Τι ωραία που μικραίνει η πολυτέλεια. Με τι χάρη, με τι λεπτότητα, με τι σχεδόν παιγνιώδη ματαιοδοξία, το βλέμμα κατεβαίνει από τις τσάντες των 5.000 ευρώ και σταματά πάνω σε ένα… κουτί σπίρτα!
Ένα αντικείμενο ταπεινό, καθημερινό, σχεδόν ξεχασμένο μέσα σε ένα συρτάρι κουζίνας ή σε ένα τραπεζάκι σαλονιού, όχι της μόδας πια, αφού όπου οι φωτιές ανάβουν με κουμπιά και άντε να παίζει κάπου και κανένας αναπτήρας, αποκτά ξαφνικά ρόλο, αξία, επιθυμία. Και τι αξία. Από 7 ευρώ μέχρι 270. Για σπίρτα. Για φωτιά. Για κάτι που καίγεται και εξαφανίζεται σε δευτερόλεπτα!
Για την ιστορία
Τα σπίρτα εμφανίζονται στις αρχές του 19ου αιώνα, γύρω στο 1826, όταν ο Άγγλος φαρμακοποιός Τζον Γουόκερ καταφέρνει να δώσει στην καθημερινότητα μια φλόγα που ανάβει με μια κίνηση. Από εκεί και πέρα, το μικρό ξυλάκι γίνεται απαραίτητο. Κουζίνες, σόμπες, κεριά, τσιγάρα, όλα περνούν από το κουτί των σπίρτων, που για δεκαετίες δεν λείπει από κανένα σπίτι, κανένα καφενείο, καμία τσέπη. Στην Ελλάδα, τα σπίρτα ήταν κρατικό μονοπώλιο μαζί με τον καπνό, ή το αλάτι για παράδειγμα, ώσπου αυτή η θεσμοθετημένη ιδιοκτησία, άρχισε να καταργείται σταδιακά τη δεκαετία ’90 του 20ου αιώνα, με την απελευθέρωση των αγορών. Οι αναπτήρες, το ηλεκτρικό ρεύμα και οι σύγχρονες συσκευές αφαιρούν από το σπίρτο τον πρωταγωνιστικό του ρόλο και το αφήνουν σε μια πιο σπάνια, σχεδόν νοσταλγική χρήση. Κι όμως, επιμένει η χρήση του στους καπνιστές, ειδικά πούρων. Στα πολυτελή αυτά είδη καπνικής απόλαυσης, όπου η λεπτομέρεια έχει σημασία, το σπίρτο επιστρέφει σαν μικρή τελετουργία, μια καθαρή φλόγα χωρίς παρεμβολές, μια κίνηση αργή, σχεδόν επιδεικτική, αφού, θεωρείται πως δεν αλλοιώνουν τη γεύση, σε αντίθεση με φθηνούς αναπτήρες με βουτάνιο, αν και οι ποιοτικοί torch αναπτήρες χρησιμοποιούνται επίσης.
Η μεγάλη σικ επιστροφή
Κι όμως! Στο Selfridges, ένα από τα πιο γνωστά πολυκαταστήματα πολυτελείας στον κόσμο με έδρα το Λονδίνο, όπου συναντιούνται μόδα, design, τέχνη και καταναλωτική επιθυμία, με οίκους όπως οι Cartier και Dior, φιγουράρουν luxury σπιρτόκουτα! Με βιτρίνες που γίνονται θέμα συζήτησης, collaborations με καλλιτέχνες και επιλογές προϊόντων που πολλές φορές μοιάζουν περισσότερο με επιμέλεια έκθεσης παρά με εμπόρευμα, το Selfridges καθορίζει τάσεις στο τι θεωρείται ποθητό και σημειώνει πως οι πωλήσεις σπιρτόκουτων αυξήθηκαν κατά 121% μέσα σε έναν χρόνο. Περισσότερα από 100 σχέδια μπήκαν στα ράφια. Χρώματα, μοτίβα, γραφιστικά, υλικά. Μικρές επιφάνειες με μεγάλη φιλοδοξία. Και κάπου εκεί, το σπιρτόκουτο γίνεται πολυτελές αντικείμενο επιθυμίας.
