Γιατί η ελληνική κουζίνα δεν ταξιδεύει όσο η φήμη της;

Τι κάνει μια κουζίνα αγαπημένη στα πέρατα του κόσμου; Η εύκολη απάντηση που έρχεται στο νου κάποιου είναι η γεύση. Οι κουζίνες όμως που βρίσκει κανείς σε κάθε μεγάλη πόλη, από τη Νέα Υόρκη έως τη Σεούλ, δεν «ταξίδεψαν» εκεί πέρα μόνο επειδή ήταν νόστιμες. Πίσω τους υπάρχει η γαστρονομική διπλωματία, η λεγόμενη γαστροδιπλωματία, αλλά και κάτι πιο απτό. Τόσο κρατικές δομές που μετρούν, χρηματοδοτούν και προωθούν, όσο και δραστήριες επιχειρήσεις που έχουν το επιχειρηματικό μοντέλο και την κλίμακα για να ανταποκριθούν στις αγορές του εξωτερικού.

Η ελληνική κουζίνα βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στις πιο αγαπημένες του κόσμου. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, αποτελεί την τρίτη αγαπημένη κουζίνα, μετά τη γερμανική και την ιταλική (YouGov, 2024). Παρ’ όλα αυτά, η διεθνής απήχησή της δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη επέκταση αλυσίδων εστίασης με αφετηρία την Ελλάδα. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το φαγητό αρέσει, αλλά πώς η δημοφιλία του μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο επιχειρηματικό αποτύπωμα στο εξωτερικό.

Οι κουζίνες που ταξίδεψαν οργανωμένα

Δύσκολα θα βρει κάποιος πιο οργανωμένο παράδειγμα κρατικής υποστήριξης από την κορεάτικη κουζίνα. Το 2009 η κυβέρνηση ξεκίνησε εκστρατεία με συγκεκριμένο προϋπολογισμό και έναν χρόνο αργότερα ίδρυσε εξειδικευμένο φορέα για το κορεατικό φαγητό. Σήμερα το υπουργείο Γεωργίας έχει στόχο 15.000 κορεάτικα εστιατόρια στο εξωτερικό μέχρι το 2027. Μέσω συνεργειών με το κράτος, τα brands ακολουθούν. Στο τέλος του 2025 λειτουργούσαν 4.644 καταστήματα κορεάτικων αλυσίδων σε 56 χώρες, σχεδόν 25% περισσότερα σε σχέση με το 2020.

Η Ιαπωνία ακολούθησε έναν διαφορετικό δρόμο. Το κράτος καταγράφει κάθε δύο χρόνια τα ιαπωνικά εστιατόρια του εξωτερικού και από το 2017 διαθέτει φορέα για το branding των τροφίμων του. Εκτιμάται πως τα εστιατόρια αυτά ήταν περίπου 55.000 το 2013 και 181.000 το 2025. Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται πάντως και εστιατόρια ιαπωνικής κουζίνας, όπως sushi bars, που λειτουργούν επιχειρηματίες άλλων εθνικοτήτων.

Πιο κοντά στη δική μας γειτονιά, η Ιταλία έχει το πλεονέκτημα μιας ιδιαίτερα ανεπτυγμένης εξαγωγικής βιομηχανίας τροφίμων. Τα ζυμαρικά, το τυποποιημένο ελαιόλαδο, οι σάλτσες και τα τυριά της βρίσκονται στα ράφια όλου του κόσμου, με τις εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων να ξεπερνούν το 2025 τα 72 δισ. ευρώ. Πάνω σε αυτή τη βάση χτίζει και το κράτος, με την Εβδομάδα Ιταλικής Κουζίνας στον Κόσμο που οργανώνουν οι πρεσβείες από το 2016. Τον Δεκέμβριο του 2025, μάλιστα, η ιταλική κουζίνα εγγράφηκε στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO.

Από την Κορέα έως την Ιταλία, οι διαδρομές διαφέρουν. Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι μια κουζίνα ανεβαίνει όταν συνυπάρχουν «ήρωες» που ανοίγουν δρόμο και ένα οργανωμένο «γήπεδο» που τους στηρίζει.

Ήρωες χωρίς οργανωμένο γήπεδο

Η Ελλάδα δεν στερείται «ηρώων». Στην οργανωμένη εστίαση, Έλληνες της διασποράς έχουν δημιουργήσει μεγάλα δίκτυα, όπως η OPA! of Greece με 122 καταστήματα στον Καναδά, η Nick the Greek με περισσότερα από 100 στις ΗΠΑ και η Zeus Street Greek με 50 στην Αυστραλία. Πρόκειται όμως για επιχειρήσεις που γεννήθηκαν στο εξωτερικό. Στη βιομηχανία τροφίμων, από την άλλη, η εξωστρέφεια έχει εγχώρια αφετηρία. Η αξία των εξαγωγών γιαουρτιού της Κρι Κρι αυξήθηκε κατά 46,8% το πρώτο εξάμηνο του 2026, τα προϊόντα της Παπαδοπούλου φτάνουν σε περισσότερες από 50 χώρες και της Μέλισσα Κίκιζας σε πάνω από 45. Από το γιαούρτι έως τα μπισκότα και τα ζυμαρικά, η παρουσία των ελληνικών brands δεν περιορίζεται στα εστιατόρια, αλλά επεκτείνεται στα ράφια των σούπερ μάρκετ, διεκδικώντας θέση στο καθημερινό καλάθι διεθνώς. Η προσπάθεια αυτή έχει φτάσει μέχρι και στα δικαστήρια, με τη FAGE να δικαιώνεται στη Βρετανία απέναντι στη Chobani για τη χρήση της ένδειξης «Greek yoghurt» σε γιαούρτι που δεν παραγόταν στην Ελλάδα.

Θα έλεγε κανείς ότι αυτό που λείπει είναι το κατάλληλο γήπεδο. Έχουν γίνει προσπάθειες και δράσεις υποστήριξης της γαστρονομίας, ο στόχος τους όμως είναι συνήθως ο επισκέπτης που έρχεται στη χώρα και όχι τα ελληνικά brands που πάνε στο εξωτερικό. Μελέτη της διαΝΕΟσις (2023) για τη σύνδεση του τουρισμού με την αγροδιατροφή εντοπίζει ελλείμματα οργάνωσης και συνεργασίας, προτείνει συντονιστικό φορέα για τον γαστρονομικό τουρισμό και επισημαίνει μια «συγκεχυμένη αντίληψη» για το τι εστί, πρακτικά, η εθνική μας «κουζίνα».

Η ελληνική κουζίνα λοιπόν δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι νόστιμη, όλοι το ξέρουν. Οι κουζίνες που έγιναν παγκόσμιες είχαν κάποιον πίσω τους να τις μετρά, να τις πιστοποιεί, να τις υποστηρίζει και, ενίοτε, να δίνει κάποιες μάχες γι’ αυτές. Η ελληνική γευστική παράδοση ταξιδεύει ήδη στα πέρατα του κόσμου. Ίσως το ζητούμενο να είναι να βρεθούν σε θέση να την ακολουθήσουν και περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις.