Πώς και πόσο το ακριβότερο diesel επηρεάζει το χερσαίο εμπορευματικό έργο

Από τα φρούτα και τα λαχανικά μέχρι τα συσκευασμένα τρόφιμα, τα καύσιμα και τα οικοδομικά υλικά, η τροφοδοσία της ελληνικής αγοράς στηρίζεται καθημερινά στα φορτηγά. Οι οδικές μεταφορές εκτελούν σχεδόν το 99% του χερσαίου εμπορευματικού έργου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, αφήνοντας περιορισμένες εναλλακτικές όταν ακριβαίνει το δρομολόγιο. Με το καύσιμο να αντιπροσωπεύει περίπου το 40% των λειτουργικών δαπανών, κατά την εκτίμηση φορέων της αγοράς, η άνοδος του diesel πιέζει άμεσα την κερδοφορία των μεταφορέων.

Η σωρευτική ανατίμησή του κατά περίπου 22% από τις αρχές Ιουλίου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου περνά πλέον στις χρεώσεις. Οι διαδοχικές προσαρμογές της Courier Center και η προσωρινή εβδομαδιαία επανεξέταση των επιναύλων από τη Maersk καταδεικνύουν γιατί παραγωγοί και έμποροι χρειάζεται να γνωρίζουν όχι μόνο την αρχική προσφορά, αλλά και πώς μπορεί να τροποποιηθεί μέχρι την εκτέλεση της μεταφοράς.

Οι λίγες εναλλακτικές περιορίζουν τις «άμυνες» της ελληνικής αγοράς

Το μερίδιο των φορτηγών υπολογίζεται με βάση τα τονοχιλιόμετρα, δηλαδή βάρος φορτίου επί απόσταση, εντός της ελληνικής επικράτειας, χωρίς να συνυπολογίζονται η ναυτιλία και οι αερομεταφορές. Στο ίδιο σύνολο, ο σιδηρόδρομος αντιστοιχούσε σε περίπου 1% το 2024. Στην ΕΕ, με τον ίδιο ορισμό, τα μερίδια ήταν περίπου 78% για τις οδικές μεταφορές, 17% για τον σιδηρόδρομο και 5% για τις εσωτερικές πλωτές μεταφορές. Τα ελληνικά σιδηροδρομικά στοιχεία καλύπτουν τις κύριες επιχειρήσεις του κλάδου.

Η ανάλυση της Eurostat ανά προϊόν δείχνει ποιες δραστηριότητες τροφοδοτούν τη ζήτηση για οδικές μεταφορές. Στις εσωτερικές μεταφορές με φορτηγά ελληνικής ταξινόμησης το 2024, τρόφιμα, ποτά και καπνός αντιστοιχούσαν περίπου στο 25% των τονοχιλιομέτρων, ενώ τα προϊόντα γεωργίας, δασοκομίας, θήρας και αλιείας σε περίπου 14%. Πετρελαιοειδή, χημικά και οικοδομικά υλικά συμπληρώνουν την εικόνα, συνδέοντας το κόστος των δρομολογίων με την τροφοδοσία τόσο του εμπορίου όσο και της παραγωγής.

Τα ποσοστά αποτυπώνουν τη σύνθεση των οδικών φορτίων, όχι τον βαθμό εξάρτησης κάθε κλάδου από τα φορτηγά. Η στροφή στον σιδηρόδρομο προϋποθέτει κατάλληλες συνδέσεις, διαθέσιμη χωρητικότητα και χρόνους παράδοσης που εξυπηρετούν τις επιχειρήσεις.

Πώς η τιμή του καυσίμου αλλάζει τους όρους της μεταφοράς

Η εκτίμηση ότι το καύσιμο καλύπτει περίπου το 40% του λειτουργικού κόστους περιλαμβάνεται στην κοινή επιστολή φορέων της εφοδιαστικής αλυσίδας του Απριλίου 2026. Οι φορείς αναφέρουν ότι σε περιόδους έντονης αστάθειας μπορεί να φτάσει ακόμη και το μισό κόστος. Πρόκειται για κλαδική εκτίμηση, όχι επίσημο στατιστικό μέσο όρο ή μερίδιο στην αμοιβή που πληρώνει ο πελάτης.

