Η Ευρώπη θέλει να δουλεύει λιγότερο. Η Ελλάδα εξακολουθεί να δουλεύει περισσότερο.

Πόσες ώρες πρέπει να δουλεύει ένας άνθρωπος για να ζει αξιοπρεπώς; Για περισσότερο από έναν αιώνα, η οικονομική ανάπτυξη συνδέθηκε με την προσδοκία ότι η εργασία θα γίνεται σταδιακά λιγότερο εξαντλητική. Οι μηχανές, οι υπολογιστές και η αυτοματοποίηση θα επέτρεπαν την παραγωγή περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών σε λιγότερο χρόνο. Σήμερα, η τεχνολογία έχει αλλάξει σχεδόν κάθε επάγγελμα. Ωστόσο, η υπόσχεση του περισσότερου ελεύθερου χρόνου δεν έχει πραγματοποιηθεί με τον ίδιο τρόπο για όλους.

Η συζήτηση επιστρέφει δυναμικά στην Ευρώπη. Επιχειρήσεις δοκιμάζουν την τετραήμερη εργασία, κυβερνήσεις εξετάζουν τη μείωση των ωρών και εργαζόμενοι διεκδικούν περισσότερο χρόνο εκτός γραφείου. Στην Ελλάδα, όμως, τα στοιχεία δείχνουν ότι η μεγάλη πρόκληση παραμένει διαφορετική: πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να εργάζονται περισσότερες ώρες από τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους.

Η ευρωπαϊκή πρωτιά που δεν είναι επιτυχία

Σύμφωνα με τη Eurostat, το δεύτερο τρίμηνο του 2025 το 20,9% των εργαζομένων ηλικίας 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα εργάστηκε περισσότερες από 45 ώρες την εβδομάδα, συνυπολογίζοντας την κύρια και τυχόν δεύτερη εργασία. Ήταν το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 10,8%.

Ακολουθούσαν η Κύπρος με 16,6% και η Μάλτα με 14,6%, ενώ στη Βουλγαρία το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 2,5%. Οι διαφορές δεν εξηγούνται αποκλειστικά από τις συνήθειες των εργαζομένων. Συνδέονται με τη διάρθρωση των οικονομιών, τα επαγγέλματα, την αυτοαπασχόληση και την έκταση της μερικής απασχόλησης.

Η εικόνα επιβεβαιώνεται και από έναν δεύτερο δείκτη. Το 2024, η πραγματική μέση εβδομαδιαία απασχόληση στην κύρια εργασία έφτανε στην Ελλάδα τις 39,8 ώρες, έναντι 36 στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για μέσο όρο που περιλαμβάνει τόσο εργαζομένους πλήρους όσο και μερικής απασχόλησης και επομένως δεν αποτελεί άμεση σύγκριση των συμβατικών ωραρίων.

Το πείραμα της μικρότερης εβδομάδας

Την ίδια περίοδο, σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξετάζεται αν η ίδια δουλειά μπορεί να ολοκληρώνεται σε λιγότερο χρόνο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, 61 επιχειρήσεις με περίπου 2.900 εργαζομένους συμμετείχαν το 2022 σε εξάμηνη δοκιμή τετραήμερης εργασίας. Οι επιχειρήσεις δεσμεύτηκαν να μειώσουν τις ώρες κατά 20%, διατηρώντας τις αποδοχές.

Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Το 39% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι αισθανόταν λιγότερο άγχος, ενώ περίπου επτά στους δέκα ανέφεραν μείωση της επαγγελματικής εξουθένωσης. Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης βελτιώσεις στη δυνατότητα συνδυασμού εργασίας, οικογενειακών υποχρεώσεων και κοινωνικής ζωής.

Αντίστοιχα, στην Ισλανδία πραγματοποιήθηκαν δοκιμές μείωσης της εβδομαδιαίας εργασίας στις 35 ή 36 ώρες, χωρίς περικοπές μισθών. Στις περισσότερες υπηρεσίες που συμμετείχαν, η παρεχόμενη εργασία διατηρήθηκε στα ίδια επίπεδα ή βελτιώθηκε.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση. Η Ισλανδία δεν δοκίμασε παντού τετραήμερη εργασία, αλλά μικρότερη εβδομάδα, που μπορούσε να εξακολουθεί να κατανέμεται σε πέντε ημέρες. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες στις δοκιμές αυτές δεν αποτελούν απαραίτητα αντιπροσωπευτικό δείγμα ολόκληρης της οικονομίας. Τα θετικά αποτελέσματα δεν εγγυώνται ότι το ίδιο μοντέλο θα λειτουργήσει εξίσου σε κάθε επιχείρηση.

Γιατί οι περισσότερες ώρες δεν σημαίνουν περισσότερη παραγωγή

Η διάρκεια της εργασίας είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Η άλλη είναι η παραγωγικότητα: πόση οικονομική αξία παράγεται ανά ώρα εργασίας.

Μια επιχείρηση με σύγχρονο εξοπλισμό, αποτελεσματική οργάνωση και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό μπορεί να παράγει περισσότερα σε λιγότερο χρόνο. Αντίθετα, οι πολλές ώρες δεν εξασφαλίζουν υψηλότερη παραγωγή, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από κόπωση, κακό συντονισμό ή επαναλαμβανόμενες εργασίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι δραστηριότητες μπορούν να περιορίσουν εύκολα το ωράριό τους. Ένα νοσοκομείο, ένα ξενοδοχείο ή μια μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων χρειάζονται συνεχή ανθρώπινη παρουσία. Η μείωση των ωρών ανά εργαζόμενο μπορεί να απαιτεί επιπλέον προσλήψεις και μεγαλύτερο κόστος.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πού μπορεί να μειωθεί ο χρόνος χωρίς απώλεια αποτελέσματος και πού χρειάζονται διαφορετικές οργανωτικές και οικονομικές λύσεις.

Και χρόνος για να ζήσουμε;

Οι εβδομαδιαίες ώρες εργασίας δεν περιγράφουν ολόκληρη την καθημερινότητα. Υπάρχουν ακόμη οι μετακινήσεις, οι δουλειές του σπιτιού, η φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων και οι υποχρεώσεις που δεν εμφανίζονται στη μισθοδοσία.

Έτσι, δύο άνθρωποι με το ίδιο επαγγελματικό ωράριο μπορεί να διαθέτουν εντελώς διαφορετικό ελεύθερο χρόνο. Εκείνος που εργάζεται κοντά στο σπίτι του και δεν έχει πρόσθετες υποχρεώσεις βρίσκεται σε διαφορετική θέση από έναν εργαζόμενο που μετακινείται καθημερινά επί δύο ώρες και αναλαμβάνει τη φροντίδα της οικογένειάς του.

Η συζήτηση για λιγότερη εργασία δεν αφορά επομένως μόνο ένα επιπλέον ρεπό. Αφορά την ποιότητα του χρόνου που βρίσκεται έξω από την εργασία και τη δυνατότητα να τον αξιοποιούμε πραγματικά.

Για την Ελλάδα, η πρόκληση δεν είναι να αντιγράψει άμεσα την τετραήμερη εβδομάδα. Είναι να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η οικονομική πρόοδος να μεταφράζεται και σε καλύτερη καθημερινότητα.

Γιατί μια οικονομία δεν γίνεται απαραίτητα πιο επιτυχημένη όταν οι άνθρωποί της δουλεύουν περισσότερο. Το ερώτημα είναι αν μπορούν, μέσα από την εργασία τους, να εξασφαλίσουν και τον χρόνο για να ζήσουν.