Ήξερες ότι η Barbie ξεκίνησε από ένα τολμηρό κόμικ της Bild και μια κούκλα για ενήλικες;

Η ιστορία της Barbie αρχίζει στη Δυτική Γερμανία των αρχών της δεκαετίας του 1950, στις σελίδες μιας λαϊκής εφημερίδας. Το 1952 η νεοσύστατη Bild άρχισε να δημοσιεύει το κόμικ του Ράινχαρντ Μπόιτιν (Reinhard Beuthien) με ηρωίδα τη Lilli, μια τσαχπίνα ξανθιά με κοφτερή γλώσσα. Το χιούμορ της ήταν για μεγάλους και οι πιστοί της αναγνώστες, κατά κύριο λόγο, άνδρες.

Η Lilli έγινε τόσο αγαπητή, που το 1955 η εταιρεία παιχνιδιών Greiner & Hausser την έβγαλε από τις σελίδες της εφημερίδας και την έκανε κούκλα. Την προόριζε για τους άνδρες, ως αστείο δώρο, και λέγεται ότι κυκλοφορούσε ακόμη και στα πάρτι των εργένηδων.

Σύντομα όμως πέρασε και στα χέρια των παιδιών, που βρήκαν σε αυτήν ό,τι έλειπε από τις άλλες κούκλες: σώμα ενήλικης γυναίκας και ρούχα που αγοράζονταν χωριστά, για να της αλλάζουν εμφάνιση όσο συχνά ήθελαν. Λίγα χρόνια αργότερα, η Lilli βρέθηκε στα χέρια μιας Αμερικανίδας επιχειρηματία που έψαχνε ακριβώς μια τέτοια κούκλα.

Η ιδέα της Ρουθ Χάντλερ

Η επιχειρηματίας αυτή ήταν η Ρουθ Χάντλερ (Ruth Handler). Το 1945, σε ένα γκαράζ του Λος Άντζελες, είχε ιδρύσει τη Mattel μαζί με τον σύζυγό της Έλιοτ και τον φίλο τους Χάρολντ «Ματ» Μάτσον. Το όνομα Mattel προέκυψε από τα ονόματα Matson και Elliot.

Η εταιρεία ξεκίνησε πουλώντας κορνίζες και πέρασε σε έπιπλα για κουκλόσπιτα. Η πρώτη της μεγάλη επιτυχία ήταν ένα παιδικό γιουκαλίλι. Ο Μάτσον αποχώρησε νωρίς και το ζεύγος Χάντλερ ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 η Mattel είχε πια καθιερωθεί στα παιχνίδια και αναζητούσε το επόμενο μεγάλο προϊόν.

Η Ρουθ έβλεπε την κόρη της, Μπάρμπαρα, να παίζει με χάρτινες κούκλες και να τους αναθέτει ρόλους ενηλίκων. Πρότεινε μια κούκλα με σώμα γυναίκας, όμως ο σύζυγός της και τα στελέχη της εταιρείας δεν πείστηκαν.

Το 1956, σε ένα ταξίδι στην Ευρώπη με τα παιδιά της, είδε την κούκλα Lilli σε μια βιτρίνα και αγόρασε μερικές. Κατά πάσα πιθανότητα δεν ήξερε ότι η κούκλα προοριζόταν για ενήλικες άνδρες. Για εκείνη ήταν η απόδειξη που χρειαζόταν: μια κούκλα με αναλογίες γυναίκας μπορούσε να κατασκευαστεί και να αρέσει στα παιδιά.

Η πρεμιέρα των 3 δολαρίων

Πίσω στην Καλιφόρνια, η Ρουθ έβαλε στόχο να μετατρέψει τη γερμανική κούκλα σε παιχνίδι που οι Αμερικανοί γονείς θα αγόραζαν χωρίς δεύτερη σκέψη για τις κόρες τους. Τη δουλειά ανέλαβε ο μηχανικός Τζακ Ράιαν (Jack Ryan), που σχεδίασε μια πιο συγκρατημένη εκδοχή της Lilli. Η νέα κούκλα κράτησε τα ξανθά μαλλιά, το έντονο βλέμμα και τα μακριά πόδια του προτύπου και πήρε το όνομα της κόρης της.

Η Barbie παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 1959 στη Διεθνή Έκθεση Παιχνιδιών της Νέας Υόρκης. Φορούσε ασπρόμαυρο ριγέ μαγιό, κυκλοφόρησε σε ξανθιά και καστανή εκδοχή και κόστιζε 3 δολάρια. Οι αγοραστές των καταστημάτων την υποδέχτηκαν με δυσπιστία και τα παιδιά με ενθουσιασμό. Την πρώτη χρονιά πουλήθηκαν πάνω από 300.000 κούκλες.

Δύο χρόνια αργότερα ήρθε ο Ken, από το όνομα του γιου της οικογένειας, Κένεθ. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 οι ετήσιες πωλήσεις της Mattel άγγιζαν τα 100 εκατ. δολάρια, κυρίως χάρη στην Barbie.

