THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η ανάγκη να αξιοποιούμε κάθε λεπτό έχει μεταφέρει τη λογική των στόχων και των επιδόσεων ακόμη και στις προσωπικές μας δραστηριότητες.
Έρευνα του 2021, με 1.310 συμμετέχοντες, έδειξε ότι όσοι θεωρούν τον ελεύθερο χρόνο αντιπαραγωγικό απολαμβάνουν λιγότερο τις δραστηριότητες αναψυχής.
Οι στόχοι μπορούν να είναι χρήσιμοι, αλλά δεν χρειάζεται κάθε περίπατος, βιβλίο ή χόμπι να οδηγεί σε κάποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Μετράμε τα βήματα όταν περπατάμε, τα βιβλία όταν διαβάζουμε και την πρόοδό μας ακόμη και στα χόμπι μας. Η λογική της παραγωγικότητας έχει επεκταθεί και στις ώρες που υποτίθεται ότι μας ανήκουν. Μια επιστημονική έρευνα δείχνει ότι όταν αντιμετωπίζουμε την αναψυχή ως χαμένο χρόνο, μπορεί τελικά να απολαμβάνουμε λιγότερο ακόμη και όσα μας ευχαριστούν.
Κάποτε πηγαίναμε για περπάτημα. Σήμερα μετράμε βήματα, απόσταση και θερμίδες. Διαβάζαμε βιβλία και τώρα θέτουμε ετήσιους στόχους ανάγνωσης. Ασχολούμασταν με ένα χόμπι επειδή μας άρεσε, ενώ σήμερα συχνά αναζητούμε τρόπους να γίνουμε καλύτεροι σε αυτό, να καταγράψουμε την πρόοδό μας ή ακόμη και να το μετατρέψουμε σε πρόσθετη πηγή εισοδήματος. Δεν υπάρχει κάτι αρνητικό σε αυτές τις επιλογές.
Η μέτρηση μπορεί να προσφέρει κίνητρο και ο προγραμματισμός να μας βοηθά να βρίσκουμε χρόνο για όσα αγαπάμε. Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν η ανάγκη για αποτέλεσμα γίνεται τόσο ισχυρή, ώστε δυσκολευόμαστε να απολαύσουμε μια δραστηριότητα που δεν εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο σκοπό.
Η έρευνα που εξέτασε την αξία του ελεύθερου χρόνου
Το 2021, οι Gabriela Tonietto, Selin Malkoc, Rebecca Reczek και Michael Norton δημοσίευσαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Experimental Social Psychology τη μελέτη Viewing Leisure as Wasteful Undermines Enjoyment. Μέσα από τέσσερις μελέτες με συνολικά 1.310 συμμετέχοντες, εξέτασαν πώς επηρεάζει την απόλαυση η πεποίθηση ότι ο ελεύθερος χρόνος είναι άχρηστος ή αντιπαραγωγικός.
Τα ευρήματα ήταν χαρακτηριστικά. Οι συμμετέχοντες που θεωρούσαν την αναψυχή χάσιμο χρόνου ανέφεραν μικρότερη ευχαρίστηση από τις δραστηριότητες που έκαναν αποκλειστικά για να περάσουν καλά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι όταν ενίσχυαν πειραματικά αυτή την αντίληψη, η απόλαυση μειωνόταν. Η ίδια νοοτροπία συνδεόταν με χαμηλότερη αναφερόμενη ευτυχία και υψηλότερα επίπεδα άγχους και στρες, χωρίς όμως οι συσχετίσεις αυτές να αποδεικνύουν από μόνες τους σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Όταν ακόμη και η διασκέδαση πρέπει να έχει αποτέλεσμα
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι η διάκριση ανάμεσα στις δραστηριότητες που κάνουμε για να πετύχουμε κάτι και σε εκείνες που αποτελούν αυτοσκοπό. Κάποιος μπορεί να τρέχει για να βελτιώσει τη φυσική του κατάσταση, να παρακολουθεί μαθήματα μουσικής για να αποκτήσει μια δεξιότητα ή να διαβάζει επαγγελματικά βιβλία για να εξελιχθεί στη δουλειά του. Μπορεί όμως εξίσου να ακούει μουσική, να περπατά ή να διαβάζει χωρίς να επιδιώκει κανένα πρόσθετο όφελος.
Η δυσκολία εμφανίζεται όταν μεταφέρουμε παντού τα κριτήρια της επαγγελματικής μας ζωής. Θέλουμε να βλέπουμε πρόοδο, να επιτυγχάνουμε στόχους και να αισθανόμαστε ότι κάναμε κάτι χρήσιμο. Ακόμη και η ξεκούραση παρουσιάζεται συχνά ως εργαλείο για να επιστρέψουμε περισσότερο αποδοτικοί στην εργασία μας. Έτσι, αντί να απολαμβάνουμε τον ελεύθερο χρόνο, καταλήγουμε να αναζητούμε μια οικονομική, σωματική ή πνευματική απόδοση που θα δικαιολογεί την επιλογή μας.
Το δικαίωμα σε μια δραστηριότητα χωρίς στόχο
Η παραγωγικότητα παραμένει σημαντική, όπως σημαντική είναι και η προσωπική φιλοδοξία. Δεν υπάρχει λόγος να υποτιμήσουμε όσους θέλουν να διαβάζουν πολλά βιβλία, να βελτιώνονται σε ένα άθλημα ή να καλλιεργούν συστηματικά μια δεξιότητα. Το πρόβλημα δεν είναι η επιδίωξη της προόδου, αλλά η αδυναμία να αποδεχτούμε ότι ορισμένες δραστηριότητες δεν χρειάζονται αξιολόγηση.
Ένας περίπατος δεν είναι αποτυχημένος επειδή δεν συμπληρώσαμε τον ημερήσιο στόχο βημάτων. Μια ώρα με φίλους δεν χρειάζεται να μας προσφέρει επαγγελματικές γνωριμίες. Και το να ακούσουμε έναν δίσκο χωρίς να κάνουμε τίποτε άλλο δεν αποτελεί κακή διαχείριση του χρόνου μας.
Ίσως τελικά το πραγματικό προνόμιο του ελεύθερου χρόνου να είναι ότι, σε αντίθεση με την εργασία, δεν χρειάζεται να αποδείξουμε σε κανέναν πως τον αξιοποιήσαμε σωστά.
GOOD TO KNOW
Ο υπερβολικός προγραμματισμός μπορεί να κάνει ακόμη και τη διασκέδαση να μοιάζει με υποχρέωση. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2016 στο Journal of Marketing Research, οι Gabriela Tonietto και Selin Malkoc εξέτασαν μέσα από 13 επιμέρους μελέτες πώς επηρεάζει ο προγραμματισμός την απόλαυση δραστηριοτήτων αναψυχής.
Διαπίστωσαν ότι όταν μια ευχάριστη συνάντηση, όπως ένας καφές με φίλους, προγραμματίζεται με αυστηρά καθορισμένη ώρα, μπορεί να αρχίσει να μοιάζει περισσότερο με υποχρέωση, μειώνοντας την ευχαρίστηση που προσφέρει. Αντίθετα, ο πιο χαλαρός προγραμματισμός, χωρίς ακριβές ωράριο, δεν παρουσίασε την ίδια αρνητική επίδραση.