Οι πιο καλλιτεχνικές, ακριβές, πολυτελείς συσκευασίες σπίρτων
Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται ένα σετ από Cartier. Πάνθηρες, 75 σπίρτα σε κάθε κουτί, τιμή που αγγίζει τα 270 ευρώ. Είναι η απόλαυση του να κρατάς κάτι μικρό που κουβαλάει πάνω του το βάρος ενός οίκου, μιας ιστορίας, ενός συμβόλου. Τα σπίρτα κάποτε έκαιγαν απλώς τσιγάρα και κεριά. Στα τέλη του 19ου αιώνα έγιναν και διαφημιστικό μέσο. Ένα έξυπνο μικρό χαρτί με λογότυπο που περνούσε από χέρι σε χέρι. Σήμερα, το ίδιο αντικείμενο επιστρέφει με άλλο ρόλο. Όχι ως διαφήμιση. Ως μικρογλυπτό. Ως design. Ως κάτι που στέκεται δίπλα σε coffee table books και ακριβά κεριά και δεν ντρέπεται καθόλου για την τιμή του. Και δεν μένει εκεί. Ασήμι, χρυσός, κεραμικά. Επαναχρησιμοποιούμενα κουτιά, βαριά, στιβαρά, φτιαγμένα για να μένουν. Το σπίρτο καίγεται. Το κουτί μένει.
Η χαρά του μικρού ακριβού
Η μανία έχει εξήγηση. Σε περιόδους πίεσης, όταν οι μεγάλες αγορές γίνονται δύσκολες ή βαριές, η επιθυμία βρίσκει διέξοδο σε μικρότερα αντικείμενα. Όχι φθηνά. Μικρά. Υπάρχει διαφορά. Ένα ζευγάρι γόβες Dior μπορεί να μείνει στη βιτρίνα. Ένα κεραμικό κουτί σπίρτων Jo Laing μπορεί να φύγει από το ταμείο. Η πολυτέλεια δεν εξαφανίζεται. Συρρικνώνεται. Χωρά σε παλάμη. Μπαίνει σε συρτάρι. Στέκεται δίπλα σε έναν αναπτήρα και τον κοιτά με ελαφριά υπεροχή. Και υπάρχει και κάτι άλλο. Η λεπτομέρεια. Η ικανότητα να προσέχεις το μικρό. Να επενδύεις σε κάτι που οι περισσότεροι θα προσπεράσουν. Να δείχνεις ότι το βλέμμα σταματά εκεί που οι άλλοι δεν κοιτάζουν. Αυτό αγοράζεται. Και μάλιστα ακριβά.
Από το εργαλείο στο τρόπαιο συλλογών
Τα σπιρτόκουτα συλλέγονται. Με πάθος σχεδόν. Από ταξίδια, από ξενοδοχεία, από εστιατόρια, από καταστήματα. Μικρές αναμνήσεις που στοιβάζονται σε κουτιά μέσα σε κουτιά. Μια ιδιωτική αρχειοθέτηση στιγμών. Και τώρα, σε αυτή τη νέα εκδοχή τους, λειτουργούν και αλλιώς. Ως τρόπαια μικρής κλίμακας. Δεν φωνάζουν. Δεν επιδεικνύονται όπως μια τσάντα ή ένα ρολόι. Υπάρχουν διακριτικά. Σχεδόν σιωπηλά. Και αυτή η σιωπή έχει αξία. Η βιομηχανία της πολυτέλειας δεν περιορίζεται ποτέ. Απλώς μετακινείται. Από τις μεγάλες επιφάνειες στις μικρές. Από τα εμφανή στα σχεδόν κρυφά. Από το προφανές στο λεπτομερές.
Και τελικά, για κάποιους, ίσως επιλεκτικούς μα σίγουρους εκλεκτικούς, η πολυτέλεια δεν χρειάζεται χώρο. Μπορεί να χωρέσει σε λίγα εκατοστά. Και να κοστίζει όσο θέλει.