Το κέρδος από τα ρούχα

Πίσω από την τιμή των 3 δολαρίων κρυβόταν ένας έξυπνος υπολογισμός. Η κούκλα λειτουργούσε ως εισιτήριο εισόδου. Τα έσοδα συνέχιζαν να έρχονται με κάθε φόρεμα, αξεσουάρ και στολή που αγόραζε η οικογένεια στη συνέχεια. Τα ρούχα τα σχεδίαζε η Σάρλοτ Τζόνσον (Charlotte Johnson), που έστησε για την Barbie γκαρνταρόμπα νεαρού μοντέλου.

Η Mattel πήρε το στοιχείο που είχε κάνει τη Lilli αγαπημένη στα γερμανικά παιδικά δωμάτια και το μετέτρεψε σε σύστημα. Η Barbie άλλαζε επαγγέλματα, σπίτια και αυτοκίνητα, και κάθε αλλαγή έφερνε μια νέα σειρά προϊόντων στο ράφι.

Η μήνυση από τη Γερμανία

Στη Γερμανία η ομοιότητα έγινε αμέσως αντιληπτή. Η Greiner & Hausser είχε παραχωρήσει άδεια για τη Lilli στην αμερικανική Louis Marx, που κυκλοφόρησε μια ανταγωνιστική κούκλα, και τον Μάρτιο του 1961 οι δύο εταιρείες μήνυσαν μαζί τη Mattel για αντιγραφή και για παραβίαση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην άρθρωση του γοφού. Η διαφορά έκλεισε εξωδικαστικά. Το 1964 η Mattel αγόρασε τα πνευματικά δικαιώματα και το δίπλωμα της Lilli, η παραγωγή της γερμανικής κούκλας σταμάτησε και λίγο αργότερα η Greiner & Hausser χρεοκόπησε.

Σχεδόν 40 χρόνια αργότερα, το 2001, ο εκκαθαριστής της χρεοκοπημένης εταιρείας έφερε ξανά την υπόθεση στα γερμανικά δικαστήρια. Υποστήριξε ότι η Greiner & Hausser είχε πιεστεί να πουλήσει τα δικαιώματα και ζήτησε ποσοστό από κάθε Barbie που είχε πουληθεί από το 1964, όμως το δικαστήριο απέρριψε την αγωγή. Η Mattel διατηρεί μέχρι σήμερα την ίδια θέση: η Lilli απλώς απέδειξε ότι ήταν τεχνικά εφικτό να κατασκευαστεί μια κούκλα ύψους 29 εκατοστών.

Η Barbie και τα Hot Wheels

Πάνω από 60 χρόνια μετά, η κούκλα των 3 δολαρίων περνά δύσκολη περίοδο. Η ταινία του 2023 έφερε περίπου 1,4 δισ. δολάρια στα ταμεία παγκοσμίως, όμως η ώθηση που έδωσε στις πωλήσεις αποδείχθηκε προσωρινή.

Σήμερα η Barbie είναι ένα μόνο από τα πολλά δημοφιλή παιχνίδια της Mattel. Στον ίδιο όμιλο ανήκουν τα αυτοκινητάκια Hot Wheels και Matchbox, τα βρεφικά παιχνίδια της Fisher–Price, οι κούκλες American Girl, το τρενάκι Thomas & Friends και οι κάρτες UNO.

Το 2025 οι πωλήσεις της Mattel υποχώρησαν 1%, στα 5,35 δισ. δολάρια. Η κατηγορία των κουκλών κατέγραψε πτώση 7%, κυρίως εξαιτίας της Barbie, ενώ τα αυτοκινητάκια κέρδισαν 11% χάρη στα Hot Wheels. Στο β’ τρίμηνο του 2026 η απόσταση μεγάλωσε: οι ακαθάριστες πωλήσεις της Barbie υποχώρησαν 16%, στα 169 εκατ. δολάρια, και τα Hot Wheels έφτασαν τα 409 εκατ. δολάρια.

Η Mattel αποδίδει μέρος της πτώσης στα μειωμένα έσοδα από τις ταινίες και τις σειρές της Barbie στις πλατφόρμες streaming και επενδύει ξανά στην οθόνη. Για τις γιορτές ετοιμάζει τη «Barbie Nutcracker», μια χριστουγεννιάτικη ταινία κινουμένων σχεδίων, ενώ στα καταστήματα έρχονται ένα νέο Dreamhouse, το σπίτι της κούκλας, και ανανεωμένες συσκευασίες. Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ομίλου προβλέπει βελτίωση στο δεύτερο εξάμηνο και επιστροφή της Barbie σε ανάπτυξη το 2027.

Η λογική θυμίζει εκείνη του 1959. Τότε η Ρουθ Χάντλερ κρατούσε τα κορίτσια κοντά στην κούκλα με καινούργια φορέματα και αξεσουάρ. Σήμερα η Mattel προσπαθεί να το πετύχει με καινούργιες ιστορίες στην οθόνη.

Το στοίχημα είναι αν θα μπορεί να γράφει αυτές τις ιστορίες αρκετά συχνά για να κρατά την Barbie στο προσκήνιο. Την ίδια ώρα, στο διπλανό ράφι, τα Hot Wheels συνεχίζουν να μεγαλώνουν με κάτι πολύ πιο απλό: ένα μεταλλικό αυτοκινητάκι που χωράει στην παλάμη ενός παιδιού.