THE BULLET POINT "PREVIEW"
Τα wearables μάς έδωσαν χρήσιμες πληροφορίες για την κίνηση και την υγεία μας, αλλά ταυτόχρονα μετέτρεψαν μια απλή βόλτα σε αριθμούς: βήματα, χιλιόμετρα, θερμίδες, παλμούς και στόχους.
Η έρευνα δείχνει ότι τα trackers μπορούν να παρακινήσουν αρκετούς ανθρώπους, αλλά σε ορισμένους χρήστες δημιουργείται και η αίσθηση ότι μια δραστηριότητα «δεν μετράει» αν δεν έχει καταγραφεί.
Δεν χρειάζεται να πετάξουμε το smartwatch. Μερικές φορές αρκεί να κάνουμε μια βόλτα χωρίς στόχο, ώστε το περπάτημα να ξαναγίνει εμπειρία και όχι επίδοση. Το περπάτημα υπήρχε πολύ πριν από τα smartwatches και τα dashboards. Ήταν μετακίνηση, σκέψη, παρατήρηση, παρέα ή απλώς χρόνος χωρίς συγκεκριμένο σκοπό.
Κάποτε βγαίναμε για περπάτημα και όταν επιστρέφαμε ξέραμε μόνο περίπου πόση ώρα είχαμε λείψει. Σήμερα μπορούμε να γνωρίζουμε πόσα βήματα κάναμε, πόσα χιλιόμετρα διανύσαμε, ποια ήταν η μέση ταχύτητα, πόσες θερμίδες υποτίθεται ότι καταναλώσαμε, πώς κινήθηκαν οι παλμοί μας και αν η προσπάθεια ήταν καλύτερη ή χειρότερη από εκείνη της προηγούμενης εβδομάδας.
Το σώμα απέκτησε το δικό του dashboard και μια από τις πιο απλές ανθρώπινες δραστηριότητες μετατράπηκε σε σύνολο δεδομένων. Σε μεγάλο βαθμό αυτό είναι χρήσιμο.
Η αυτοπαρακολούθηση ως αυτοσκοπός
Τα smartwatches, τα fitness bands και οι εφαρμογές μάς βοηθούν να καταλάβουμε πόσο κινούμαστε πραγματικά, να θέτουμε στόχους και να βλέπουμε μια πρόοδο που διαφορετικά ίσως να περνούσε απαρατήρητη. Η αυτοπαρακολούθηση μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που προσπαθούν να εντάξουν περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητά τους. Η έρευνα γύρω από τα wearables έχει δείξει ότι τέτοιες συσκευές μπορούν πράγματι να αυξήσουν τη φυσική δραστηριότητα και να βοηθήσουν στη διατήρηση μιας νέας συνήθειας.
Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν η μέτρηση σταματά να συνοδεύει την κίνηση και αρχίζει να καθορίζει την αξία της. Όταν ένα περπάτημα μοιάζει κάπως λιγότερο «πραγματικό» επειδή το ρολόι είχε μείνει από μπαταρία. Όταν λίγες εκατοντάδες βήματα πριν από το τέλος της ημέρας δημιουργούν την ανάγκη για έναν ακόμη γύρο γύρω από το τετράγωνο, όχι επειδή το σώμα ζητά κίνηση αλλά επειδή ένας κύκλος στην οθόνη δεν έχει κλείσει. Όταν μια μεγάλη και ευχάριστη βόλτα καταλήγει να αξιολογείται από έναν αριθμό.
Και η ευχαρίστηση της δραστηριότητας;
Οι ερευνητές έχουν εξετάσει και αυτή την πλευρά της αυτοπαρακολούθησης. Σε μελέτες πάνω στη χρήση activity trackers έχει εμφανιστεί αυτό που περιγράφεται ως dependency effect: όσο περισσότερο συνδέουμε μια δραστηριότητα με την καταγραφή της, τόσο περισσότερο μπορεί να εξαρτάται η αίσθηση της αξίας της από το αν αυτή καταγράφηκε. Το φαινόμενο δεν εμφανίζεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Φαίνεται όμως εντονότερο όταν το βασικό κίνητρο για την κίνηση γίνεται η επίτευξη ενός εξωτερικού στόχου και λιγότερο η ίδια η ευχαρίστηση της δραστηριότητας.
Αυτό ίσως εξηγεί και κάτι ευρύτερο. Δεν μετράμε πλέον μόνο το περπάτημα. Μετράμε τον ύπνο, την αποκατάσταση, τους παλμούς, τις θερμίδες, τις ώρες συγκέντρωσης. Καταγράφουμε πόσα βιβλία διαβάσαμε μέσα στη χρονιά, πόσες συνεχόμενες ημέρες κάναμε διαλογισμό ή πόσα λεπτά αφιερώσαμε σε μια εφαρμογή εκμάθησης γλώσσας. Ακόμη και δραστηριότητες που κάποτε δεν είχαν καμία σχέση με την απόδοση αποκτούν στόχους, σειρές ημερών, ποσοστά και βαθμολογίες.
Η μέτρηση από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα. Το ερώτημα είναι πότε η πληροφορία αρχίζει να αντικαθιστά την εμπειρία.
Ιστορικά η περιπατητική σχολή
Το περπάτημα είχε αξία πολύ πριν μπορέσουμε να το αποτυπώσουμε σε γράφημα. Οι άνθρωποι περπατούσαν για να μετακινηθούν, αλλά και για να σκεφτούν, να συναντηθούν, να παρατηρήσουν, να ξεφύγουν για λίγο από έναν κλειστό χώρο.
