Η CVS σπάει τον γίγαντά της, η Ελλάδα επιμένει στο ανεξάρτητο φαρμακείο

Η CVS Health ανακοίνωσε στις 4 Νοεμβρίου ότι θα χωριστεί σε δύο ανεξάρτητες εισηγμένες εταιρείες, με στόχο να ολοκληρωθεί ο διαχωρισμός το πρώτο εξάμηνο του 2028. Την ίδια μέρα παρουσίασε αποτελέσματα καλύτερα από τις προβλέψεις, για όγδοο συνεχόμενο τρίμηνο. Τα καλά αποτελέσματα όμως δεν απέτρεψαν την έντονα αρνητική αντίδραση του χρηματιστηρίου: η μετοχή έπεσε 12,5% και χάθηκαν σχεδόν 15 δισ. δολάρια χρηματιστηριακής αξίας μέσα σε μία συνεδρίαση.

Τι αποφάσισε η CVS

Για σχεδόν δύο δεκαετίες η CVS έχτιζε το «όλα κάτω από μία στέγη» της αμερικανικής υγείας. Το 2007 ενώθηκε με την Caremark, μία από τις εταιρείες που διαπραγματεύονται τις τιμές των φαρμάκων ανάμεσα σε ασφαλιστές, παρασκευαστές και φαρμακεία. Το 2018 αγόρασε την ασφαλιστική Aetna και αργότερα πρόσθεσε κλινικές. Η ιδέα ήταν να ακολουθεί τον ασθενή από την ασφάλιση στη συνταγή και από τη συνταγή στον πάγκο του φαρμακείου.

Τώρα ο όμιλος χωρίζεται στα δύο. Η CVS Health, με επικεφαλής τον CEO Ντέιβιντ Τζόινερ, κρατά την ασφάλιση, την Caremark, τα εξειδικευμένα φαρμακεία και τις κλινικές. Η νέα CVS Pharmacy, με επικεφαλής τον Πρεμ Σαχ, παίρνει περίπου 9.000 φαρμακεία, την αποστολή φαρμάκων στο σπίτι, τα ιατρεία MinuteClinic μαζί με την εξ αποστάσεως φροντίδα, και την τεχνολογική δραστηριότητα Health100.

Η εταιρεία λέει ότι κινείται από θέση ισχύος, μετά από στρατηγική αξιολόγηση του διοικητικού της συμβουλίου. Αναλυτές της UBS διάβασαν την κίνηση ως αμυντική απέναντι στη ρύθμιση. Τα τελευταία χρόνια ρυθμιστές και πελάτες πιέζουν τους ομίλους που είναι ταυτόχρονα ασφαλιστές, διαχειριστές συνταγών και φαρμακεία, με την κατηγορία ότι ευνοούν τον εαυτό τους. Το Αρκάνσας ψήφισε το 2025 τον πρώτο νόμο που απαγόρευε σε αυτούς τους ομίλους να έχουν φαρμακεία. Ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο τον μπλόκαρε προσωρινά, αλλά το μήνυμα είχε σταλεί.

Τι σημαίνει αυτό

Πρώτον, τα πλεονεκτήματα του γίγαντα ζυγίζονται πλέον αλλιώς. Η απόφαση έρχεται σε περίοδο που τα αποτελέσματα της CVS βελτιώνονται. Αυτό επαναφέρει το ερώτημα πόση αξία δημιουργεί η συνύπαρξη όλων αυτών των δραστηριοτήτων στον ίδιο όμιλο, όταν η πολυπλοκότητα και η ρυθμιστική πίεση βαραίνουν πλέον περισσότερο στην εξίσωση. Η Morningstar σημειώνει ότι η CVS ήταν ο πιο εκτεθειμένος όμιλος σε αυτή την πίεση. Ο μεγαλύτερος παίκτης ξηλώνει το μοντέλο που ο ίδιος καθιέρωσε.

Δεύτερον, το φαρμακείο πρέπει να αποδείξει ότι στέκεται μόνο του. Η CVS Pharmacy δεν θα είναι απλώς μια αλυσίδα καταστημάτων. Θα συνδυάζει φαρμακεία, αποστολές, ιατρεία και τεχνολογία. Ξεκινά όμως σε μια δύσκολη αγορά. Η Walgreens βγήκε από το χρηματιστήριο το 2025 και πουλήθηκε σε εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων για περίπου 10 δισ. δολάρια, με σχέδιο να κλείσει 1.200 από τα περίπου 8.500 καταστήματά της. Η Rite Aid κήρυξε πτώχευση για δεύτερη φορά και αποφάσισε να κλείσει όλα της τα καταστήματα. Οι αποζημιώσεις για τις συνταγές μειώνονται. Στα προϊόντα του ραφιού, από τα σνακ ως τα καλλυντικά, ο ανταγωνισμός από την Amazon, τη Walmart και τις αλυσίδες χαμηλών τιμών πιέζει επιπλέον τις πωλήσεις.

Τρίτον, η συνταγή φεύγει από τον πάγκο. Η Amazon ανακοίνωσε ότι επεκτείνει την παράδοση φαρμάκων αυθημερόν σε χιλιάδες αμερικανικές πόλεις. Το φυσικό φαρμακείο δεν ανταγωνίζεται πια μόνο το διπλανό φαρμακείο, αλλά και το κινητό του πελάτη.

