THE BULLET POINT "PREVIEW"
Το skimpflation επιτρέπει στις εταιρείες τροφίμων να συγκρατούν τιμές και βάρος συσκευασίας, τροποποιώντας συνταγές, με πιθανό αντάλλαγμα την ποιότητα και την καταναλωτική εμπιστοσύνη.
Σε γερμανική έρευνα με 2.046 καταναλωτές, το 82% δήλωσε απώλεια εμπιστοσύνης λόγω skimpflation, ενώ το 74% θα άλλαζε μάρκα.
Από τα αλλαντικά και τα έτοιμα γεύματα έως τη σοκολάτα και τα γλυκά γενικότερα, η υποκατάσταση ακριβότερων συστατικών μπορεί να μειώνει το κόστος, αλλά να αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας πελατών.
Κάθε φορά που ένα βασικό συστατικό ακριβαίνει, οι εταιρείες τροφίμων βρίσκονται μπροστά σε μια στρατηγική επιλογή. Μπορούν να αυξήσουν τις τιμές, ρισκάροντας να χάσουν μέρος των πωλήσεών τους, ή να μειώσουν την ποσότητα μέσα στη συσκευασία.
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος δρόμος. Η τιμή και το βάρος του προϊόντος να παραμένουν ίδια, αλλά η συνταγή να τροποποιείται για να μειωθεί το κόστος. Όταν αυτή η εξοικονόμηση γίνεται εις βάρος της ποιότητας, μιλάμε για skimpflation. Τον όρο πρωτοχρησιμοποίησε και έκανε γνωστό το 2021 ο δημοσιογράφος Γκρεγκ Ροζάλσκι του αμερικανικού NPR. Η αλλαγή μπορεί να μη φαίνεται στο καρτελάκι του ραφιού ή στη συσκευασία, αποτυπώνεται όμως στο ίδιο το προϊόν.
Όσα δεν γνωρίζουμε για τις αλλαγές συνταγής
Γνωρίζουμε περισσότερα για το πώς αντιδρούν οι καταναλωτές όταν αλλάζει ένα προϊόν παρά για το πόσο συχνά και σε ποιο βαθμό οι εταιρείες τροποποιούν τις συνταγές τους. Παρά τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις καταναλωτικών οργανώσεων, η συχνότητα και η έκταση του skimpflation δύσκολα αποτυπώνονται αντιπροσωπευτικά. Οι επιχειρήσεις, άλλωστε, δεν έχουν εμπορικό κίνητρο να προβάλλουν αλλαγές που μπορεί να εκληφθούν ως υποβάθμιση, ακόμη κι αν η νέα σύνθεση αναγράφεται στην ετικέτα. Στη τελική, πόσοι διαβάζουν τα συστατικά ενός προϊόντος που αγοράζουν ξανά και ξανά;
Ενδείξεις, πάντως, υπάρχουν. Στη Γαλλία, η ελεγκτική αρχή DGCCRF εξέτασε το 2023 651 προϊόντα -κυρίως αλλαντικά και έτοιμα γεύματα. Στο 5% διαπίστωσε ανωμαλίες που θα μπορούσαν να συνδέονται με υποκατάσταση ακριβότερων πρώτων υλών χωρίς κατάλληλη ενημέρωση στην ετικέτα. Ο έλεγχος αφορούσε συγκεκριμένες κατηγορίες και η αρχή δεν διαπίστωσε συχνή εφαρμογή της πρακτικής στα προϊόντα που εξέτασε. Στη Γερμανία, έρευνα του 2024 για λογαριασμό της ομοσπονδιακής ένωσης καταναλωτικών οργανώσεων (vzbv), με 2.046 συμμετέχοντες, εξέτασε τις αντιδράσεις τους όταν μαθαίνουν για αλλαγές στη συνταγή. Το 82% δήλωσε ότι κλονίζεται η εμπιστοσύνη του στον παραγωγό και το 74% ότι θα άλλαζε μάρκα.