Ο Αριστοτέλης συνδέθηκε ιστορικά με την Περιπατητική Σχολή, τη φιλοσοφική παράδοση που αναπτύχθηκε γύρω από το Λύκειο της Αθήνας. Η ονομασία της προέρχεται από τον “περίπατο”, τον χώρο όπου ο φιλόσοφος και οι μαθητές του κινούνταν, συζητούσαν και δίδασκαν. Έτσι, ήδη από την αρχαιότητα, η εικόνα της σκέψης που εξελίσσεται παράλληλα με την κίνηση απέκτησε μια από τις πιο χαρακτηριστικές της εκφράσεις.
Αιώνες αργότερα συγγραφείς και στοχαστές, από τον Henry David Thoreau, που έβλεπε το περπάτημα ως μορφή ελευθερίας και επαφής με τη φύση, μέχρι τον Nietzsche, που συνέδεε τη σκέψη με την κίνηση, και τη Virginia Woolf, που χρησιμοποιούσε τις βόλτες στο Λονδίνο ως τρόπο παρατήρησης της πόλης και των ανθρώπων, το περπάτημα υπήρξε για πολλούς κάτι πολύ περισσότερο από μετακίνηση.
Η βόλτα δεν ήταν άσκηση με την έννοια που της δίνουμε σήμερα. Ήταν και ένας τρόπος να υπάρχουμε μέσα στον χώρο.
Η σύγχρονη έρευνα δίνει σε αυτή τη σχέση και μια πιο συγκεκριμένη διάσταση
Ερευνητές του Stanford University διαπίστωσαν ότι το περπάτημα ενίσχυε τη δημιουργική σκέψη σε σχέση με την καθιστική κατάσταση, ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες περπατούσαν σε εσωτερικό χώρο. Δεν σημαίνει ότι κάθε βόλτα θα γεννήσει μια μεγάλη ιδέα. Υποδηλώνει όμως ότι η αξία της κίνησης δεν εξαντλείται στην καρδιοαναπνευστική άσκηση ή στην κατανάλωση θερμίδων. Η πράξη του περπατήματος μπορεί να αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.
Υπάρχει επίσης μια διαφορετική ποιότητα στο περπάτημα όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη επίδοση που πρέπει να επιτευχθεί. Ο ρυθμός μπορεί να αλλάξει. Μια διαδρομή μπορεί να αποκτήσει παρακάμψεις. Ένα παγκάκι δεν θεωρείται διακοπή της προσπάθειας και μια στάση μπροστά σε μια βιτρίνα δεν μειώνει τη «μέση ταχύτητα» με τρόπο που να έχει σημασία. Η πόλη παύει να είναι πίστα και επιστρέφει στον ρόλο της ως περιβάλλον παρατήρησης.
Ο περίφημος στόχος των 10.000 βημάτων
Αυτή η διάκριση δεν σημαίνει ότι τα wearables μάς κάνουν κακό ή ότι οι στόχοι πρέπει να εγκαταλειφθούν. Για πολλούς ανθρώπους τα δεδομένα λειτουργούν ως πραγματικό κίνητρο και προσφέρουν χρήσιμη εικόνα για μια καθημερινότητα που διαφορετικά θα παρέμενε αόριστη. Το ζήτημα είναι περισσότερο η σχέση που δημιουργείται με αυτά. Αν ο αριθμός περιγράφει αυτό που κάναμε, αποτελεί πληροφορία. Αν αποφασίζει αν αυτό που κάναμε άξιζε, έχει αποκτήσει διαφορετικό ρόλο.
Ο περίφημος στόχος των 10.000 βημάτων αποτελεί ίσως το καλύτερο παράδειγμα. Για χρόνια αντιμετωπίστηκε σχεδόν ως φυσικός νόμος, παρότι δεν προέκυψε αρχικά από κάποια συγκεκριμένη ιατρική οδηγία. Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι τα οφέλη της κίνησης εμφανίζονται και σε χαμηλότερα επίπεδα, ενώ δεν υπάρχει ένας μοναδικός αριθμός κατάλληλος για όλους. Παρ’ όλα αυτά, το 10.000 παραμένει ισχυρό επειδή είναι απλό, εύκολο να μετρηθεί και εύκολο να μετατραπεί σε καθημερινό στόχο.
Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο παράδοξο. Δημιουργήσαμε τεχνολογία που μπορεί να μας βοηθήσει να κινηθούμε περισσότερο και, ταυτόχρονα, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε ότι η κίνηση δεν χρειάζεται πάντα δικαιολογία, επίδοση ή ανταμοιβή.
Μερικές φορές ένα περπάτημα είναι αρκετό ακριβώς επειδή δεν οδηγεί πουθενά. Και η αξία του δεν αλλάζει επειδή δεν υπάρχει αριθμός για να την επιβεβαιώσει.
GOOD TO KNOW
Ο περίφημος στόχος των 10.000 βημάτων την ημέρα δεν γεννήθηκε αρχικά από κάποια επιστημονική οδηγία. Έγινε δημοφιλής στην Ιαπωνία τη δεκαετία του 1960 μέσα από το manpo-kei, ένα εμπορικό βηματόμετρο του οποίου το όνομα μεταφράζεται περίπου ως «μετρητής 10.000 βημάτων». Ο αριθμός αποδείχθηκε εξαιρετικά εύκολος να θυμάται κανείς και εξελίχθηκε σταδιακά σε παγκόσμιο fitness στόχο.
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι σημαντικά οφέλη μπορούν να εμφανιστούν και σε χαμηλότερους αριθμούς βημάτων, ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο δραστηριότητας -ένας ακόμη λόγος να μη μετατρέπεται το 10.000 σε απόλυτο κανόνα.