Με αυτή τη δομή δαπανών, μία ανατίμηση του diesel κατά 10% αυξάνει ενδεικτικά το συνολικό κόστος περίπου 4%, εφόσον κατανάλωση και υπόλοιπες δαπάνες μένουν σταθερές. Αν η αμοιβή έχει συμφωνηθεί νωρίτερα, η διαφορά περιορίζει το περιθώριο του μεταφορέα μέχρι να αναθεωρηθεί η χρέωση.

Αυτόν τον κίνδυνο διαχειρίζεται ο επίναυλος, η πρόσθετη επιβάρυνση που συνδέεται με την εξέλιξη των τιμών του καυσίμου. Επιτρέπει να μεταβάλλεται η τελική αμοιβή χωρίς να ξαναγράφεται κάθε φορά ο βασικός τιμοκατάλογος. Η σημασία του βρίσκεται στον δείκτη αναφοράς, στην περίοδο μέτρησης και στη συχνότητα αναπροσαρμογής.

Η ταχύτητα ανατιμολόγησης κρίνει ποιος απορροφά το πρόσθετο κόστος

Η πανελλαδική μέση λιανική τιμή του diesel, με ΦΠΑ, αυξήθηκε από περίπου 1,72 ευρώ το λίτρο στις αρχές Ιουλίου σε 2,09 ευρώ στα μέσα Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για επιβάρυνση περίπου 37 λεπτών ανά λίτρο ή 22%, σύμφωνα με τα συγκρίσιμα δελτία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων για τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο.

Ενδεικτικά, η Courier Center έχει γνωστοποιήσει διαδοχικές αυξήσεις του επιναύλου στις ταχυμεταφορές της, από περίπου 2% τον Ιούλιο σε 4% τον Αύγουστο και σχεδόν 6% τον Σεπτέμβριο. Κάθε μήνα χρησιμοποιεί τη μέση πανελλαδική τιμή diesel του προηγούμενου μήνα και εφαρμόζει τον αντίστοιχο συντελεστή στις καθαρές χρεώσεις αποστολής. Οι συντελεστές αντικαθιστούν ο ένας τον άλλον, δεν προστίθενται. Με σταθερή βασική αμοιβή, η χρέωση Σεπτεμβρίου είναι συνολικά περίπου 3,5% υψηλότερη από εκείνη του Ιουλίου. Ο μηχανισμός προβλέπει και μειώσεις, όπως αυτή που εφαρμόστηκε τον Ιούλιο μετά την αποκλιμάκωση του καυσίμου τον Ιούνιο.

Αντίστοιχα, η Maersk έχει ανακοινώσει επίναυλο 15% για τη μεταφορά εμπορευματοκιβωτίων με φορτηγά στην Ελλάδα από τα μέσα Σεπτεμβρίου. Η ουσιαστική διαφοροποίηση βρίσκεται στη συχνότητα αναθεώρησης. Προσωρινά, η εταιρεία επανεξετάζει την επιβάρυνση εβδομαδιαία αντί μηνιαία, ενημερώνοντας κάθε Παρασκευή για την επόμενη εβδομάδα. Έτσι περιορίζει το διάστημα κατά το οποίο απορροφά την άνοδο του καυσίμου πριν προσαρμόσει τη χρέωση.

Μηχανισμούς σύνδεσης με το diesel εφαρμόζουν και άλλες εταιρείες. Η Speedex αναθεωρεί τον επίναυλο μηνιαία, προς τα πάνω ή προς τα κάτω, συγκρίνοντας την τιμή του προηγούμενου μήνα με εκείνη του Φεβρουαρίου. Η UPS, στην υπηρεσία Standard, προχωρά σε εβδομαδιαίες προσαρμογές βάσει του ευρωπαϊκού δείκτη diesel, με χρονική υστέρηση δύο εβδομάδων.

Οι επίναυλοι προϋπήρχαν, όμως οι διαφορετικοί ρυθμοί αναθεώρησης καθορίζουν πόσο γρήγορα η επιβάρυνση φτάνει στον πελάτη. Για παραγωγούς και εμπόρους, αυτό σημαίνει προσφορές με σαφή διάρκεια ισχύος και προϋπολογισμούς που υπολογίζουν πιθανές αναπροσαρμογές. Εφόσον διατηρούν σταθερές τιμές πώλησης, απορροφούν το πρόσθετο κόστος στα περιθώριά τους. Η πορεία του diesel τον Σεπτέμβριο θα καθορίσει αν οι μηνιαίοι μηχανισμοί φέρουν νέο κύμα επιβαρύνσεων ή αποκλιμάκωση τον Οκτώβριο.