκτυα, μέτρηση της πραγματικής κατανάλωσης, νέες πηγές νερού εκεί όπου χρειάζονται και αφαλάτωση όπου η γεωγραφία την κάνει αναγκαία. Ο Εύρυτος μπορεί να δώσει μεγαλύτερη ασφάλεια στην Αττική. Δεν μπορεί να είναι η απάντηση για την Πάρο, τη Μύκονο ή την Αργολίδα. Ο βροχερός χειμώνας έδωσε χρόνο. Το ερώτημα είναι αν θα χρησιμοποιηθεί.