Οι διεθνείς τάσεις

Η αμερικανική εικόνα δεν είναι εξαίρεση. Στην Αγγλία, τα στοιχεία της υπηρεσίας του NHS δείχνουν ότι τα φυσικά φαρμακεία έπεσαν κάτω από τις 10.000 για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, ενώ αυξάνονται όσα λειτουργούν μόνο εξ αποστάσεως.

Η Γερμανία δείχνει πόσο γρήγορα αλλάζει η αγορά όταν αλλάζει η τεχνολογία. Από το 2024 η ηλεκτρονική συνταγή είναι υποχρεωτική, και οι μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες φαρμάκων ανεβάζουν τη μία μετά την άλλη τις προβλέψεις τους. Η Redcare, μητρική της Shop Apotheke, περιμένει φέτος αύξηση 45% έως 51% στα έσοδα από συνταγογραφούμενα φάρμακα στη Γερμανία.

Την ίδια ώρα, οι υπηρεσίες υγείας αποκτούν μεγαλύτερο βάρος στη δουλειά του φαρμακείου. Στην Αγγλία τα φαρμακεία έκαναν περισσότερα από 4 εκατομμύρια εμβόλια γρίπης μέσα σε μία χρονιά. Η αξία του φαρμακείου μετακινείται σταδιακά από το «δίνω το κουτί» στο «σε εξυπηρετώ, σε συμβουλεύω, σε εμβολιάζω».

Και η Ελλάδα;

Η Ελλάδα ξεκινά από το αντίθετο άκρο. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 λειτουργούσαν 10.456 φαρμακεία, περίπου 10 για κάθε 10.000 κατοίκους. Οι ευρωπαϊκές συγκρίσεις του ΙΟΒΕ την κατατάσσουν στις χώρες με το πυκνότερο δίκτυο στην ΕΕ. Είναι ένα δίκτυο ανεξάρτητων καταστημάτων, όχι μεγάλων αλυσίδων. Ακόμη και εδώ πάντως ο αριθμός μειώθηκε ελαφρά, κατά 0,4% μέσα σε έναν χρόνο.

Υπάρχει και μια κρίσιμη διαφορά από την Αμερική και τη Γερμανία. Στην Ελλάδα η ηλεκτρονική συνταγή δεν σημαίνει ηλεκτρονική αγορά: η εξ αποστάσεως πώληση συνταγογραφούμενων φαρμάκων απαγορεύεται. Η πίεση που ζουν τα φαρμακεία αλλού δεν μεταφέρεται αυτόματα εδώ.

Στο ιδιοκτησιακό, η Ελλάδα άνοιξε την πόρτα το 2018, όταν επέτρεψε σε μη φαρμακοποιούς να ιδρύουν φαρμακεία με υποχρεωτική συμμετοχή φαρμακοποιού. Τον Μάιο του 2026 ενίσχυσε θεσμικά τον ρόλο του φαρμακοποιού. Με τον ν. 5302/2026, στις εταιρείες φαρμακείων που καλύπτει η ρύθμιση, ο αδειούχος φαρμακοποιός πρέπει να κατέχει τουλάχιστον το 33% του κεφαλαίου και να συμμετέχει με το ίδιο ποσοστό στα κέρδη και στις ζημίες. Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος χαιρέτισε τη ρύθμιση ως φρένο στα σχέδια για αλυσίδες, ενώ ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Αττικής ζητά να ανέβει το όριο στο 51%.

Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον. Η απόφαση της CVS επαναφέρει τη συζήτηση για την αξία των καθετοποιημένων ομίλων υγείας. Η Ελλάδα ενισχύει τον φαρμακοποιό μέσα στην ιδιοκτησία και περιορίζει το περιθώριο των εξωτερικών επενδυτών. Οι δύο αγορές όμως καταλήγουν μπροστά στο ίδιο ερώτημα.

Το πραγματικό στοίχημα

Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος κατέχει το φαρμακείο. Η CVS, με περίπου 9.000 καταστήματα, κατέληξε ότι το φαρμακείο μπορεί να δημιουργήσει περισσότερη αξία ως ανεξάρτητη εταιρεία παρά ως μέρος ενός πλήρως καθετοποιημένου ομίλου. Το μέγεθος δεν έλυσε από μόνο του το πρόβλημα. Η Ελλάδα, από την άλλη, διατηρεί ισχυρούς περιορισμούς στην είσοδο μεγάλων επενδυτών στο φαρμακείο. Αυτοί όμως δεν την προφυλάσσουν από την αλλαγή στις συνήθειες των πελατών και στα οικονομικά της αγοράς.

Το φαρμακείο του μέλλοντος θα κρίνεται από αυτά που κάνει, όχι από αυτά που πουλά. Η ίδια η νέα CVS Pharmacy το δείχνει: κρατά μαζί καταστήματα, ιατρεία, εξ αποστάσεως φροντίδα και τεχνολογία. Για το ελληνικό φαρμακείο, το στοίχημα είναι να συνδυάσει την εγγύτητα και την προσωπική σχέση με τον ασθενή με καλύτερη ψηφιακή εξυπηρέτηση και περισσότερες υπηρεσίες υγείας. Το ιδιοκτησιακό πλαίσιο καθορίζει ποιος συμμετέχει στην επιχείρηση. Η καθημερινή της χρησιμότητα θα καθορίσει γιατί ο πελάτης συνεχίζει να την επιλέγει.