Σε ποιες κατηγορίες τροφίμων αλλάζουν οι συνταγές
Δεν ξεχωρίζει κάποια κατηγορία τροφίμων ως περισσότερο ευάλωτη στο skimpflation. Στις μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές έχουν καταγραφεί μικρότερα ποσοστά κρέατος στα αλλαντικά και στα έτοιμα γεύματα, λιγότερο βούτυρο ή φουντούκι στα αλείμματα, λιγότερη ντομάτα στις σάλτσες και λιγότερος χυμός φρούτων στα ποτά. Η εξοικονόμηση επιτυγχάνεται με υποκατάσταση ακριβών συστατικών ή με προσθήκη περισσότερου νερού, φυτικών ελαίων ή πηκτικών υλών, ώστε να διατηρούνται η υφή και ο όγκος του προϊόντος. Αντίστοιχες αλλαγές έχουν καταγραφεί την τελευταία τριετία σε προϊόντα σοκολάτας, λόγω της αύξησης της τιμής του κακάου.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της γερμανικής Wholey. Σε γκρανόλα της, η μαύρη σοκολάτα αντικαταστάθηκε από σταγόνες κακάου με σκόνη εκχυλίσματος ρυζιού και σκόνη χουρμά. Η εταιρεία απέδωσε την αλλαγή στην αυξημένη τιμή του κακάου, επιδιώκοντας να αποφύγει ανατίμηση και να διατηρήσει παρόμοια γεύση και υφή. Η νέα σύνθεση αναγραφόταν στην ετικέτα, αλλά η συσκευασία παρέμεινε σχεδόν ίδια. Μια οικονομικότερη συνταγή, πάντως, δεν αποτελεί αυτομάτως υποβάθμιση, καθώς η συνολική ποιότητα δεν τεκμηριώνεται μόνο από το κόστος των πρώτων υλών.
Η εξοικονόμηση και το κόστος της χαμένης εμπιστοσύνης
Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι προμηθευτές συστατικών, που προσαρμόζουν και οι ίδιοι τις συνταγές των μειγμάτων που διαθέτουν ως ενδιάμεσες εισροές στη βιομηχανία τροφίμων, καθώς αντιμετωπίζουν αυξήσεις στο κόστος των πρώτων υλών τους. Οι αλλαγές αυτές μπορούν να μεταφερθούν στον επόμενο κρίκο της αλυσίδας. Μια εταιρεία τυποποιημένων τροφίμων ενδέχεται έτσι να χρειαστεί να τροποποιήσει τη δική της συνταγή, επειδή άλλαξε η σύσταση ενός συστατικού που προμηθεύεται. Πρόκειται για αλυσιδωτές προσαρμογές, όχι απαραίτητα για skimpflation, εφόσον δεν υποβαθμίζεται η ποιότητα. Στο τέλος, όμως, το προϊόν και τη μάρκα τα κρίνει ο καταναλωτής.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο καταναλωτής αισθάνεται ότι πληρώνει τα ίδια για κάτι χειρότερο. Πειράματα που δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο του 2026 στο Journal of Consumer Research έδειξαν ότι, όταν οι συμμετέχοντες ενημερώνονταν για την αλλαγή, θεωρούσαν τη μείωση ποιότητας πιο άδικη από μια αύξηση τιμής ή μια μικρότερη συσκευασία και εξέφραζαν μικρότερη πρόθεση αγοράς. Όταν η επιχείρηση γνωστοποιούσε καθαρά την αλλαγή, η αίσθηση αδικίας περιοριζόταν. Αυτό δεν αποδεικνύει απώλειες πραγματικών πωλήσεων, δείχνει όμως γιατί η διαφάνεια έχει εμπορική αξία.
Η έκταση του skimpflation μπορεί να παραμένει άγνωστη. Ο κίνδυνος για την καταναλωτική εμπιστοσύνη, όμως, είναι σαφής. Η εμπιστοσύνη που ενδέχεται να χαθεί δεν αποτυπώνεται εύκολα σε ένα αρχείο Excel ή στα οικονομικά αποτελέσματα μιας εταιρείας. Ένα brand μπορεί να κερδίσει μερικά λεπτά του ευρώ ανά συσκευασία, αλλάζοντας τη συνταγή του, και να χάσει τον ίδιο τον λόγο για τον οποίο ο πελάτης το επέλεγε.
GOOD TO KNOW
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα συστατικά των συσκευασμένων τροφίμων δηλώνονται κατά φθίνουσα σειρά βάρους. Όταν ένα συστατικό εμφανίζεται στην ονομασία ή προβάλλεται στη συσκευασία, συνήθως απαιτείται και αναγραφή του ποσοστού του. Η σύγκριση παλαιάς και νέας ετικέτας μπορεί έτσι να αποκαλύψει αλλαγές.
Μία αλλαγή συνταγής δεν εξυπηρετεί μόνο την εξοικονόμηση χρημάτων. Βιομηχανίες τροφίμων αναμορφώνουν προϊόντα για να περιορίσουν αλάτι, ζάχαρη ή κορεσμένα λιπαρά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει τη διατροφική αναμόρφωση ως εργαλείο δημόσιας υγείας, όταν βελτιώνει ουσιαστικά το διατροφικό προφίλ, κάτι που δεν πρόκειται φυσικά για skimpflation.
